13 juli Kraanbuurt

Over wippers en kraankinderen

Het is dinsdag 13 juli 2010. Vandaag komen we aan bij de Kraanbuurt. Om vaten wijn en molenstenen uit schepen te hijsen wordt in 1528 door keizer Karel V toestemming gegeven een kleine hijskraan te bouwen aan de westzijde van het Verdronkenoord. Mits de keizer een deel van de opbrengsten van het gebruik van deze kraan krijgt (zogenaamde belasting). De kraan wordt schuin tegenover de Vismarkt geplaatst. Dit stukje Alkmaar aan het water heet dan nog de Mientkade, maar krijgt de naam Kraanbuurt. Het woord kraan is afgeleid van de hals van de kraanvogel.

De gevelsteen in dit pand aan de Kraanbuurt laat een afbeelding zien van deze eerste hijskraan. Het is een kleine kraan die wordt aangedreven door een verticale houten tredmolen waarin een persoon loopt. De eigenaren van de kranen heetten schroders, zij legden rechtstreeks verantwoording af aan het stadsbestuur. Zij bepaalden zelf de laad- en losprijzen en hadden daardoor veel macht. De kraan zelf werd bediend door wippers of kraanheffers en in de tredmolen van de kraan liepen de zogenaamde kraankinderen die de molen in beweging brachten. Dit waren geen kinderen, maar volwassen mannen. De titel kinderen werd vroeger vaker gebruikt voor ondergeschikten. Hun directe baas heette de kraanvader.

Als de schepen groter worden en niet meer het smalle Verdronkenoord kunnen invaren, is de kraan bij de vismarkt overbodig. De kraan wordt in 1590 van de Kraanbuurt verplaatst naar de Bierkade en in 1607 wederom verplaatst naar de Voormeer.

• Categorieën:
• Gevelstenen