12 juni Visbanken

Over een ooievaar met een ambtsketting en koperen putdeksels

Het is zaterdag 12 juni 2010. Vandaag is het Vlaggetjesdag. Traditiegetrouw zijn er allerlei haringfeestjes en liggen de visserschepen die de nieuwe haring hebben gevangen met vlaggen versierd (gepavoiseerd) in de havens. Wij vieren Vlaggetjesdag met één van Alkmaars mooiere historische plekken; de visbanken.

Alkmaar kende vroeger verschillende marktpleinen en - straten, zoals de appelmarkt, zaadmarkt, kaasmarkt en zo was er ook een speciale plek voor de vismarkt. De vismarkt is één van de oudste markten die Alkmaar heeft gekend. Uit oude papieren blijkt dat Alkmaar al in de 16e eeuw over visbanken beschikte met twee galerijen waaronder visverkopers beschut tegen weer en wind hun waar konden verkopen. Via de deuren in de muur aan de waterkant werd de vis hangend in gevlochten korven in het water van het Verdronkenoord vers gehouden.

De putroosters die we bij de visbanken vinden zijn van koper gemaakt in plaats van het toen gebruikelijke lood. De loden exemplaren konden namelijk niet tegen het 'bijtende' visafval. De waterpomp (onmisbaar bij een vismarkt) die bij de visbanken staat dateert uit 1785 en werd vernieuwd in 1882.

Op marktdagen was er op de Alkmaarse vismarkt altijd een ooievaar aanwezig. De ooievaar was in dienst van de gemeente en had daarom een echte ambtsketting om zijn nek. De ooievaar werd ingezet om het visafval weg te werken. Zijn vleugels waren gekortwiekt, zodat hij niet weg kon vliegen.

Op de galerij aan de waterkant staan twee beeldjes, een visvrouw en een visser. In 2004 zijn deze gerestaureerd en in kleur gezet. De figuurtjes dragen klederdracht uit Egmond aan Zee, wat verwijst naar de handel in zeevis. Rond 1500 was Alkmaar zelf intensief betrokken in de haringvaart en er waren waarschijnlijk Alkmaarders die een grote haringvloot financierden. Voor deze tijd, in de middeleeuwen, had Alkmaar tevens een omvangrijke binnenvisserij, bijvoorbeeld in d'Aalmeer (Daalmeer). Door de droogmakerijen vanaf 1560 kwam er echter een einde aan deze concurrent van de zeevis.

Uiteraard is er in de loop van de tijd wel het één en ander veranderd. In 1755 bijvoorbeeld zijn de oorspronkelijk houten kolommen onder de banken vervangen voor stenen zuilen. De kolommen waar de houten galerijen op rusten zijn sinds de 19e eeuw van gietijzer. Tot 1998 vond hier nog elke vrijdag vismarkt plaats. Nu vinden we er eens per jaar nog Alkmaar aan Zee

• Categorieën:
• Alkmaarse trekpleisters