16 september Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen

Over papegaaischieten en de schutterskoning

Het is donderdag 16 september 2010. De Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen aan de Doelenstraat is gebouwd in 1618 als onderkomen voor de Alkmaarse schutterij. De schutterij was de burgerwacht die zorgde voor orde en veiligheid in de stad. Alle burgers die daartoe in staat waren, waren verplicht om dienst in de schutterij te vervullen. Dit stadsleger presenteerde zich vaak op sierlijke wijze aan het publiek door middel van parades en versierd met onder andere zijden schuttersvaandels, koperen trommels en prachtige borstsieraden. De schutters lieten zich vaak afbeelden op enorme groepsportretten, waarvan mooie voorbeelden zijn terug te vinden in het Stedelijk Museum Alkmaar.

Het Alkmaarse schuttersgilde is waarschijnlijk in de 14e eeuw ontstaan. Het speelde een belangrijke rol in het sociale en culturele leven van de stadsgemeenschap. Als er geen aanleiding was om Alkmaar te verdedigen, bloeide het verenigingsleven op. Er werden dan op het Doelenveld schietwedstrijden gehouden. Deze wedstrijden waren tevens ook oefening voor de schutterij, want toentertijd was pijl en boog een gangbaar wapen met het voeren van oorlogen, en dat wapen was niet makkelijk te hanteren. Op het Doelenveld stonden losse ronde doelen waarop kon worden geschoten en er stond een hoge mast met een houten vogel waarop geschoten moest worden. Degene die won met dit zogenaamde papegaaischieten werd schutterskoning. Na de wedstrijd was er de prijsuitreiking en werd er uitbundig gegeten en gedronken. Uit het gezamenlijk oefenen ontstonden verschillende schuttergilden, waarbij er ook wedstrijden georganiseerd werden met gilden uit andere steden.

De Alkmaarse schutterij is vooral actief geweest in de Tachtigjarige oorlog. Zij werden dan naar garnizoenssteden elders in het land gebracht waar ze de professionele mannen op het slagveld vervingen. Het schuttersgilde heeft voortbestaan tot 1907, maar had al jaren eerder haar functie verloren.

Voor de bouw van de Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen stond er in Alkmaar al een ander gebouw voor de schutterij; de Oude Doelen of Sint Jorisdoelen (uit 1509). De Oude Doelen stond op de plek waar nu de voormalige Wilhelminaschool staat. De schutters van de Oude Doelen gebruikten een voetboog waar de schutters van de Nieuwe Doelen de moderne handboog gebruikten. Op de windwijzer bovenop dit 'nieuwe' gebouw zie je dan ook een klein schuttertje met een handboog staan.

• Categorieën:
• Historische panden