9 april Kasteel De Nieuwburg

Over Alkmaarse kastelen en Grote Pier

Het is vrijdag 9 april 2010. Vandaag voelen wij ons gedwongen een paar eeuwen terug in de tijd te gaan. In de polders van Oudorp, tussen de Molenkade en de Munnikenweg liggen de overgebleven funderingen van kasteel De Nieuwburg. Het kasteel is gebouwd aan het eind van de 13de eeuw (1289-1290) door graaf Floris V en was één van de drie dwangburchten in de omgeving van Alkmaar (de andere twee waren het iets verderop gelegen kasteel De Middelburg en kasteel Torenburg). De kastelen dienden als verdedigingslinie in de strijd tegen de opstandige West-Friezen. Gelijktijdig met de kastelen werd ook de Munnikenweg aangelegd.

Het jaar 1517 betekende het einde voor De Nieuwburg en De Middelburg. Grote Pier en zijn bende van Friese en Gelderse plunderaars, genaamd de Zwarte Hoop, plunderden beide kastelen en staken deze vervolgens in brand. Wat overbleef waren twee ruïnes. Men heeft vervolgens acht jaar lang gepiekerd over wat er met de restanten van de kastelen moest gebeuren. Uiteindelijk kwam er de opdracht beide ruïnes te laten afbreken. De stenen zouden netjes worden afgebikt, verzameld en verkocht zodat er nog wat geld verdiend zou worden. Alkmaarders gebruikte de stenen onder andere voor de bouw van de nieuwe stadsmuren en de grote kerk. De restanten van de kastelen werden tot aan de grond toe netjes verwijderd, tot men bij de fundering aan was beland. Deze bestond uit 'gegoten werk', zodat de stenen niet los te krijgen waren. Dit is de reden dat de kasteelfunderingen in onze tijd zijn teruggevonden.

In 1970 wilde het Alkmaarse stadsbestuur een weg aanleggen door de Oudorperpolder, dwars door het terrein van De Nieuwburg. Toen heeft men ter voorbereiding opgravingen laten uitvoeren en vond men de oude funderingsresten van het kasteel terug. De geplande weg is er gelukkig nooit gekomen. Nu is op de plek, waar het kasteel ooit stond, een wandelpad aangelegd in de vorm en lijnen van de oude kasteelmuren.

Er is nog een merkwaardige sage bekend over één van de verwoeste torens van De Nieuwburg:

De sage van de Phebustoren van het kasteel De Nieuwburg
De naam Phebustoren is al sinds de middeleeuwen verbonden aan één van de torens van de Nieuwburg. Volgens de sage had een zekere Phebus die burgemeester was van de legendarische stad Vronen, verraad gepleegd aan de Hollanders.
Nadat Floris V vermoord was kwamen de West-Friezen weer in opstand. �én van de laatste regeringsacties van Floris' opvolger graaf Jan I was een nieuwe expeditie tegen deze opstandelingen. De sage gaat over de volgende graaf (Jan II), die de stad Vronen niet durfde in te nemen en daarom was overgegaan om een list te gebruiken om dit toch te bewerkstelligen. Phebus reisde van Vronen naar de Nieuwburg en beloofde voor een som geld 's nachts de poort van Vronen voor de Hollanders te openen. Dit zou zijn gebeurd op 13 maart 1303. Nadat de stad door dit verraad was gevallen, moesten de verraders samen met graaf Jan de ruïnes gaan bezichtigen. Phebus zou in tranen zijn uitgebarsten bij het zien van de verwoesting en de ellende van de burgerij. Dit was de graaf niet ontgaan. Phebus werd gevangen gezet op de Nieuwburg en daarna onder een toren levend begraven. De betreffende toren zou sindsdien de Phebustoren worden genoemd.

• Categorieën:
• Divers en apart
• Natuur