24 juni Zeglis

Over tonnetjes poep en de tonnenman

Het is donderdag 24 juni 2010. Vanavond speelt oranje haar derde wedstrijd in het WK. Het team heeft zich met de vorige twee overwinningen al geplaatst voor de achtste finales, maar kunnen vanavond nog wel groepswinnaar worden. Wij genieten vandaag van het oranjegevoel aan het Zeglis.

Het Zeglis was de belangrijkste waterweg voor Alkmaar, dat toegang gaf via de Schermer tot scheepvaartroutes door heel Holland en de Zuiderzee. Aan het Zeglis zat vroeger ook de gemeentereiniging. De gemeentelijke bemoeienis met het onderhoud en schoonhouden van de stad gaat terug tot 1254, maar pas op 1 augustus 1881 werd in Alkmaar een gemeentelijke Stadsreiniging opgericht. Hiervoor werd de inzameling van huishoudelijk en 'menselijk' afval uitbesteed. Deze toename van overheidbemoeiens was vooral noodzakelijk voor de volksgezondheid en hygiëne. Cholera-epidemieën eisten in die tijd vaak honderden of zelfs duizenden slachtoffers onder de Alkmaarse bevolking.

Het 'menselijke' afval afvoeren gebeurde via het Tonnenstelsel. De volle tonnen poep en plas werden bij de mensen thuis opgehaald en omgewisseld voor schone. Hoe vaker je schone tonnen wilde, hoe meer je betaalde. Eerst waren de tonnen van hout en later van ijzer. Het vervoer van de tonnen gebeurde hier met handwagens die de riekende lading vervoerde naar een dichtbijgelegen gracht. Vanaf hier werden de tonnen per vlet vervoerd naar het Zeglis. De gemeentereiniging had hier haar eigen haventje. De tonnen werden geleegd in grote beerkuilen. Vanaf halverwege de jaren vijftig gebeurde het brengen en halen van de tonnen met de auto.

Met de komst van de waterspoeling na de Tweede Wereldoorlog begon men al snel genoeg te krijgen van die stinkende tonnen. Toch heeft het lang geduurd voordat het tonnenstelsel in Alkmaar helemaal uit het straatbeeld verdwenen was. Gemeente Alkmaar moest eerst enorm investeren in rioleringen. In 1956 waren er nog zo'n 3100 tonnetjes in gebruik, de jaren hierna nam het aantal snel af. In 1975 maakten nog zo'n dertig huishoudens in de Spoorbuurt gebruik van de tonnen. Hun oude huurhuisjes stonden op de nominatie om gesloopt te worden en dus werd er door hun huurbazen niet meer in een modern toilet geïnvesteerd. Twee keer per week kwam de tonnenman (met zijn leren schort aan) langs om de volle ton te ruilen voor een lege. De ton stond in een huisje in de tuin en het transport ging dwars door je huis heen. Er was dan ook altijd een angst voor lekkage. Pas in 1983 werd de laatste ton in Alkmaar afgeschaft!