10 december Davelaar

Over koekblikken en Jodenkoeken

Het is vrijdag 10 december 2010. De geur van warme koeken doet ons denken aan deze heerlijke Decembertijd, en daarom steken wij onze neus in de geschiedenis van een Alkmaars koekje; Davelaar Jodenkoeken.

Het is aan de Houttil (waar nu café Feelgood zit) waar bakker Stam zijn eigen bakkerij begint. Hij start hier in 1883 met het bakken van Jodenkoeken. De bakkerij wordt later door bakker Albert Govers overgenomen. De Jodenkoeken worden vanaf het begin verkocht in blikken bussen. Govers vroeg statiegeld voor deze blikken, zodat hij ze opnieuw kon gebruiken. In 1924 verkocht Govers de bakkerij aan Dirk Davelaar.

Door toedoen van Davelaar nam de verkoop van Jodenkoeken een vlucht. De lekkernij werd een begrip binnen en buiten Alkmaar. Dit succes was te danken aan de uitgebreide advertenties die hij plaatste in lokale kranten. De winkel werd al snel te klein en daarom uitgebreid. Tot 1946 werkte Davelaar in Alkmaar, hierna droeg hij zijn bakkerij over aan Kees van Houwelingen.

Ook Kees had grootse plannen voor de koek. Hij zette een distributiesysteem op, zodat ook andere winkels in Alkmaar de blikken met Jodenkoeken gingen verkopen. In 1968 nam een trouwe werknemer van Kees, Henk Dil, de onderneming over. Hij ging boven de zaak wonen. Henk stond elke ochtend om half zes op om Jodenkoeken te bakken. Deze werden toen nog met de hand uitgestoken en dagelijks vers uitgeleverd.

Ook groothandels raakten nu geïnteresseerd in het koekje, en dus moest er om aan de vraag te kunnen voldoen, het fijne handwerk worden over genomen door machines. Het pand aan de Houttil bleek te klein geworden, en men verhuisde in 1976 naar een veel groter pand aan de Pettemerstraat. Ook hier zette de groei zich voort. Ondanks de machines, bleef het maken van de Jodenkoeken een ambachtelijk karwei. Zo werd het inpakken van de tere koeken nog altijd met de hand gedaan. Per dag werden er zo'n 3500 blikken gevuld, met 21 koeken per blik.

Met de komst van de supermarkten raakte Davelaar in zwaar weer. De kleine winkeltjes die de koeken verkochten, gingen veelal failliet en de supermarkten hadden weinig interesse in het Alkmaarse koekje. Tot in 2000 Bakkerij Pater zich aandiende, onderdeel van Amarant Bakkersholding BV, en Davelaar Jodenkoeken overnam. Zij hadden al een ingang bij alle supermarkten met andere producten, en dus kwamen al snel ook de blikken Jodenkoeken in de supermarktschappen te staan.

Het recept van de Jodenkoeken is sinds 1883 onveranderd gebleven, een mix van suiker, boter en kaneel. Het recept is altijd in Alkmaarse handen gebleven. Jodenkoeken worden ook door anderen geproduceerd, onder andere door Lotus Bakeries uit Enkhuizen en O'Lacy uit Amsterdam. Hoewel deze producten dezelfde naam hebben zijn de koeken wel totaal verschillend.

Waar de naam Jodenkoeken nou vandaan komt? Er zijn hier verschillende uitleggen over;

Vroeger had je christelijke, katholieke en joodse bakkers. Laatstgenoemden gingen om de tafel zitten en bedachten samen een recept voor een dunne, grote koek die in blik verkocht zou worden. Een koek van Joodse bakkers dus.

Een ander verhaal meldt dat de naam niets met Joden te maken heeft, maar dat een bakker met de familienaam de Joode deze koeken bakte

Dan is er nog een derde uitleg: de koeken zijn groot maar dun. Voor weinig geld kon je dus een grote koek presenteren. Veel producten die vroeger goedkoop waren, hebben een toevoeging Joods gekregen. Veel Joden waren arm en zullen hierdoor waarschijnlijk vaker voor goedkopere producten gekozen hebben

De naam werd in de jaren zeventig als discriminerend beschouwd. De fabrikant overwoog de naam te wijzigen, maar is daar niet toe overgegaan. Wel zijn de namen voor de geëxporteerde koeken aangepast.

• Categorieën:
• Winkels en Fabrieken