21 januari Algemene Begraafplaats

Over rijke stinkerds en een lijk te kijk

Het is 21 januari 2010. Tijd voor een serieuzer onderwerp voor de foto van vandaag: de Algemene Begraafplaats aan de Westerweg.

Eind 18de eeuw begonnen Alkmaarse kerkgangers te klagen over stankoverlast in de Grote kerk, die werd veroorzaakt door uitwasemende lijken. Toentertijd konden rijke mensen voor een flinke klap geld begraven worden in de kerk, de zogenaamde 'Rijke stinkerds'. In 1825 komt er een koninklijk besluit dat definitief een einde maakt aan dit ritueel, uiterlijk 1 januari 1829 moet elke gemeente over een begraafplaats beschikken.

Daarom wordt in 1829 begonnen aan de bouw van "de waardige poort naar het paradijs en de nieuwe wereld". Wie door deze poort aan de Westerweg gaat komt op de Algemene Begraafplaats. De vorm van het poortgebouw en de twee bijbehorende paviljoenwoningen lijken op die van de tempels uit de klassieke oudheid. In het gebouwtje rechts kwam een wachtruimte en links een bewaarkamer. In deze ruimte werd een overledene bewaard. Deze kamer zat niet in het oorspronkelijk plan, maar werd snel toegevoegd toen uit Duitsland het begrip 'schijndood' hier zijn intrede deed. Men was als de dood om levend begraven te worden.
De poort heeft een dubbel toegangshek met spijlen voorzien van pijlpunten. De pijlen verwijzen naar dodelijke ziektes als de pest (In de Griekse mythologie verspreidde Apollo ziektes met zijn pijlen). In het ijzeren hekwerk aan weerszijden van het poortgebouw zie je omgekeerde fakkels, deze staan symbool voor het uitdovende levenslicht. Deze fakkels worden verbonden door medaillons met het eikenblad, welke weer staat voor het eeuwige leven.
Dit ontwerp vol symboliek is van de beroemde architect Zocher (die ook het park op het Alkmaarse bolwerk ontwierp).

Op een dag in september 1874 is het een drukte van jewelste op de Algemene begraafplaats. De Alkmaarsche Courant heeft kort hiervoor namelijk bericht over een gemummificeerd lijk. Bij het ruimen van een oud graf blijkt het lichaam van een jaren geleden gestorven vrouw slechts gedeeltelijk te zijn ontbonden. Wie een fooitje betaald aan de opzichter van de begraafplaats mag dit zeldzame gegeven aanschouwen. Arm, rijk en van alle standen, iedereen is nieuwsgierig en komt men naar de Westerweg om naar de mummie te gluren.

De graven van de rijke stinkerds in de Grote Kerk zijn trouwens bij de interieurrestauratie (1993-1996) geruimd omdat er vloerverwarming in de kerk moest komen. De vele honderden stoffelijke persoonsresten worden wetenschappelijk onderzocht op de doodsoorzaak.

• Categorieën:
• Kerken en begraafplaatsen