17 december Pieter van Foreest

Over piskijkers en landloeperen

Het is vrijdag 17 december 2010. Als je de Grote Sint Laurenskerk betreed, loop je over diverse eeuwenoude grafstenen heen. Zo vinden we op de granieten kerkvloer de laatste (alhoewel erg versleten) rustplaats van Pieter van Foreest (1521-1597). Pieter, beter bekend als de Hollandse Hippocrates, was één van de belangrijkste medici van Nederland.

Pieter wordt in 1521 in Alkmaar geboren. Hij krijgt les aan de Latijnse School, waarna hij aan de Universiteit van Leuven gaat studeren en promoveert tot doctor in de Geneeskunde in 1543. In 1546 keert hij terug naar Alkmaar waar hij een geneeskundige praktijk opzet en trouwt met Eva van Teijlingen. Dan verhuist hij naar Delft, waar hij in de periode 1558-1595 stadsgeneesheer is en patiënten uit alle lagen van de bevolking behandelt. Zo is hij lijfarts van Willem van Oranje, maar ook de gratis behandelend arts van de armen in de maatschappij.

Naast zijn rol als arts vervulde Pieter een belangrijke adviesfunctie. Zo adviseerde hij het Delftse stadsbestuur over de pestepidimie en overtuigt hij Delfste magistraten om regels op te stellen voordat iemand geneeskunst mocht bedrijven. Pieter had namelijk een grote afkeer voor kwakzalvers en piskijkers. Hij probeerde de 'eenvoudige' mens, die makkelijk door dit soort bedriegers werden verleid, te waarschuwen via schriften, zoals Vander Empiriken, Landloeperen ende Valscher Medicynsbedroch.

Ook op de ontwikkeling van de geneeskunde heeft hij een grote invloed gehad. Hij werd vooral bekend door zijn boeken met observaties op ziektegeschiedenissen; de Observationes. Hierin toonde hij als één van de eerste aan dat je een hartafwijking kon hebben zonder klachten te hebben en gaf hij een zeer goede beschrijving van de pest. De Observationes bleven na de dood van Pieter bijna twee eeuwen lang tot de standaardwerken van de internationale medische literatuur behoren.

Pieter van Foreest keert op zijn oude dag terug naar Alkmaar, waar hij wordt benoemd tot stadsgeneesheer. Hij overlijdt hier in 1597 en wordt hier in de kerk begraven. De laatste regel op zijn grafsteen luidt: Hippocrates batavus si fuit ille fuit (Indien er ooit een Hollandse Hippocrates bestaan heeft dan was hij het).

• Categorieën:
• Personen