18 september Joodse begraafplaats

Over Jom Kippoer en het levenshuis

Het is zaterdag 18 september 2010. Het is vandaag Jom Kippoer, ofwel Grote Verzoendag. Dit is de belangrijkste feestdag in het jodendom. Op deze dag beslist God over het lot van de mensen in het komende jaar. Men belijdt zijn eigen en gemeenschappelijk zonden. Het is deze dag voor joden verboden om te eten en te drinken, zich te wassen en seksuele omgang te hebben. Ook mag de orthodoxe jood geen leren schoenen dragen. Zo laat hij zien dat hij de heiligheid van de aarde respecteert. De viering van Jom Kipoer is plechtig maar niet sober, want het nieuwe jaar geeft kansen om alles beter te doen. Er wordt gedurende meer dan een etmaal gevast, zowel wat eten als wat drinken betreft. Het is gebruikelijk op deze dag naar de synagoge te gaan. Wij besluiten om deze joodse heilige dag ons in het Alkmaarse jodendom te verdiepen, en nemen een kijkje aan de Westerweg.

In 1604 verleende het bestuur van de stad Alkmaar als eerste in Nederland Joden toestemming om er zich te vestigen, onder garantie van vrijheid van godsdienst. Naast de Synagoge op de Hofstraat, die onlangs aan de Joodse gemeenschap is teruggeven, beschikt Alkmaar ook al heel lang over een Joodse begraafplaats.

In 1747 kreeg de Joodse gemeente toestemming om de begraafplaats aan de Westerweg aan te leggen, hiermee is het de oudste begraafplaats van Alkmaar. De Algemene Begraafplaats werd aangelegd in 1829, de katholieke begraafplaats Sint Barbara in 1887. Hiervoor werden de Alkmaarders begraven in en bij de Grote Kerk en in de Kapelkerk.

Christenen zijn lid van de gemeente door hun persoonlijk geloof in Jezus Christus als verlosser en zaligmaker. Het lid zijn van de Joodse gemeenschap is echter gebaseerd op afstamming. Iedereen die is geboren uit een Joodse moeder is een Jood, en behoort daarmee tot de Joodse gemeente. Een belangrijke vraag voor Joden is 'Wie is mijn moeder, wie zijn mijn voorouders?' en daarmee is het ook belangrijk waar zij begraven liggen. Een Joods graf mag daarom nooit worden geruimd. Deze begraafplaats herbergt dan ook nog zeer oude grafmonumenten.

Als je een rondje over de begraafplaats loopt zie je op de grafzerken of stèles vaak een aantal Hebreeuwse letters met puntjes er tussen. Dit zijn beginletters van woorden, die tezamen een zin vormen. Er staat zoiets als 'Moge de gestorvenen worden gebundeld in de bundel van het leven. Joden noemen hun begraafplaats dan ook een levenshuis, Beth Chajiem, in plaats van een dodenakker.

Bij de ingang van de begraafplaats vinden we dit metaheer-huisje. De naar onder toe schuin uitlopende steunberen verwijzen naar de Tempel van Jeruzalem. In dit gebouwtje worden voor de begrafenis de goede daden van de overledene genoemd en worden diverse reinigingsrituelen uitgevoerd. Ook wordt het kaddièsj-gebed hier opgezegd. De letters THR in het woord metaheer, uit te spreken als tèhoor, betekenen rein. Veel mensen denken dat koosjer rein betekent. Dit betekent echter geschikt, en wordt gebruikt wanneer iets door het rabbinaat geschikt is verklaard voor gebruik.

Het terrein van de begraafplaats is omheind met een smeedijzeren spijlen hek naar een ontwerp van de Alkmaarse architect C. Ooms. Het toegangshek heeft sierlijke motieven in Jugendstil. Er staat de Herbreeuwse tekst 'Van stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren'. In de loop van de jaren werden er 350 mensen begraven. En nog steeds vinden er nu begrafenissen plaats.

• Categorieën:
• Kerken en begraafplaatsen