23 mei Synagoge Hofstraat

Over sjoeldiensten en Westerbork

Het is zondag 23 mei 2010. Met Pinksteren wordt de uitstorting van de Heilige Geest herdacht. Pinksteren komt van pentakosta wat Grieks is voor 50 dagen. Pinksteren wordt 50 dagen na Pasen gevierd. De joden vieren het zeven weken na Pesach, het joodse Paasfeest en noemen het dan ook Wekenfeest. Wij vieren vandaag dat de synagoge aan de Hofstraat sinds kort weer onderkomen is van de joodse gemeenschap in Alkmaar.

In 1604 verleende het bestuur van de stad Alkmaar als eerste in Holland joden toestemming om er zich te vestigen, onder garantie van vrijheid van gods­dienst. Alkmaar heeft hierom tegenwoordig een unieke band met de joodse gemeenschap. De joden die zich hier dan vestigen zijn voornamelijk Portugese joden. In 1744 vindt de eerste sjoeldienst (sjoel is Grieks voor huis van samenkomst) plaats in Alkmaar in een woonhuis aan de Paternosterstraat. In 1792 bestaat de joodse gemeente uit 17 gezinnen. Er wordt dan besloten een huis te kopen en in te richten als synagoge. Dit gebeurd aan de zuidkant van de Laat (bij de Bloemstraat). Afgesproken wordt dat per gezin wekelijks vier gulden moest worden betaald om de schuld van het pand af te betalen. Een forse opgave, want dat was toentertijd een half weekloon!

In 1808 wordt het in erbarmelijke staat verkerende pand aan de Bloemstraat verkocht, en een nieuw onderkomen aan de Hofstraat aangeschaft. Geleidelijk breidt de joodse gemeenschap zich uit. In 1811 wonen er al 81 joodse gezinnen in Alkmaar. De synagoge wordt ook langzaam uitgebreid en opgeknapt. In 1826 kreeg de synagoge het uiterlijk dat het tegenwoordig nog heeft. Tot vijf maart 1942 zijn hier sjoeldiensten gehouden door Rabbi de Wolff. Daarna was het definitief afgelopen. Alle 213 Alkmaarse joden werden weggevoerd en het grootse gedeelte werd in Westerbork vermoord. De synagoge werd leeg geroofd, slechts één torarol is bewaard gebleven. Na de oorlog keerde slechts een twaalftal joden terug naar Alkmaar. De joodse gemeenschap was vrijwel geheel verdwenen en kon de kosten voor de synagoge niet opbrengen.

Het pand heeft toen tien jaar leeggestaan tot in 1952 de Baptistengemeente het pand kocht. Zij hebben hier ruim een halve eeuw diensten gehouden totdat woningstichting van Alckmaer na bemiddeling van de gemeente Alkmaar het rijksmonument heeft kunnen kopen. Vanaf 2009 verhuurt zij de synagoge weer aan de joodse gemeenschap.

Aantal joden in Alkmaar:
- 1798: 129
- 1809: 105
- 1840: 205
- 1869: 356
- 1899: 254
- 1930: 189
- 1951: 40
- 1971: 80
- 1998: 69

• Categorieën:
• Kerken en begraafplaatsen