Dit is Alkmaar

31 december 2010, Proost!

Fri, 31 Dec 2010 08:11 +0100

Over het einde van Dit is Alkmaar

Het is vrijdag 31 december 2010. De laatste dag van ons project, we hebben het gehaald. 365 dagen lang hebben we geprobeerd om een compleet beeld te schetsen van de prachtige en afwisselende stad die Alkmaar is. Wij hangen vandaag onze camera aan de wilgen en eindigen onze tocht waar we op 1 januari ook zijn gestart.

We wisten van te voren niet waar we aan begonnen waren. Reinier wilde graag 'iets' doen in het nieuwe jaar. Iets? Vroeg ik. Ja, iets met fotografie. Dit begon met een foto van dit boswachtershuisje vlak bij ons huis. 'Ik schrijf er dan een tekstje bij'. Het leek ons leuk om dit met meer plekken in Alkmaar te doen, en al gauw ontstond het idee om dit een jaar lang te doen. Er kwam al snel een website, en de eerste positieve reacties en publiciteit stroomde binnen...

We hebben ons een hele klus op de hals gehaald, elke dag weer de inspiratie opbrengen om een nieuwe locatie te bedenken. Met weer en wind er op uit om het perfecte plaatje te schieten. En dat lukte natuurlijk niet altijd, ook op regenachtige donkere dagen moest er een foto komen. En dat is ook wat het project is geworden. Het zijn geen 365 foto's van plekken op hun mooist, maar 365 platen van hoe Alkmaar een jaar lang zichtbaar is, door alle seizoenen. Soms prachtig, soms somber. Grappig is dat we het begin en het eind van het jaar hebben mogen genieten van een besneeuwd Alkmaar, wat voor prachtige winterse platen zorgde.

Wij kijken samen terug naar een intensief, tijdrovend maar heel speciaal jaar waarin we zelf ook veel hebben geleerd over onze stad en waarin we bijzondere mensen hebben ontmoet en speciale gebeurtenissen hebben meegemaakt. We zijn op plekken geweest waar wellicht de deuren anders gesloten zouden blijven. Zo vonden we het heel bijzonder om eens op het puntje van de Waagtoren te klimmen en om een kijkje te nemen binnen in alle hofjes, molens en kerken van Alkmaar. Het was vaak leerzaam en bijzonder om te praten met de mensen achter al deze speciale plekken; de oude hofdames, de molenaar, de stadsambt, de beiaardier, en ga zo maar door.

Natuurlijk kwamen we niet zomaar overal binnen. En dus moest er ook wel eens stiekem een foto gemaakt worden. Zo heeft Reinier voor de foto van de Sinterklaasintocht een raampje uit de Waagtoren geschroefd en moest hij, achterna gezeten door brede mannen, rennend de Achterdam verlaten. En dat allemaal voor dat ene plaatje.

Nu, na een jaar, kunnen we Alkmaar niet meer doorkruisen zonder op elke straathoek een bekende plek te zien en ons daar een verhaal of foto bij te herinneren.

We willen iedereen bedanken die ons tijdens dit project heeft gesteund, door middel van positieve reacties op ons project, het behulpzaam zijn met het aandienen van locaties, het helpen bij het verkrijgen van toegang tot allerlei plekjes en het opsporen van grammatica- en spelfouten in de teksten. Zonder jullie hadden we het niet gered. We hopen dat we een ieder hebben kunnen boeien met de vele foto's en begeleidende verhalen over Alkmaar.

Nu komt de volgende uitdaging; het realiseren van een boek van het project. Dat blijkt toch duurder en lastiger te worden dan we vooraf hadden gehoopt, maar we gaan alles op alles zetten om ook dit voor mekaar te krijgen.

Wij wensen iedereen een gelukkig nieuwjaar! Wij gaan in 2011 een heel ander, nieuw en spannend project aan...

30 december 2010, Marktstraat

Thu, 30 Dec 2010 08:11 +0100

Over Diligentia en de Doorbraak

Het is donderdag 30 december 2010. Zo vlak voor het losbarsten van al het vuurwerkgeweld vertellen we jullie graag over een grote historische stadsbrand.

Op de ochtend van 2 mei 1912 ontstaat op het toneel van Schouwburg Diligentia, aan de Korte Nieuwesloot, brand. Als er na een eerste alarm slechts enkele brandmeesters komen opdraven besluit de burgemeester de grote brandklok te luiden. Dit is het sein voor vrijwilligers om zich naar de brandplek te haasten.

Het mocht niet baten, Diligentia wordt door de brand compleet verwoest. De gemeenteraad beslist dan dat het wenselijk is om op de plek van de voormalige schouwburg een doorbraak naar het Waagplein te realiseren. In 1916 worden daarom de resten van Diligentia weggehaald, waardoor de Markstraat ontstaat. Sommige oud-Alkmaardes spreken nog steeds van de Doorbraak als ze over de Marktstraat praten.

Uit de verwoestende brand van Diligentia worden lessen geleerd. De Alkmaarsche Courant bericht de dag na de brand dat 'de vier waterstralen van de brandweer vergelijkbaar zijn met het straaltje van het bekende beeldje uit Brussel. Er komen maatregelen van het gemeentebestuur, waaronder een commissie van brandweerlieden die moet adviseren welke maatregelen er moeten worden genomen om grote branden doelmatig te bestrijden. Hiernaast wordt er een moderne motorbrandspuit aangeschaft.

29 december 2010, Kaashandelaren

Wed, 29 Dec 2010 08:11 +0100

Over Kaper en Bier

Het is woensdag 29 december 2010. Dit bronzen beeld Kaashandelaren staat, hoe kan het ook anders, op de plek van de kaasmarkt; het Waagplein. Het beeld is vervaardigd door beeldhouwer John Bier in 1985 en is gemaakt ter gelegenheid van het zestig jarig jubileum van de heer G. Kaper als kaashandelaar in 1984. Het beeld is opgedragen aan hen die Alkmaar als kaasstad wereldberoemd hebben gemaakt.

John Bier is bekend van kunstwerken uit de regio. Zo maakte hij onder andere het beeld van Adriaan Anthonisz in Alkmaar en de bekende Strandvonder, met de hand boven de ogen turend over de duinen en de zee, in Camperduin. Tevens staan er werken van hem in Sint Pancras en Enkhuizen.

Zijn beelden zijn oorspronkelijk in was of klei gemaakt, wat duidelijk zichtbaar blijft als het werk eenmaal in brons is gegoten. De was of klei zijn grof opgebracht, wat een kenmerkende en fraaie oneffen 'huid' oplevert.

28 december 2010, Lamoraalsluis

Tue, 28 Dec 2010 08:11 +0100

Over boogbruggen en de Scheteldoekshaven

Het is dinsdag 28 december 2010. De Lamoraalsluis is één van de oude boogbruggen die onderdeel is van de stadswal. De sluis, in dit geval in de betekenis van brug, werd aangelegd toen de oude singel (de Oudegracht) in 1656 werd verlegd en doorgetrokken werd naar de nieuwe singel via de Lamoraalsluis.

De aanleg van aarden stadswallen was een zeer kostbare aangelegenheid. Hierom was men vroeger zeer zuinig op deze vestingwallen. Je mocht er niet op spelen en er mocht geen vee op grazen. Wilde je het water op, dan diende dat te gebeuren via de hiervoor bestemde trappen, die naast de verschillende sluizen en bruggen lagen. Deze trappen moesten dus verhinderen dat de wallen onnodig kapot gingen.

De Lamoraalsluis overbrugt verbindingswater tussen de Scheteldoekshaven en de singelgracht. De Scheteldoekshaven, een stomphoekige aanlegplaats voor schepen, was ooit een kleine haven aan de westelijke rand van de binnenstad. Met name tijdens de bouw van de Grote Kerk in de periode 1470-1520 was het haventje drukbezet.

27 december 2010, Brandweer

Mon, 27 Dec 2010 08:11 +0100

Over turnclub Kracht en Vlugheid en een brikettenfabriek

Het is maandag 27 december 2010. Met het komende vuurwerk zijn het over een paar dagen drukke tijden voor de brandweer. Wij bekijken de stilte voor de storm in de compleet nieuwe kazerne aan de Helderseweg.

Brandweer Alkmaar bestaat uit één beroepskorps (korps Nollenoor) en zes vrijwilligerskorpsen: Koedijk, Oudorp en de vier centrumkorpsen Burgerplicht, Kracht en Vlugheid, Kwiek en Paraat. Alle korpsen werken nauw samen bij het bestrijden van branden en het bieden van hulp bij ongelukken. Hiernaast heeft Alkmaar nog een korps voor jongeren vanaf 12 jaar, de Jeugdbrandweer.

In 1879 krijgt Alkmaar zijn eerste brandweerkorps, deze is op vrijwillige basis en kwam voort uit de plaatselijke turnvereniging Kracht en Vlugheid (K&V). Hiervoor is de brandbestrijding een plicht van iedere man die daar geschikt voor is, bepaald door het stadsbestuur.

Op 5 september 1879 houdt het korps K&V haar eerste openbare oefening. Dit gebeurt bij een klein pakhuis aan de Houttil waar de lenige gymnasten oefenen met het beklimmen van de gevel en het hanteren van de brandspuit. Deze eerste oefening trok massaal publiek en zorgde er voor dat zich nog eens tientallen vrijwilligers extra aanmeldde. Vlak na de oprichting van K&V ontstaat het tweede korps in Alkmaar; Burgerplicht. De korpsen ondervinden grote rivaliteit van elkaar. Ze probeerden elkaar de loef af te steken door als eerste bij elke brand te zijn.

De eerste brand die beide korpsen bestrijden is in het begin van 1880 wanneer een brikettenfabriek in brand staat. Als de brand is geblust, verkondigt de stadsomroeper door de straten: De oudste was de gauwste, oftewel K&V had 'gewonnen' met het blussen van de brand.

26 december 2010, de Stadssleutel

Sun, 26 Dec 2010 08:11 +0100

Over Napoleon en de Friesche Poort

Het is zondag 26 december 2010. Met de stadssleutel van Alkmaar opende keizer Napoleon symbolisch de Friesche Poort toen hij in 1811 werd verwelkomd door de plaatsvervangende burgemeester Nanning van Foreest, heer van Petten. Of de sleutel ook echt op de poort paste, is de vraag, maar met de symbolische sleutel gaven de Alkmaarders aan Napoleon, de stad is van jou.

Alkmaarse burgers werden voor zijn komst verplicht om op eigen kosten de straten en huizen te verlichten. De Friesche Poort werd voorzien van een ereboog. Het bezoekje van Napoleon was echter maar van korte duur, na afhandeling van de formaliteiten, wisselde hij van paard en zette hij koers naar Haarlem.

De sleutel werd wederom gebruikt in 1814, toen soeverein vorst Willem I bij de Friesche Poort de kans kreeg deze te openen. Ook bij deze happening was Nanning van Foreest verwelkomer.

De sleutel wordt nu bewaard in het stadhuis.

25 december 2010, Alkmaarse Zegel

Sat, 25 Dec 2010 08:11 +0100

Over Sigillum Oppidanorum

Het is zaterdag 25 december 2010. Wij blijven deze Eerste Kerstdag lekker binnen en vertellen jullie graag wat meer over het Alkmaarse zegel. In de Middeleeuwen werden officiële aktes en stukken niet voorzien van een handtekening, maar van een zegel. Het oudste bekende Alkmaarse zegel komt uit 1299.

We weten ook dat de schepenen van Alkmaar sinds 1439 hun officiële stukken zegelden met het stadszegel waarop het symbool van Alkmaar, de Torenburg, en het randschrift; Sigillum Oppidanorum De Alckmar Ad Causas. Dit betekent zoveel als: Het zegel van de burgers van Alkmaar voor dagelijkse documenten.

De zegels waren van was en werden op perkamenten documenten gedrukt. De grotere stempels van dit zegel, die voor speciale gelegenheden werden gebruikt, zijn helaas verloren gegaan. De 'normale' stempels van deze dagelijkse zegel zijn bewaard gebleven.

24 december 2010, Grote Kerk

Fri, 24 Dec 2010 08:11 +0100

Over een dubbelkerk en de Reformatie

Het is vrijdag 24 december 2010. Traditiegetrouw is er op Kerstavond een Open Podium met muziek in kerstsfeer, gevolgd door de Kerstnachtdienst. Dit alles vindt plaats in de prachtig verlichte en verwarmde Grote Kerk van Alkmaar.

Toen Alkmaar na het jaar 1000 begon te groeien, nam de behoefte van christenen aan een eigen kerkgebouw toe. Zo was er in 1063 al sprake van een capella Alcmere. De huidige Grote Kerk heeft op dezelfde plek enkele voorgangers gehad, waarvan de laatste een dubbelkerk (deze was naast Laurentius ook gewijd aan Matthias).

In 1468 werd na tien jaar bouwen een toren bij deze dubbelkerk voltooid en voorzien van drie zware klokken. Twee maanden later stortte deze toren in, waarbij twee bagijnen de dood vonden. Ook aan de kerk zelf was schade toegebracht en dus besloot men een geheel nieuwe kerk te gaan bouwen. De bouw van deze Grote Kerk, ook wel Sint-Laurenskerk genoemd, nam maar liefst vijftig jaar in beslag, van 1470-1520.

De huidige Grote Sint-Laurenskerk is daarmee al bijna 500 jaar oud. De bouw stond onder leiding van vader en zoon Keldermans uit Mechelen. De kerk werd gebouwd voor de rooms-katholieke eredienst (Uit deze periode stammen het koorhek en de koorbanken en de unieke houten tombe voor graaf Floris V, uit de vroege renaissance, te vinden in het koor onder het kleine orgel).

Tijdens de Beeldenstorm in 1566 gingen vele kunstschatten verloren, alleen de beelden van Laurentius en Matthias hoog aan de buitenkant van het dwarsschip hebben het overleefd. Gedurende het Spaanse beleg in 1572 werd het kerkzilver omgesmolten om de strijd van Willem van Oranje te financieren.

Na de Reformatie werd het gebouw in 1572 door de hervormden in gebruik genomen. Onder het beheer van de hervormden werden diverse interieurstukken, die bestemd waren voor de rooms-katholieke dienst, vernietigd of verkocht. Zo bleef er weinig over van de katholieke huisraad. Zo werd ook het grote altaarstuk uit 1538-1542 van de beroemde Maerten van Heemskerck verkocht aan Rusland. Het altaarstuk kwam daar nooit aan, omdat het schip waarmee het vervoerd werd verging voor de kust van Zweden. De Zweedse koning schonk het kunstwerk aan de Lutherse dom van Link�?¶ping, waar het nog altijd is te vinden. Pas in 1903 werd de herkomst van het altaarstuk herkend. In de Grote kerk staat sinds de laatste restauratie (1991-1996) een kopie op ware grootte.

De hervormde dienst bracht ook nieuwe interieurstukken in de kerk, zoals de preekstoel (1665) met rondom een doophek (1605), de herenbanken rond de zuilen (1651-1655) en grote koperen kaarsenkronen (1642- 1643). En wie Latijn kende en meer kennis op wilde doen, in de Stadslibrije op de verdieping boven de consistoriekamer waren meer dan 300 boeken van bekende schrijvers en denkers te lezen. Doordat deze boeken aan kettingen gebonden waren, zijn ze bewaard gebleven en nu in het Regionaal Archief in te zien.

De kerk heeft twee wereldberoemde orgels. Het kleinste uit 1511, in de kooromgang, is gebouwd door Jan van Covelens en is de oudste nog bespeelbare orgel van Nederland. Het grote orgel (1638-1646) is gebouwd door de familie Hagerbeer, de orgelkas werd ontworpen door de beroemde architect Jacob van Campen. De luiken zijn beschilderd door Cesar van Everdingen. Het instrument werd gemoderniseerd door Frans Caspar Schnitger, een telg uit een beroemd Noord-Duits geslacht van orgelbouwers (1723-1725). Hieraan dankt het instrument zijn schitterende klank.

23 december 2010, de Stadsmuur

Thu, 23 Dec 2010 08:11 +0100

Over een verkeerde muur

Het is donderdag 23 december 2010. In 1952 werd door koningin Juliana een plaquette onthuld in een stukje stadsmuur aan het Victoriepark. Dit stukje muur werd door de Duitse bezetters in de Tweede Wereldoorlog ontdekt. Men heeft echter altijd geweten dat er meer stadsmuur moest zijn dan het kleine stukje dat toen werd onthuld. Alkmaar dankt immers haar bekendheid van de victorie in 1573 aan deze oude stadswal.

Als in de zomer van 2006 de Bierkade en Wageweg opnieuw worden ingericht, krijgt men eindelijk de kans om meer muur bloot te leggen. Er worden dan resten gevonden van een tweede, veel oudere muur. Spectaculair is de ontdekking van grote schade aan de muur, aangebracht door de zware Spaanse beschieting op 18 september 1573. Blijkbaar heeft Alkmaar bijna 55 jaar lang de verkeerde muur aan het Alkmaars Ontzet toegeschreven (dat stukje muur stamt mogelijk uit 1634, toen de stad werd uitgebreid).

Naast de 'echte' muur werden er ook restanten van de Wortelpoort en de Rode Toren opgegraven. Ook vond men vier gietijzeren kanonskogels, van bijna 20 kilo per stuk, onder het opengebroken wegdek van de Wageweg.

Tijdens het bezoek aan de stadsmuur is er een korte rapportage gemaakt door RTV Noord-Holland. Het resultaat is hieronder te beluisteren.
Interview RTVNH december.mp3AudioPlayer.setup("/audio-player/player.swf", { titles: "Interview Radio RTV Noord Holland", width: 400,transparentpagebg: "yes"}); AudioPlayer.embed("audioplayer_1", {soundFile: "http://www.ditisalkmaar.nl/files/Interview RTVNH december.mp3"});

22 december 2010, Ambachtsschool Bergerweg

Wed, 22 Dec 2010 08:11 +0100

Over technisch onderwijs en een centrum voor kunst en erfgoed

Het is woensdag 22 december 2010. Aan de Ambachtsschool aan de Bergerweg heeft vanaf 1913 menig Alkmaarder zijn opleiding genoten. De school werd in de periode 1911-1912 gebouwd in opdracht van de Vereniging van de Ambachtsschool Alkmaar en omstreken naar een ontwerp van de architecten Hanrath en Leguit. Het gebouw blijkt al snel te klein en eind jaren 20 wordt er een extra vleugel bijgebouwd.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw neemt de belangstelling voor technisch onderwijs behoorlijk toe en wordt de bescheiden smederij aan de Krelagestraat vervangen door een flinke nieuwbouw van de architect Keesman. Eind jaren tachtig vindt de laatste grote verandering plaats, waarbij de binnenplaats tussen het hoofdgebouw en de vleugel aan de Krelagestraat wordt volgebouwd met een stalen kantine. Na de eeuwwisseling neemt de belangstelling van het technisch onderwijs juist weer af, waardoor het gebouw in 2009 zijn schoolfunctie verliest.

Op dit moment wordt de school gerestaureerd en herbestemd tot Centrum voor kunst en erfgoed. Dit centrum biedt onder andere onderdak aan het Regionaal Archief, Kunst en Cultuur Noord-Holland en het Archeologisch Centrum Alkmaar. Voor deze restauratie wordt alles dat na 1913 werd gebouwd afgebroken, zodat het oorspronkelijke gebouw weer beter zichtbaar wordt. Op de plaats van de vleugel uit de vijftiger jaren komt een archiefdepot met daar bovenop jongerenwoningen.

21 december 2010, Saul en David

Tue, 21 Dec 2010 08:11 +0100

Over een rustgevende harp en Goliath

Het is dinsdag 21 december 2010. Op het Clarissenbolwerk vinden we dit bijbelse bronzen sculptuur van Saul en David, gemaakt door de Nederlandse kunstenaar Willem Reijers.

Het verhaal van Saul en David:
De eerste koning van Israël, was koning Saul. Hij was dagenlang chagrijnig en onrustig, want hij is bang voor afzetting en God is boos op hem. Sauls kinderen maken zich zorgen om hun vader en willen hem helpen. Ze hebben gehoord van een jongen uit het dorp, David, die mensen rustig krijgt door het bespelen van zijn harp. Ze laten hem naar het paleis komen, en de koning wordt inderdaad rustiger.

Als vervolgens de Israëliërs worden aangevallen door de Filistijnen stuurt koning Saul een groot leger. Met grote verbazing ziet Saul dat de Filistijnen alleen de reus Goliath hebben gestuurd die de boodschap brengt: "Ik vecht tegen één van jullie. Als ik win zijn jullie onze slaven en als jullie winnen zijn wij jullie slaven". Saul weet niet wat hij moet doen, tot een heilige profeet tegen David zegt dat God hem heeft uitgekozen om tegen Goliath te vechten. David brengt dit nieuws naar Saul, die twijfelt of hij de kleine David wel moet laten vechten tegen de reus. Uiteindelijk besluit hij dat David mag vechten. Als hij wint mag David als beloning Sauls dochter trouwen.

Op de bewuste dag krijgt David een uitgebreide wapenuitrusting van Saul, die David afslaat. De strijd begint en Goliath komt dreigend op David aflopen. David pakt een steen en gooit deze precies tussen de ogen van de reus. Goliath valt dood neer. De overwinning maakt David immens populair onder de Israëlische bevolking en alles wijst er op dat David de troonopvolger van Saul zal worden. Bij Saul ontstaat daarom al gauw een enorme jaloezie en wil hem doden. Saul verwijdert David uit zijn huishouden en plaatst hem aan het hoofd van een duizend man sterk leger in de hoop dat David bij de gevechten om het leven komt.

David behaalt echter talloze overwinningen en Sauls jaloezie neemt alleen maar verder toe, helemaal nadat David een tweede overwinning op de Filistijnen behaalt. Hij probeert David met een speer te doden. David vlucht de bergen in en schuilt bij Samuël. Hierna volgen er nog meer pogingen van Saul om David om te brengen. Uiteindelijk komt Saul zelf om het leven in een veldslag met de Filistijnen en wordt David koning.

20 december 2010, Kanonnen Victoriepark

Mon, 20 Dec 2010 08:11 +0100

Over schamppalen en schroot

Het is maandag 20 december 2010. Wij lanceren op de start van deze winterse werkweek een vurig onderwerp. In het Victoriepark vinden we vier zeekanonnen die hier in 1956 zijn geplaatst. Drie ervan zijn rond 1600 gegoten in Engeland, de vierde komt mogelijk uit Spanje of Luik. Voor de plaatsing hier in het park fungeerden de kanonnen als schamppaal rond het stadhuis. Hierdoor is het gietijzer van de kanonnen gesleten.

De kanonnen staan, ook al niet hieruit afkomstig, natuurlijk symbool voor de strijd die de Alkmaarders hebben geleverd tijdens het Spaanse beleg. Bij de grote Spaanse aanval stond hier nog de oude middeleeuwse muur. De Spanjaarden verbrijzelden die door met gigantische kanonnen van wel 3000 kilo per stuk veertigponders te schieten op de onderkant van de muur. Daardoor viel de muur voorover en ontstonden er grote gaten. Volgens de overlevering was het gedonder van de kanonnen tot in Amsterdam te horen. de Spanjaarden probeerden vervolgens door die gaten de stad binnen te komen. De Spanjaarden schoten ook veel met schroot. Ze stopten kleine kanonnen vol met alles wat voor handen was. De musketten waren toen niet erg nauwkeurig, en daarom vuurden zij liever een schot hagel op de vijand af.

Als Diederik van Sonoy uiteindelijk opdracht geeft om de omgeving van Alkmaar onder water te laten zetten, druipen de Spanjaarden af en wordt het beleg van Alkmaar op 8 oktober 1573 opgebroken.

19 december 2010, Hof van Sonoy

Sun, 19 Dec 2010 08:11 +0100

Over witte nonnen en een waterpoort

Het is zondag 19 december 2010. Op de plek waar nu het Hof van Sonoy ligt, lag vanaf ongeveer 1430 het Sint Maria Magdalena Klooster. Naar de kleur van hun habijt werden de zusters ook wel de witte nonnen genoemd en het klooster het Witte Hof. Het klooster werd afgesloten van de buitenwereld door een hoge muur en was aan drie zijden door water omgeven, de Nieuwesloot was immers nog niet gedempt. In 1554 werd een groot deel van het klooster (het ziekenhuis, het spinhuis en de boomgaard) verkocht.

Het overgebleven deel van het klooster kwam in handen van de stad en werd gebruikt voor de opvang van stedelingen die, doordat hun huizen waren gesloopt voor de aanleg van de nieuwe verdedigingswerken, dakloos waren geworden.

Na het Alkmaars ontzet werd het Hof verkocht aan Diederick van Sonoy, gouverneur van het Noorderkwartier, die hier enkele jaren woonde. Sonoy gaf tijdens het beleg opdracht tot het doorsteken van de dijken rond Alkmaar, waardoor de Spanjaarden uiteindelijk afdropen. De naam van Sonoy is altijd aan deze plek verbonden gebleven.

Hierna wordt meester Willem van Bardes de eigenaar. Hij liet de markante achtkantige toren bouwen. Ook het toegangspoortje, met daarop het wapen van Bardes, stamt uit deze periode. In 1743 wordt het Hof voor 2000 gulden gekocht door de Nederlandse Hervormde Gemeente, die er een Oude Mannen- en Vrouwenhuis realiseerde. Op het hoogtepunt waren er negentig bewoners in dit Diaconiehuis, de gevelsteen op het poortje herinnert aan deze tijd.

Nu heeft het Hof de functie van restaurant met groot terras, ook in de toren kun je dineren. De ingang van het restaurant ligt aan de, omstreeks 1870 gedempte, Nieuwesloot. Aan de voorgevel van het restaurant zie je nog een dichtgemetselde waterpoort van voor de demping.

18 december 2010, Alkmaars Packet

Sat, 18 Dec 2010 08:11 +0100

Over een stoombootonderneming en salonboten

Het is zaterdag 18 december 2010. De Voormeer is onderdeel van het Noord-Hollands Kanaal en van oorsprong een uitloper van de Schermeer. Aan de Voormeer lag de afvaart- en aankomstplek van de stoombootonderneming Alkmaar Packet. De Alkmaar Packet exploiteerde een stoombootdienst voor het vervoer van passagiers, post en pakketten over het Noord-Hollands Kanaal naar Zaandam en Amsterdam met tussenliggende aanlegplaatsen. Later werden hier nog Haarlem en IJmuiden aan toegevoegd.

De Alkmaar Packet werd in 1864 opgericht door Cornelis Bosman. In haar gloriejaren bezat de Alkmaar Packet maar liefst 21 vracht- en passagiersschepen. Veel Alkmaarse bedrijven maakten, voor het verschepen van hun goederen, gebruik van de diensten van de Alkmaar Packet en daarnaast gebruikten de werknemers van deze bedrijven de boten om op het werk te komen, als openbaar vervoer.

Een retourtje Amsterdam - Alkmaar nam drie uur in beslag en kostte toentertijd één gulden voor een eersteklas kaartje en zestig cent voor de tweede klas. De passagiers werden vaak vermaakt met live muziek van kleine orkestjes aan boord. Naast de vaste vaardiensten, werden de salonboten ook ingezet voor personeelsfeesten en schoolreisjes, veelal voor Amsterdamse schoolkinderen.

Er wordt gezegd dat de boten van de Alkmaar Packet zo vreselijk op tijd voeren, dat men klokken en horloges gelijk zetten op het passeren van de schepen. De boten van de Alkmaar Packet hebben tot 1950 gevaren.

17 december 2010, Pieter van Foreest

Fri, 17 Dec 2010 08:11 +0100

Over piskijkers en landloeperen

Het is vrijdag 17 december 2010. Als je de Grote Sint Laurenskerk betreed, loop je over diverse eeuwenoude grafstenen heen. Zo vinden we op de granieten kerkvloer de laatste (alhoewel erg versleten) rustplaats van Pieter van Foreest (1521-1597). Pieter, beter bekend als de Hollandse Hippocrates, was één van de belangrijkste medici van Nederland.

Pieter wordt in 1521 in Alkmaar geboren. Hij krijgt les aan de Latijnse School, waarna hij aan de Universiteit van Leuven gaat studeren en promoveert tot doctor in de Geneeskunde in 1543. In 1546 keert hij terug naar Alkmaar waar hij een geneeskundige praktijk opzet en trouwt met Eva van Teijlingen. Dan verhuist hij naar Delft, waar hij in de periode 1558-1595 stadsgeneesheer is en patiënten uit alle lagen van de bevolking behandelt. Zo is hij lijfarts van Willem van Oranje, maar ook de gratis behandelend arts van de armen in de maatschappij.

Naast zijn rol als arts vervulde Pieter een belangrijke adviesfunctie. Zo adviseerde hij het Delftse stadsbestuur over de pestepidimie en overtuigt hij Delfste magistraten om regels op te stellen voordat iemand geneeskunst mocht bedrijven. Pieter had namelijk een grote afkeer voor kwakzalvers en piskijkers. Hij probeerde de 'eenvoudige' mens, die makkelijk door dit soort bedriegers werden verleid, te waarschuwen via schriften, zoals Vander Empiriken, Landloeperen ende Valscher Medicynsbedroch.

Ook op de ontwikkeling van de geneeskunde heeft hij een grote invloed gehad. Hij werd vooral bekend door zijn boeken met observaties op ziektegeschiedenissen; de Observationes. Hierin toonde hij als één van de eerste aan dat je een hartafwijking kon hebben zonder klachten te hebben en gaf hij een zeer goede beschrijving van de pest. De Observationes bleven na de dood van Pieter bijna twee eeuwen lang tot de standaardwerken van de internationale medische literatuur behoren.

Pieter van Foreest keert op zijn oude dag terug naar Alkmaar, waar hij wordt benoemd tot stadsgeneesheer. Hij overlijdt hier in 1597 en wordt hier in de kerk begraven. De laatste regel op zijn grafsteen luidt: Hippocrates batavus si fuit ille fuit (Indien er ooit een Hollandse Hippocrates bestaan heeft dan was hij het).

16 december 2010, Vroom en Dreesman

Thu, 16 Dec 2010 08:11 +0100

Over vrije zondagen en koopzondagen

Het is donderdag 16 december 2010. De drukste maand voor winkeliers is toch wel de decembermaand, en dus nemen wij een kijkje bij warenhuis V&D aan de Laat.

Anton Dreesman en Willem Vroom hebben in 1878 diverse manufacturenwinkels in Amsterdam. Beide worden met elkaar verbonden door verschillende huwelijken in de familie, en besluiten te gaan samenwerken. Het duo opent in diverse steden ondernemingen. Rond 1930 voeren ze voor al deze winkels de naam Vroom & Dreesman, afgekort V&D.

In 1887 wordt aan de Houttil de eerste V&D-vestiging gesticht onder de naam Gebroeders Berentzen. Veertig jaar later verhuist de firma naar de Laat, op de plek waar we nu nog steeds de V&D vinden. Het duurt echter nog tot de de jaren zeventig van de vorige eeuw dat de winkel de omvang krijgt die het nu heeft (11.500 m2). Telkens werd er weer een nieuw winkeltje opgekocht waardoor het bedrijf kon uitbreiden. De laatste winkel die sneuvelt is slagerij Beemsterboer.

Tot voor de Eerste Wereldoorlog werken de V&D-medewerkers zeven dagen in de week, op basis van kost en inwoning. Dit veranderde toen Willem Vroom tegen een kapster stuitte die op zondag niet zijn haar wilde knippen, met als argument Als wij met zes dagen werken ons brood niet kunnen verdienen, lukt dit ook niet met zeven. De opmerking maakte indruk op de ondernemer en hij voerde dit beleid ook door in de V&D, voortaan was de winkel op zondagen gesloten, als één van de eersten in Nederland. Nu zijn koopzondagen weer aan de orde van de dag.

15 december 2010, De Korenschoof

Wed, 15 Dec 2010 08:11 +0100

Over een graanpakhuis en een hijswiel

Het is woensdag 15 december 2010. Een prachtig pand aan het Luttik Oudorp is de Korenschoof. Dit 17e eeuwse graan- en meelpakhuis heeft maar liefst vijf verdiepingen en in het midden zien we een rij brede laaddeuren. Links en rechts van deze laaddeuren zijn kleine boogvensters aangebracht. Deze waren vroeger nog niet voorzien van glas, maar konden alleen door een houten luikje worden afgesloten.

Bovenin de top van de tuitgevel zie je de oude hijsbalk, het oude, oorspronkelijke hijswiel is nog aanwezig op zolder van het pakhuis. Dit wiel kan vanaf alle verdiepingen bediend worden. De Korenschoof werd met kleine hijsbomen langs de kade bevoorraad via het water van het Luttik Oudorp.

Het pakhuis is tot de oorlog in gebruik geweest als graan- en meelpakhuis. Hierna werd het pand getransformeerd tot kantoorruimte. Sinds 2008 huist er een architectenbureau in het karakteristieke gebouw.

14 december 2010, De Ster

Tue, 14 Dec 2010 08:11 +0100

Over een eendenglijbaan

Het is dinsdag 14 december 2010. Aan de Beethovensingel vinden we dit kunstwerk uit 1979. Kunstenaar Eddy Agelink was pas net afgestudeerd toen hij de opdracht kreeg tot het maken van dit object. Het was, als onervaren kunstenaar, een lastige opgave omdat er veel gereken en wiskunde aan te pas kwam. Het kunstwerk moest namelijk in de weerspiegeling van het water een hele ster vormen. De officiële naam van het object is dan ook De Ster, echter kreeg het onder buurtbewoners al gauw de bijnaam eendenglijbaan.

13 december 2010, Tussen Kunst en Kitsch

Mon, 13 Dec 2010 08:11 +0100

Over de duurste vondst ooit in Tussen Kunst en Kitsch

Het is maandag 13 december 2010. Soms is een onderwerp voor ons project niet een gebouw of persoon, maar een gebeurtenis. Zo ook vandaag, want we brengen een bezoekje aan de opnames van het televisieprogramma Tussen Kunst en Kitsch, welke vandaag in het Stedelijk Museum van Alkmaar plaatsvinden. Zouden er waardevolle kunstschatten op de Alkmaarse zolders verborgen liggen, of staat Alkmaar bol van de kitsch?

Het populaire programma bestaat al ruim 25 jaar, met de eerste aflevering in 1984. Diverse experts, met passende achternamen als Zilverberg en Aardewerk, beoordelen en taxeren in het programma waardevolle voorwerpen, maar vaak ook prullaria van de plaatselijke bezoekers. Daarbij komt vaak de geschiedenis van de bijzondere voorwerpen aan bod. De presentatie is in handen van Nelleke van der Krogt.

Het is uiteraard ieders fantasie om er achter te komen dat die vreselijke kandelaar van oma, of dat weggemoffelde schilderijtje van tante Bep ineens duizenden euro's waard blijken te zijn, maar vaker blijkt de schat niet meer dan een reproductie of een goedkoop snuisterijtje te zijn. Succesverhalen zijn er uiteraard wel te noemen.

Zo dook er in 2005 in het programma een schilderij op van de Vlaamse schilder Jan van Kessel de Jonge, dat volgens de experts minstens een ton waard moest zijn. Ook in 2008 vond men een kostbaar schilderij tussen alle meegebrachte rommel van Pieter Breughel, welke op een waarde van tussen de 80.000 en 100.000 euro werd geschat. Vorig jaar nog kwam er een broche van de Franse edelsmid René Lalique boven tafel, die op 100.000 euro werd getaxeerd, de eigenaresse deed vervolgens de broche voor 120.000 euro van de hand.

De duurste vondst ooit in het al langlopende programma is van zeer recent. In oktober van dit jaar stuitte men tijdens de opnames op een schilderij van de Rotterdamse kunstenaar Joost van Geel (1631-1698). De waarde van het schilderij, Het kantwerkstertje, wil de AVRO pas bekend maken via de uitzending van 9 februari 2011. Maar het schilderij is dus in ieder geval meer dan een ton waard.

Of er in Alkmaar een verborgen vermogen is ontdekt....dat weten we pas met de uitzenddatum van de Alkmaarse opnames op 9 maart 2011.

Note: hier aan tafel zien we expert Jan Beekhuizen die, dankzij het bijzondere schilderwerk, deze twee kastanjepotten taxeert op 800-1000 euro samen.

12 december 2010, Doopsgezinde Kerk

Sun, 12 Dec 2010 08:11 +0100

Over een schuilkerk en een hofje

Het is zondag 12 december 2010. Aan de Koningsweg vinden we de Doopsgezinde Kerk. De kerk werd in 1617 gebouwd op initiatief van de beroemde voorganger Hans de Ries, en is één van de oudste stenen doopsgezinde kerken in Nederland.

In eerste instantie was de kerk een schuilkerk, verscholen gelegen achter bebouwing van de Koningsweg. Waar we nu het tuinhek zien, stonden eerst huisjes, onder andere die van het Doopsgezind Hofje. Dit was een hofje van de Doopsgezinde Kerk uit 1645 met acht woningen. Toen al deze huisjes werden afgebroken in 1856 kwam het voorplein van de kerk met het bloemperk er voor in de plaats.

Het oudste interieurstuk is het orgelfront uit 1819 van orgelbouwer Deytenbach, het instrument achter dit front is een Flaes-orgel uit 1866. In 1876 werden zowel het gebouw als de inrichting sterk veranderd. Uit deze tijd stammen de kerkbanken.

11 december 2010, Schelphoek

Sat, 11 Dec 2010 08:11 +0100

Over het eerste industrieterrein van Alkmaar

Het is zaterdag 11 december 2010. Vanuit de accijnstoren werd vroeger de plek aangewezen waar inkomende schepen mochten aanmeren en waar de producten verhandeld konden worden. Zo mochten turfschepen uit Drenthe rechtstreeks naar de Turfmarkt, was de Limmerhoek de aanmeerplek voor zandschepen uit Limmen en aan de voormalige kades van de Schelphoek werden schelpen gelost voor de kalkbranderij.

Het is bij deze Schelphoek waar eind 16e eeuw het eerste industrieterrein van Alkmaar ontstaat. Hier vestigden zich, toen nog aan de rand van de stad, zoutziederijen, houthandels en scheepswerven en diverse pakhuizen. De Schelphoek lag toen nog aan het water, wat het een goede handelsplek maakte. Tot aan de jaren vijftig van de 20e eeuw waren deze bedrijven actief, de Schelphoek werd in 1954 gedempt.

Op dit moment wordt de Schelphoek getransformeerd tot woongebied. Het plan van de projectontwikkelaars is geïnspireerd op het haven- en handelsverleden van het gebied. Het idee van de ontwikkelaars is dat de nieuwe wijk zal gaan lijken op het gebied de Westelijke Eilanden in Amsterdam, met veel water en een haven. Wij nemen vandaag een foto op de open dag van de Schelphoek om te kijken hoe de werkzaamheden zich vorderen.

10 december 2010, Davelaar

Fri, 10 Dec 2010 08:11 +0100

Over koekblikken en Jodenkoeken

Het is vrijdag 10 december 2010. De geur van warme koeken doet ons denken aan deze heerlijke Decembertijd, en daarom steken wij onze neus in de geschiedenis van een Alkmaars koekje; Davelaar Jodenkoeken.

Het is aan de Houttil (waar nu café Feelgood zit) waar bakker Stam zijn eigen bakkerij begint. Hij start hier in 1883 met het bakken van Jodenkoeken. De bakkerij wordt later door bakker Albert Govers overgenomen. De Jodenkoeken worden vanaf het begin verkocht in blikken bussen. Govers vroeg statiegeld voor deze blikken, zodat hij ze opnieuw kon gebruiken. In 1924 verkocht Govers de bakkerij aan Dirk Davelaar.

Door toedoen van Davelaar nam de verkoop van Jodenkoeken een vlucht. De lekkernij werd een begrip binnen en buiten Alkmaar. Dit succes was te danken aan de uitgebreide advertenties die hij plaatste in lokale kranten. De winkel werd al snel te klein en daarom uitgebreid. Tot 1946 werkte Davelaar in Alkmaar, hierna droeg hij zijn bakkerij over aan Kees van Houwelingen.

Ook Kees had grootse plannen voor de koek. Hij zette een distributiesysteem op, zodat ook andere winkels in Alkmaar de blikken met Jodenkoeken gingen verkopen. In 1968 nam een trouwe werknemer van Kees, Henk Dil, de onderneming over. Hij ging boven de zaak wonen. Henk stond elke ochtend om half zes op om Jodenkoeken te bakken. Deze werden toen nog met de hand uitgestoken en dagelijks vers uitgeleverd.

Ook groothandels raakten nu geïnteresseerd in het koekje, en dus moest er om aan de vraag te kunnen voldoen, het fijne handwerk worden over genomen door machines. Het pand aan de Houttil bleek te klein geworden, en men verhuisde in 1976 naar een veel groter pand aan de Pettemerstraat. Ook hier zette de groei zich voort. Ondanks de machines, bleef het maken van de Jodenkoeken een ambachtelijk karwei. Zo werd het inpakken van de tere koeken nog altijd met de hand gedaan. Per dag werden er zo'n 3500 blikken gevuld, met 21 koeken per blik.

Met de komst van de supermarkten raakte Davelaar in zwaar weer. De kleine winkeltjes die de koeken verkochten, gingen veelal failliet en de supermarkten hadden weinig interesse in het Alkmaarse koekje. Tot in 2000 Bakkerij Pater zich aandiende, onderdeel van Amarant Bakkersholding BV, en Davelaar Jodenkoeken overnam. Zij hadden al een ingang bij alle supermarkten met andere producten, en dus kwamen al snel ook de blikken Jodenkoeken in de supermarktschappen te staan.

Het recept van de Jodenkoeken is sinds 1883 onveranderd gebleven, een mix van suiker, boter en kaneel. Het recept is altijd in Alkmaarse handen gebleven. Jodenkoeken worden ook door anderen geproduceerd, onder andere door Lotus Bakeries uit Enkhuizen en O'Lacy uit Amsterdam. Hoewel deze producten dezelfde naam hebben zijn de koeken wel totaal verschillend.

Waar de naam Jodenkoeken nou vandaan komt? Er zijn hier verschillende uitleggen over;Vroeger had je christelijke, katholieke en joodse bakkers. Laatstgenoemden gingen om de tafel zitten en bedachten samen een recept voor een dunne, grote koek die in blik verkocht zou worden. Een koek van Joodse bakkers dus.Een ander verhaal meldt dat de naam niets met Joden te maken heeft, maar dat een bakker met de familienaam de Joode deze koeken bakteDan is er nog een derde uitleg: de koeken zijn groot maar dun. Voor weinig geld kon je dus een grote koek presenteren. Veel producten die vroeger goedkoop waren, hebben een toevoeging Joods gekregen. Veel Joden waren arm en zullen hierdoor waarschijnlijk vaker voor goedkopere producten gekozen hebben
De naam werd in de jaren zeventig als discriminerend beschouwd. De fabrikant overwoog de naam te wijzigen, maar is daar niet toe overgegaan. Wel zijn de namen voor de geëxporteerde koeken aangepast.

9 december 2010, Ontmoetingssteen

Thu, 09 Dec 2010 08:11 +0100

Over lavasteen en een plek van samenkomst

Het is donderdag 9 december 2010. In het Kennemerpark staat dit kunstwerk uit 1968 van Piet Slegers. Volgens de kunstenaar geeft het beeld uiting aan de verouderde werking van de natuur. Onder invloed van regen, zon en andere weersinvloeden wordt het beeld langzaam opgenomen in zijn natuurlijke omgeving. De gleuven en kieren in het beeld raken steeds meer begroeid met mos en algen.

Normaal heeft het object een grijsachtige kleur, maar met nat weer krijgt het lavasteen deze roodbruine kleur. De locatie van het werk in het plantsoentje langs de Singel is bedoeld als plek van samenkomst, vandaar dat het de naam Ontmoetingssteen draagt.

8 december 2010, Molen C

Wed, 08 Dec 2010 08:11 +0100

Over brandstichting en postadressen

Het is woensdag 8 december 2010. We maken vandaag een stop bij Molen C aan de Molenkade. Molen C is één van de vier strijkmolens van de voormalige Raaksmaatboezem. Alle vier werden ze gebouwd rond 1630. Al deze molens hebben tot 1941 dienst gedaan. Hierna werd molen C als woning verhuurd.

Molen C is in 1999 in brand gestoken. De restauratie was bijna gereed toen in de vroege morgen van Eerste Kerstdag 2004 de molen wederom het mikpunt van brandstichters was. De molenaar wist zich gelukkig in veiligheid te brengen, maar de molen brandde opnieuw volledig uit. Alleen het karkas bleef overeind staan. In 2007 werd de molen gelukkig weer volledig hersteld.

De vier molens hier aan de Molenkade liggen niet allemaal in Alkmaar. De officiële plaatsnaam van het postadres van molen B en C is Alkmaar. Molen D en E hebben als postadres de plaatsnaam Oudorp.

7 december 2010, Fritz Conijn

Tue, 07 Dec 2010 08:11 +0100

Over de Haas en de Alkmaarse Knokploeg

Het is dinsdag 7 december 2010. Veel straten en plekken in Alkmaar zijn vernoemd naar figuren uit het verleden van onze stad, zo ook het Fritz Conijntunneltje. Fritz Conijn (codenaam de Haas) werd op 27 juni 1923 geboren in Alkmaar. Hij komt al op zeer jonge leeftijd in aanraking met het verzet en wordt op zeventienjarige leeftijd, samen met zijn zwager Doeko Bosscher, Conijn, één van de belangrijkste verzetslieden van de LO-Alkmaar (Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers). Al snel gaat Fritz ook contacten leggen buiten Alkmaar. De aansluiting met andere LO-afdelingen komt pas goed op gang als Fritz de zogenaamde beurs van de LO gaat bezoeken, waar onderduikadressen worden uitgewisseld.

In maart 1944 staat Fritz weer voorop als in Alkmaar een KP (Knokploeg) wordt opgericht. Knokploegen zorgden voor allerlei voorzieningen voor de onderduikers die de LO had geholpen. Fritz heeft al elders in het land bij overvallen geassisteerd en zodoende ervaring opgedaan voor de Alkmaarse KP.

De KP-Alkmaar pleegt onder andere overvallen op de distributiekantoren van Veenhuizen en Heiloo, op een Sicherheitsdienst (SD)-gebouw in Alkmaar en op twee politiebureaus, om aan wapens te komen. Op 22 mei 1944 krijgt de ploeg de eerste grote tegenslag te verwerken als drie medewerkers worden opgepakt. Hierna blijft de SD de groep van Fritz hardnekkig vervolgen. Op 25 juni 1944 wordt door de SD de genadeklap uitgedeeld waarmee de Alkmaarse KP werd uitgeschakeld. Fritz wijkt dan uit naar Amsterdam, waar hij een nieuwe KP-groep opzet. Deze groep heeft een meer provinciaal karakter en pleegt overvallen op het distributiekantoor in Oudorp en onderschept twee bonkaarttransporten bij Spanbroek en Schagerbrug.

Helaas wordt Fritz op 19 augustus 1944 door verraad opgepakt. De SD-er die verantwoordelijk is voor de arrestatie van Fritz is Oehlschlägel, één van de meest beruchte SD-ers, die later zelf ook wordt geliquideerd. Op 6 september 1944 wordt Fritz Conijn op 21-jarige leeftijd samen met twee maten in Kamp Vught gefusilleerd.

Fritz mag, ondanks zijn jeugdige leeftijd, worden gezien als één van de groten van het Nederlands verzet. Hoe een nog zo jonge man het voor elkaar heeft gekregen zo'n organisatie op te bouwen, is heel bijzonder te noemen. Daarom krijgt hij, bij Koninklijk Besluit van 25 juli 1952, postuum het Verzetskruis 1940-1945 toegekend, ter erkenning van bijzondere moed en beleid aan den dag gelegd bij het verzet tegen de Vijanden van de Nederlandse zaak en voor behoud van de geestelijke vrijheid.

6 december 2010, Houttil

Mon, 06 Dec 2010 08:11 +0100

Over een haven en houtopslag

Het is maandag 6 december 2010. De schuinte van het Waagplein is ontstaan doordat de Houttil van oorsprong een vrij hoog gelegen dijk was. Deze dijk is omstreeks 1200 opgeworpen en al snel ontstond er op deze plek een havengebied. De naam Houttil betekent letterlijk houtopslag en verwijst naar de toen aanwezige houthandelaren. Dit hout werd gebruikt voor zowel scheeps- als huizenbouw.

Langs de Houttil stonden in die tijd hoge en brede bakstenen huizen van de eerste rijke kooplieden van Alkmaar. Van deze huizen zijn sporen gevonden bij opgravingen en hier en daar staat er zelfs nog een stukje van overeind. Die resten zijn vaak niet zichtbaar, maar ingemetseld en verscholen achter behang en betimmeringen. Zo is bij verbouwingen achter Houttil 60 en 58 een deel gevonden van een enorm bakstenen huis uit omstreeks 1250-1300. Dit huis was zo groot dat de archeologen het tot stadskasteel doopten. Van dit huis staan nog enkele muren zelfs geheel overeind, onder meer in de achtergevel van een nu nog bestaand winkelpand.

5 december 2010, Bomen in Alkmaar

Sun, 05 Dec 2010 08:11 +0100

Over de iepziekte en de X-factor

Het is zondag 5 december 2010. Het witte landschap verdwijnt als sneeuw voor de zon, en wij genieten van het zonnige zondagochtendweer met een fikse wandeling door de Alkmaarse natuur. We verwonderen ons over de prachtige, diverse bomen die onze stad rijk is en besluiten ons eens verder te verdiepen in Alkmaarse bomen.

De gemeente Alkmaar beheert ongeveer 45.000 bomen, en is op dit moment bezig met het planten van zo'n 250 nieuwe bomen op diverse plekken in de stad. De bomen die worden geplant, zijn voor een deel vervanging van oude en zieke bomen. Zo worden er in de Iepenlaan grote nieuwe Iepen geplant die als vervanging dienen voor de Iepen die afgelopen jaren zijn bezweken aan de iepziekte.

Naast het vervangen van oude en zieke bomen worden er ook op nieuwe plekken bomen geplant. Langs de Nieuwe Schermerweg komen er bijvoorbeeld Knotwilgen en Essen en langs de Singelgracht komen Lindebomen. Op de geheel vernieuwde Dijk komen zeven grote Lindebomen te staan en de Voormeer krijgt er tien grote Platanen bij.

In de maand september heeft in Alkmaar de verkiezing Welke boom heeft de X-factor? plaatsgevonden. Inwoners konden stemmen op de boom in de gemeente Alkmaar die men het mooiste of het bijzonderst vond. Op de derde plek eindigde de tweeling Platanen bij winkelcentrum de Bergermeer. De tweede plek was voor de Kastanjeboom van kinderboerderij De Rekerhout, en nipt gewonnen heeft de grote oude Kastanjeboom op de speeltuin Koedijk. Zelf vinden wij stiekem de oude, grillige Plataan in stadspark De Alkmaarderhout de mooiste boom van Alkmaar.

Wij wensen een ieder een heerlijke Sinterklaasavondje, en zien in bovenstaande foto een denkbeeldig pietje over de daken rennen...

4 december 2010, Voormalig pastorie

Sat, 04 Dec 2010 08:11 +0100

Over Cuypers en nepgeel

Het is zaterdag 4 december 2010. Aan het Verdronkenoord vinden we de voormalige pastorie van de Laurentiusparochie. Een pastorie was de woning van de pastoor. Het pand werd in de periode 1876-1878 gebouwd in neorenaissance stijl naar een ontwerp van de beroemde architect Pierre Cuypers. Zijn naam wordt vaak in één adem genoemd met het ontwerp van het Rijksmuseum en het Centraal Station in Amsterdam.

Ook in Alkmaar heeft Cuypers meerdere ontwerpen op zijn naam staan. Zo maakte hij het ontwerp voor de nabij gelegen Sint Laurentiuskerk.

Bij de pastorie liet Cuypers zich inspireren door de Hollandse renaissance architectuur van de 17e eeuw. Het is in Alkmaar het eerste voorbeeld waarbij het siermetselwerk-mozaïek boven de kozijnen weer werd geïntroduceerd. Dergelijke boogvullingen vonden veel navolging. Het geel van de bakstenen boven de entree komen overigens niet uit de oven maar uit de verfpot van de schilder. De pastorie is in 1992 verbouwd tot appartementencomplex.

3 december 2010, Gewelfde Stenen Brug

Fri, 03 Dec 2010 08:11 +0100

Over iemand aan de kaak stellen en de paardentram

Het is vrijdag 3 december 2010. De Gewelfde Stenenbrug is één van de oudste bruggen van Alkmaar en werd gebouwd in 1630. Door zijn strategische plek in de binnenstad, aan het einde van de Langestraat, had de brug een belangrijke marktfunctie, met eerst de vismarkt. Om deze marktfunctie is de brug heel breed opgezet. Na de vismarkt wordt in 1918 voor het eerst de groentemarkt op de brug gehouden, ook worden er later bloemen en planten verkocht. Nu wordt de brug vaak gebruikt als uitzichtpunt op het winkelend publiek en is het een goede plek om zomers een ijsje te eten.

Door zijn breedte heeft de brug tevens altijd een functie van samenkomst gehad; een stadspleintje. Zo vinden we er in de late middeleeuwen de kaak. De kaak is van oorsprong een ton, en later een houten klembord, waarin gestraften aan het volk worden getoond. Hier stamt het gezegde 'Iemand aan de kaak stellen' vandaan (oorspronkelijk luidde het gezegde letterlijk iemand op de kaak zetten). De hedendaagse betekenis is iets openbaar maken dat je schandelijk vindt, of iemand in het openbaar voor gek zetten.

De vroegere paardentram. die van de Langestraat naar het station reed, had hier voor de brug zijn keerpunt. Hier is nog al wat heibel om geweest toen het gemeentebestuur ineens besloot dat het voor de paarden van de tram verboden was om de gele stenen van de brug hun keerrondje te maken. Met als gevolg dat de koetsier de paarden telkens moest uitspannen. Gelukkig trok het gemeentebestuur dit besluit in nadat de industrieel Jan Pot (directeur van de Alkmaarsche Telefoon- en goederenbesteldienst), het bestuur voor gek had gezet door een foto met onderschrift in Alkmaar te verspreiden.

In 1939 stortte de Gewelfde Stenenbrug gedeeltelijk in, met auto's en al. Om herhaling te voorkomen werd in 1997 de brug nogmaals gerestaureerd. Doordat er regelmatig vrachtwagens overheen reden, was de brug ernstig in verval geraakt.

2 december 2010, Bussen in Alkmaar

Thu, 02 Dec 2010 08:11 +0100

Over halte-vlaggetjes en De Stormvogels

Het is donderdag 2 december 2010. Wij glippen en glijden richting het station om te kijken of het openbaar vervoer zich staande weet te houden met het winterse weer. We zien dit rijtje bussen in de sneeuw paraat staan en vragen ons af wat de precieze geschiedenis van de Alkmaarse bus is.

In de jaren twintig van de vorige eeuw werden overal in Noord-Holland busbedrijven opgericht, de meeste erg kleinschalig. De eerste bussen waren niet echt comfortabel te noemen. De chauffeur moest meestal, net als de koetsier van een rijtuig, buiten de eigenlijke bus zitten. De passagiers zaten op houten banken die in de lengterichting van de bus stonden. Er waren geen halteplaatsen, men gaf door middel van vlaggetjes bij café's en woningen aan dat er passagiers op wilden stappen.

Deze kleinschalige busbedrijfjes voerden een hevige concurrentiestrijd met de trein, de tram en elkaar. De overheid greep eind jaren twintig in door regulering. De busbedrijven moesten vergunningen aanvragen om bepaalde lijnen te exploiteren. Gevolg hiervan was een enorm aantal fusies waar, in de omgeving van Alkmaar, enkele grote busmaatschappijen uit ontstonden: De Stormvogels (tussen Haarlem en Alkmaar), De NACO (tussen Hoorn, Alkmaar en Amsterdam), De WACO (noordoosten van Alkmaar) en de HABO (ten noordwesten van Alkmaar). Hiernaast waren er ook nog een aantal kleinere ondernemingen actief, zoals een stedelijk busbedrijf in Alkmaar zelf.

De Tweede Wereldoorlog was een moeilijke periode voor de bedrijven. De overheid had de busdiensten sterke inperkingen opgelegd en de brandstof was schaars. In 1944 werd, tegelijk met de Spoorwegstaking, ook het busvervoer stilgelegd. De NS zag in deze oorlogsjaren zijn kans om de één na de andere busonderneming over te nemen. Alle grote busbedrijven in Alkmaar en omstreken kwamen in handen van de NS.

Na de oorlog voegde de NS alle overgenomen bedrijven samen tot één groot Noordhollands bedrijf: De NACO. Ook de Alkmaarse stadsdienst werd door deze NACO verzorgd. In de periode 1946-1951 verhuisde de centrale werkplaats en het hoofdkantoor van de NACO van Purmerend naar de Helderseweg in Alkmaar. Na enkele fusies van de NACO, met onder andere NZH, ontstond de huidige, landelijke vervoersgigant Connexion.

1 december 2010, Kaaspakhuis Gedempte Nieuwesloot

Wed, 01 Dec 2010 08:11 +0100

Over Mercurius en holle bolle pannen

Het is woensdag 1 december 2010. Dat Alkmaar al eeuwen een kaasstad is, is onder andere te zien aan de vele kaaspakhuizen die de stad rijk is. Zo ook dit, in 1931 gebouwde, bakstenen gebouw in Amsterdamse School-stijl aan de Gedempte Nieuwesloot. Het pakhuis werd ontworpen door de Alkmaarse architect D.S. Boer. Opdracht tot de bouw kwam van de kaashandelaar W. de Waal, die zelf in de bovenwoning van het pakhuis ging wonen.

In de gevel aan de Koningsstraat bevindt zich een groot glas-in-lood raam met daarin onder meer het wapen van Alkmaar en een afbeelding van Mercurius (het symbool voor de handel).

Bijzonder aan het pand zijn de dakpannen. Deze gesmoorde Romaanse pannen zijn gebaseerd op de Middeleeuwse bolle en holle pannen waardoor het pakhuis een golvend uiterlijk krijgt. Deze dakpansoort is zeldzaam in de binnenstad van Alkmaar.

30 november 2010, Waagtoren

Tue, 30 Nov 2010 08:11 +0100

Over broodstuivers en een klaroenblazer

Het is dinsdag 30 november 2010. Alkmaars boegbeeld, de Waagtoren, is al zo vaak op de foto gezet, dat wij voor een ander perspectief kiezen. Die van het uitzicht vanuit de toren, kijkend over Alkmaar dat bedekt is met een prachtig wit tapijt.

Oorspronkelijk had dit uit de 14e eeuw afkomstige gebouw de bestemming van Heilige Geestkapel. In het naastgelegen Heilige Geestgasthuis werden zieken verpleegd en konden arme reizigers voor maximaal drie dagen en nachten gratis onderdak krijgen. Het kerkbestuur was verplicht jaarlijks aan honderd arme burgers op de avonden voor Pasen, Pinksteren, Allerheiligen en Kerstmis een stuiver aan geld, een halve stuiver aan brood en een halve stuiver aan drank te schenken.

In de Middeleeuwen had de graaf van Holland de Alkmaarders het waagrecht gegeven. Dit was het recht om alle goederen die op de markt werden verkocht te wegen en daar geld voor te vragen. Een belangrijk recht dus, want het bracht veel geld op. In het jaar 1566 gaf de bisschop van Haarlem toestemming om dit Heilige Geestgasthuis in te richten tot waaghuis, voor het wegen van de kazen van de Kaasmarkt.

Alkmaar verloor het waagrecht toen, onder koning Filips II, maar liefst zesduizend gouden guldens per jaar voor het recht moest gaan betalen. Willem van Oranje liet Alkmaar, na het Alkmaars beleg, wegens getoonde dapperheid en trouw, het waagrecht terugkopen. Men besloot toen in 1582 de waag over te brengen naar de, inmiddels functieloze, grotere Heilige Geestkapel. De verbouwing van kapel tot waaggebouw werd in 1583 voltooid. Als je het waaggebouw nu goed bestudeert, vind je dichtgemetselde kerkramen. De sierlijke voorgevel aan de waterzijde werd met de transformatie opgesierd met de wapens van Alkmaar en de handelssteden Oudewater en Amsterdam.

De huidige toren is alleen via een smalle, ronde spiltrap toegankelijk. Het gevaarte is in 1715 recht gezet, deze stond namelijk dertig centimeter uit het lood. Deze operatie duurde slechts één uur en kostte een bedrag van 22,15 gulden. Vroeger kon men voor een kwartje de toren betreden om te genieten van een spectaculair uitzicht over de stad. Bovenin de toren vind je de plek waar de stadsbeiaardiers al honderden jaren het carillon bespelen. Wij mogen vandaag ook de smalle houten trappetjes beklimmen om op het hoogste puntje van de Waagtoren te genieten van het immense uitzicht.

De meest gefotografeerde onderdelen van de Waagtoren zijn de ruitertjes die elk uur hun rondjes draaien en daarmee hun steekspel laten zien, en deze 17e eeuwse klaroenblazer die om 11, 15 en 19 uur zijn klaroen (soort trompet) blaast.

29 november 2011, Klein Nieuwland 17

Mon, 29 Nov 2010 08:11 +0100

Over gescheiden deuren

Het is maandag 29 november 2010. De langverwachte sneeuw is vandaag eindelijk gevallen. Wij stappen vandaag de winter symbolisch door dit kleine deurtje tegemoet. Toen in 1993 de voormalige Huishoud- en Industrie School aan de Emmastraat werd gesloopt, belandde de dubbele voordeur in de Monumentenloods. Anno nu zijn de deuren gescheiden en hebben ze beide een nieuw onderkomen in de binnenstad gevonden. De ene helft van de schooldeur zit al bijna tien jaar in de voorgevel van een woonhuis op het Luttik Oudorp 54. De andere helft werd in 2009 geplaatst in het Klein Nieuwland 17.

De toegang naar de steeg, rechts van het pand was voor die tijd dicht gemetseld. Nu heeft de steeg een nieuwe functie als hoofdentree van het huis gekregen. De bestaande middendeur verliest hiermee haar functie.

28 november 2010, Sportpaleis Alkmaar

Sun, 28 Nov 2010 08:11 +0100

Over baanwielrennen en rommel

Het is zondag 28 november 2010. Wij trekken vandaag een sprintje naar Sportpaleis Alkmaar aan de Terborchlaan. In deze overdekte wielerbaan worden diverse activiteiten ondernomen, zoals mountainbiking, zaalsporten en allerlei muziek evenementen.

Een groot onderdeel van het sportpaleis is het baanwielrennen. Deze sport is sterk in opkomst in Nederland. De Alkmaarse wielerbaan heeft hier aan meegewerkt. Het voldoet aan alle eisen en is de thuisbasis voor diverse professionele ploegen.

Vandaag vindt er op de baan een grote rommelmarkt plaats, georganiseerd door Stichting Rommelmarkten Egmond. Het is een drukte van jewelste, en dus verandert ons sprintje in voetje voor voetje geschuivel.

27 november 2010, Hofje Steijnstraat

Sat, 27 Nov 2010 08:11 +0100

Over de overgang van hofjes naar sociale woningbouw

Het is zaterdag 27 november 2010. Net voor de bekrachtiging van de Woningwet in 1901, waarbij het verschijnsel sociale woningbouw ontstond, breidde de stichting van Paling en van Foreest uit met een tweede hofje aan de Steijnstraat.

Dit hofje werd bestemd tot woning voor vijftien hulpbehoefende weduwen of bejaarde dames. Het werd een klassiek U-vormig complex, om een tuin gelegen, met een prachtig poortgebouw. In de doorgang zijn herdenkingsstenen gemetseld met informatie over de bouw en de verschillende restauraties.

Parallel aan de Steijnstraat loopt de Paul Krugerstraat. Hier vinden we de hoofdingang van het F.H. Ringershof. Het F.H. Ringershof werd in 1948 gebouwd als woningcomplex van 34 bejaardenwoningen door de Vereniging Volkshuisvesting Alkmaar, onder voorzittersschap van F.H. Ringers. De uitstraling van dit hof is veel soberder dan zijn tegenhanger aan de Steijnstraat, toch vormen beide hofjes nu samen een gemeenschappelijk binnentuin.

26 november 2010, 't Roode Hert

Fri, 26 Nov 2010 08:11 +0100

Over de Alkmaarsche Stoommeel Fabriek en metaalmoeheid

Het is vrijdag 26 november 2010. Wij keren de werkweek bijna ons rug toe door ons tot deze molen te wenden. Er staat op deze plek al een molen sinds het begin van de 17e eeuw. De functie van de molen heeft sterk gevarieerd. In 1620 gaf het stadsbestuur toestemming voor de bouw van een oliemolen op dit weitje buiten de Friesche Poort. Dit type molen werd speciaal gebouwd om uit oliehoudende zaden olie te persen.

In 1685 werd de oliemolen verbouwd tot volmolen. Vollen is het pletten van weefsel tot lappen, die werden gebruikt voor de lakenindustrie.

In 1817 werd de volmolen getroffen door brand en vervangen door een pelmolen uit de Zaanstreek; De Dordtsche Maagd. Eenmaal in Alkmaar weer opgebouwd kreeg de molen de naam 't Roode Hert. In 1924 brandde de molen af en werd er een jaar later een nieuwe pelmolen uit de Zaanstreek geplaatst; De Witte Klok uit 1784. Deze molen werd in 1901 omgebouwd tot korenmolen, die tevens door brand verloren ging in 1924. Voor de herbouw werd er gekozen voor wederom een Zaanse molen De Witte Klok, ook dit exemplaar kreeg in Alkmaar de naam 't Roode Hert.

Alkmaar heeft in de loop der eeuwen een groot aantal windkorenmolens gekend, met het hoogste aantal van acht in 1630. Anno 2010 kent Alkmaar er nog twee, 't Roode Hert en de Molen van Piet. Zij hebben het gevecht met grootschalige meelfabrieken overleefd, zoals de Alkmaarsche Stoommeel Fabriek die in 1878 aan de Noorderkade verrees.

Tegenwoordig is 't Roode Hert nog volop in bedrijf. Alle gemaakte producten worden verkocht in de naastgelegen grutterij van Fermento. Fermento (wat gist betekent) is een dagbestedinglocatie voor mensen met een verstandelijke beperking. In juni 2010 brak, door metaalmoeheid, een wiek van de molen af en raakten twee andere wieken beschadigd. Er wordt nu geld ingezameld om dit zo snel mogelijk te kunnen restaureren, hiervoor is bijna 100.000 euro nodig!

25 november 2010, De Maatschappij tot Nut van het Algemeen

Thu, 25 Nov 2010 08:11 +0100

Over onverstandige vrouwen en ontploffingen in de Hout

Het is donderdag 25 november 2010. De 18e eeuw was in Europa de eeuw van de Verlichting. Gewone burgers wilden toegang tot kennis en beschaving. De wetenschap ontwikkelde zich snel en er werden veel boeken gepubliceerd, gelezen en bediscussieerd. Het lezen gebeurde vaak in gezelschappen en genootschappen.

Ook in Alkmaar ontstonden deze genootschappen die kennis en het clubleven combineerden. Men kwam bijeen op speciale ontmoetingsplaatsen waar je kon discussiëren en van elkaar kon leren. Deze genootschappen werden eerst alleen gevormd door de gegoede burgerij die een goede opleiding hadden genoten, en bestonden in eerste instantie uit louter mannen (vrouwen waren immers niet zo 'verstandig').

Een voorbeeld van zo'n club was Solus Nemo Satis Sapit (= In zijn eentje weet niemand voldoende), die in 1782 werd opgericht door twaalf burgers. Men zou elke week op maandagavond samenkomen om lezingen te houden en wetenschappelijke proeven te doen. Er werden boeken en instrumenten aangeschaft waarmee allerlei experimenten werden gedaan. In 1784 kocht het genootschap een pand aan op het Vedronkenoord, waar ze op het dak een observatorium realiseerde en op het erf een botanische tuin. Dit was toen het enige centrum voor wetenschapsbeoefening boven het IJ.

Na 1800 verhuisde het genootschap, en werden de activiteiten uitgebreid. Alkmaarders konden zo af en toe ook genieten van de bijzondere experimenten van de club. Zo werd er in 1785 drie met gas gevulde ballonnen opgelaten om te bekijken hoe ver ze kwamen. In 1859 werd een kwart kilo buskruit tot ontploffing gebracht in een vijver in de Hout.

Naast Solus Nemo Satis Sapit ontstonden er ook andere Alkmaarse genootschappen. Zoals het literaire gezelschap Leeslust Baart Kunde en het patriottisch gezelschap Het Burgerhart.

Voor de minder elitaire in de samenleving ontstonden er ook verenigingen, zoals bijbelkringen, toneelclubs en de Maatschappij tot Nut van het Algemeen. Deze maatschappij, ontstaan in Edam, wilde juist ook het gewone volk ontwikkelen en verlichten. Alle beschikbare nieuwe kennis en mogelijkheden moesten volgens hen ten goede komen aan iedereen. In 1786 kreeg Alkmaar haar eigen Nut-department, zij gaven onder andere les aan toekomstige onderwijzers van de Nutsscholen. Dankzij het Nut kwam er een openbare volksbibliotheek en een Nutsspaarbank, zoals hier op de Gedempte Nieuwesloot. Bij deze bank kon ook de kleine verdiener starten met sparen.

24 november 2010, Avonturenheuvel

Wed, 24 Nov 2010 08:11 +0100

Over slakkenhuispaden en vleermuizenkelders

Het is woensdag 24 november 2010. Park Oosterhout wordt steeds gevarieerder. Nieuwste aanwinst is een heuse avonturenheuvel, alhoewel nog niet helemaal gereed, wel al de moeite om onder de aandacht te brengen.

De avonturenheuvel ligt op de plek van een voormalige huisvuilstort, die in de periode 1965-1970 met de uitbreiding van het park afgedekt en beplant werd. Een avontuur op zich om een oude vuilnisbelt om te toveren tot een waar recreatie-paradijs. De bevuilde heuvel is dan ook vormgegeven met restanten schone grond van andere bouwprojecten in Alkmaar.

In de heuvel zijn twee vleermuizenkelders gebouwd. Hier kunnen deze beestjes overdag verblijven en overwinteren. Ook worden er speciaal ingerichte ecologische oevers gemaakt voor de bijzondere ijsvogel, die af en toe in Alkmaar wordt gesignaleerd.

De nieuwe bult is ellipsvormig en krijgt twee paden die naar de uitkijktoren op de top leiden; een rechtstreeks, steiler pad en een glooiend slakkenhuispad. Uit één kant van de heuvel wordt een hapje genomen, zodat er een strandje met water kan worden gecreëerd. Ook komt er een avontuurlijk speelbos op de heuvel. Uiteindelijk zou je hier dan moeten kunnen vissen, spelen, varen en met je sleetje van de helling kunnen roetsjen (stiekem deed men dat al toen de avonturenheuvel nog 'gewoon' een beplante vuilnisbelt was). Ieder geval hebben wij, met de weekendverwachting van echt Hollands winterweer, onze slee alvast in het vet gezet...

23 november 2010, Huis met de kogel

Tue, 23 Nov 2010 08:11 +0100

Over Jan Arentsz en een verbrijzeld spinnewiel

Het is dinsdag 23 november 2010. Deze doodgewone doordeweekse dinsdag leuken wij graag op met een echte Alkmaarse trekpleister. Het huis met de Kogel dankt zijn naam aan de ijzeren kogel die hier hoog in de gevel prijkt, die ons herinnert aan de strijd tegen de Spanjaarden. De beroemde mandenmaker en hageprediker Jan Arentsz woonde in de periode van het Alkmaarse beleg met zijn gezin in dit huis aan de Appelsteeg. Een eeuw na het beleg ontstond een legende rond deze kogel. Het veertig pond zware projectiel zou op 14 september 1573 door de Spanjaarden vanuit hun kamp in Oudorp zijn afgeschoten en dwars door de houten voorgevel zijn gegaan. Hierbij verbrijzelde het een stoel, waarop de dochter des huizes zat te spinnen. Ook het spinnewiel werd compleet vernield, alsmede de wastobbe waaraan de vrouw van Jan Arentsz stond te wassen. Er waren op het moment van de inslag zeven mensen in huis, van wie er niemand gewond raakte.

Het pand aan de Appelsteeg is waarschijnlijk kort voor het beleg gebouwd en is hiermee één van de oudste nog bestaande woonhuizen van Alkmaar. Het is een voor 3/4 deel versteend-houten huis. Het overstek van de stenen zijgevel op de eerste verdieping is bij de verbouwing in de 19e eeuw verdwenen. Het is één van de twee houten huizen die nog over zijn in Alkmaar. In de loop der eeuwen zijn vanwege brandgevaar de meeste houten huizen afgebroken. Vandaag de dag hebben Alkmaar en Amsterdam elk maar twee van dit soort houten huizen over. Het Huis met de Kogel is in 2010 grondig en prachtig gerestaureerd.

22 november 2010, Fijnwasinrichting Vredenburg

Mon, 22 Nov 2010 08:11 +0100

Over stampen, wringen en stijven

Het is maandag 22 november 2010. Maandag wasdag. Voor de komst van de wasautomaat, eind jaren zestig, was een huisvrouw dagen bezig met het doen van de was. Daarom werd er ook alleen op zaterdagen, na het wekelijkse bad, schoon ondergoed aangetrokken. Op zondag werd er begonnen met de was sorteren, dan ging het in de soda om te weken. Maandagochtend begonnen alle huisvrouwen al vroeg met het koken van de was. De was werd gestampt en geboend op het wasbord. Na het wassen volgde dan het wringen, stijven, op de bleek leggen en het uiteindelijke drogen. Als alles volgens planning verliep, hing op maandagmiddag de verse was aan de lijn en kon men op dinsdag beginnen met strijken.

Een hele klus dus! Midden jaren vijftig was het dan ook heel gewoon om de was, en zeker de fijne was, buiten de deur te laten doen. Je bracht je vuile goed dan naar één van de vele wasserijen die Alkmaar in die tijd rijk was. Zo kende de stad bijvoorbeeld Fijnwas- en strijkinrichting Vredenburg aan het Luttik Oudorp.

Voor de familie Vredenburg was de wasserij in eerste instantie een nevenactiviteit. De, oorspronkelijk uit Zaandam afkomstige, kastelein Johhannes Vredenburg kocht in 1904 de tapperij en slijterij Het Tontelhuis op de hoek van het Luttik Oudorp en de Korte Sint Jacobsstraat. Naast kastelein was hij tevens schoenmaker. Ondanks meerdere baantjes, hadden de Vredenburgjes het niet breed thuis. Hierom ging vrouw des huizes, Anna, voor een extra zakcentje de was doen voor familie en buren. Haar werk werd zo gewaardeerd, dat Johannes haar al snel moest helpen. Uitgerust met een grote mand op het onderstel van een kinderwagen trok hij er op uit om de grote ladingen wasgoed op te halen en bij de klanten thuis af te leveren. De zaken floreerde en het echtpaar verkocht in 1912 hun café om aan de Sint Annastraat een was- en strijkinrichting te openen.

In de jaren dertig van de vorige eeuw was het logisch dat zoon Cor de zaken zou overnemen. Echter wilde hij liever eigen baas zijn, en dus begon hij in 1938 een eigen wasserij in een voormalig kaaspakhuis aan de Doelenstraat. De wasinrichting in de Sint Annastraat bleef door andere familieleden tot in de jaren zestig voortgezet. De zaken bij Cor gingen goed. Hij specialiseert zich na de oorlog in de behandeling van het fijnere wasgoed. In 1955 verhuist hij naar dit grotere pand aan het Luttik Oudorp.

In dit pand vierde het bedrijf hoogtijdagen. Wekelijks werden hier zo'n drieduizend overhemden en meer dan vierduizend boordjes gewassen en gesteven. Men trok er dagelijks met vier man op een bakfiets op uit om alle was op te halen en weg te brengen. De komst van de wasmachine eind jaren zestig vormde een grote bedreiging voor de wasserij. De omzetten liepen terug, en in 1967 besloot de familie Vredenburg de wasinrichting om te bouwen tot een was-zelf-salon (een wasserette dus). Dit bleek een juiste keuze, vooral in de zomermaanden als de vele toeristen, die met hun bootje op het Luttik Oudorp lagen, gretig gebruik maakten van deze nieuwe bedrijfsvorm. In 1997 kwam er een einde aan het familiebedrijf, niet vanwege een gebrek aan werk, maar omdat er simpelweg geen opvolger aan te wijzen viel.

21 november 2010, Oud Katholieke Kerk

Sun, 21 Nov 2010 08:11 +0100

Over een jonge oud-katholieke parochie

Het is zondag 21 november 2010. Aan de Nassaulaan vinden we de Oud Katholieke Kerk. Dit kerkgebouw werd in 1953 ontworpen door de architect Tauber voor de apostolische vereniging. Tauber kennen we ook van zijn ontwerp van het voormalige AMRO-bankgebouw aan de Voordam, waar nu appartementen zijn gebouwd.

In de periode 1980-1981 werd het gebouw tot gymzaal voor het Murmellius-gymnasium verbouwd.

Sinds 1993 is het pand weer in gebruik bij de Oud Katholieke parochie van de Heilige Laurentius. De Oud Katholieke Kerk is, net als de Protestantse kerk, ontstaan uit ontevredenheid met de leer van de rooms-katholieke kerk. De Oud-katholieken scheidden zich daarom in 1723 formeel van de rooms-katholieken af. De relatief zeer jonge oud-katholieke parochie van de Heilige Laurentius te Alkmaar is ontstaan in 1949.

20 november 2010, Weemoed en verlangen

Sat, 20 Nov 2010 08:11 +0100

Over stadstorens en zeven bruggetjes

Het is zaterdag 20 november 2010. Op de overgang van Daalmeer-Noord, het Geestmerambacht en natuurgebied de Kleimeer staan twee woontorens die de namen De Weemoed en Het Verlangen dragen. De twee gebouwen staan rondom een vijver die je kunt oversteken via een moderne brug met in het midden een theekoepel. Vanaf hier heb je een prachtig landelijk uitzicht. Aan weerszijden van de vijver staan ook verschillende woningen, hoog- en laagbouw.

Dit kunstproject komt van Min2 Bouwkunst en is gebaseerd op de Alkmaarse vestingwerken en op de zeven bruggetjes die hier nabij ooit aan het Daalmeerpad lagen. De namen van de woontorens verwijzen naar dit verleden waar vaak met weemoed en verlangen aan wordt terug gedacht.

19 november 2010, Hofje Laurens van Oosthoorn

Fri, 19 Nov 2010 08:11 +0100

Over een hoffelijke broer en zus

Het is vrijdag 19 november 2010. Aan de Kennemerstraatweg vinden we een hofje dat maar weinig inwoners kennen; het hofje van de Stichting Laurens van Oosthoorn. Op de gevelsteen zien we twee jaartallen; 1680 en 1898.

Het eerste jaartal, 1680, is de stichtingsdatum van dit Provenhuis door de notaris en procureur Laurens van Oosthoorn bij zijn testament. Hij bestemde zijn eigen woonhuis aan de Langestraat tot woonhuis voor drie oude dames. Het huis werd in 1723 nog uitgebreid. Nadat het erg bouwvallig was geworden, werd het in 1848 verkocht.

In 1898 werd toen aan de Kennemerstraatweg dit nieuwe hofje gebouwd, ook dit hofje bood plek aan drie dames.
Ontwerper van het geheel is de Alkmaarse stadsarchitect Looman en behoort nu tot één van de beschermde stadsgezichten van Alkmaar. Het hekwerk langs de straat is authentiek en onderdeel van dit beschermde stadsgezicht.

Het stichtten van hofjes zat blijkbaar bij Johan in de familie, want ook zijn zus Helena stichtte een hofje aan de Koningsweg.

De woningcorporatie Van Alckmaer is de villa nu aan het restaureren om er twee appartementen te realiseren met privétuin. De appartementen worden eind 2011 opgeleverd.

18 november 2010, Vroonermeer

Thu, 18 Nov 2010 08:11 +0100

Over de groeikern Alkmaar en de hoogste woontoren van de stad

Het is donderdag 18 november 2010. In de jaren 70 speelde Alkmaar als groeikern een rol bij de opvang van het bevolkingsoverschot van het noordelijk deel van de Randstad door het aanbouwen van nieuwe woonwijken. Dit gebeurde richting het Noorden van Alkmaar. Na Huiswaard ontstonden Daalmeer en de Mare. Ter illustratie; het inwonertal van Alkmaar groeide van 40.000 inwoners in 1950 tot 94.000 in het jaar 2005.

Één van de nieuwst aangebouwde woonwijken in Alkmaar is Vroonermeer Zuid, vernoemd naar het nabijgelegen Vroonermeer dat in 1561 werd drooggemalen. Met de start van de bouw werd eind 2000 begonnen. De nieuwbouwwijk is ruim opgezet en telt ongeveer 1300 koop- en huurwoningen, verdeeld over veertien uiteenlopende type woningen. Er staat voornamelijk laagbouw, afgewisseld met zes hoogbouwcomplexen, waaronder de hoogste woontoren van Alkmaar. De wijk heeft vooral een woonbestemming, winkels zijn er dan ook niet te vinden.

De overgang van het landelijke Sint Pancras naar de stad Alkmaar heeft men in de wijk proberen door te voeren door aan de kant van Sint Pancras (het voormalige dorp Vronen) veel water en landelijk gelegen villa's te bouwen. De bebouwing die grenst aan Alkmaar heeft een stadser, compacter karakter, met meer hoogbouw.

Men is nu tevens bezig met het realiseren van de nieuwe woonwijk Vroonermeer Noord.

17 november 2010, Koning Willemshuis

Wed, 17 Nov 2010 08:11 +0100

Over de Graaf van Holland en Willem II

Het is woensdag 17 november 2010. Verscholen in de Pieterstraat vinden we het prachtige Koning Willemshuis. Toen Alkmaar in 1254 stadsrechten kreeg werd de stad regionaal bestuurscentrum met een baljuw op de Torenburg en een rentmeester van de Graaf van Holland in dit Koning Willemshuis. Het huis diende tevens als onderdak voor de graaf van Holland zelf als hij in Alkmaar verbleef. Het verhaal gaat dat Willem II in 1252 zelf de aanzet heeft gegeven tot de bouw van het huis, vandaar de naam.

De Graaf van Holland maakte van Alkmaar een belangrijk bestuurlijk en militair centrum. De baljuw van Kennemerland was, als vertegenwoordiger van de graaf, verantwoordelijk voor bestuur en rechtspraak.

Het Koning Willemshuis waar we nu naar kijken, is niet het oorspronkelijke pand uit de 13e eeuw. Het werd op dezelfde plek als het origineel in de 16e eeuw gebouwd en herinnert aan de graaf door middel van de beelden aan de gevel. Links zien we de graaf zelf, op nog jeugdige leeftijd. Het beeld rechts stelt zijn zoon voor, Floris V. De gevel is in 1899 geheel gerestaureerd, en in de 20e eeuw nogmaals.

16 november 2010, Kasteel Middelburg

Tue, 16 Nov 2010 08:11 +0100

Over een weergang en een buitengracht

Het is dinsdag 16 november 2010. Kasteel de Middelburg was een kleine burcht die tussen het veel oudere kasteel Torenburg en het grote kasteel De Nieuwburg lag. Alle drie de kastelen waren dwangburchten die dienden als verdedigingslinie in de strijd tegen de opstandige West-Friezen en werden gebouwd na de verovering van West-Friesland door Floris V in de periode 1287-1288.

De Middelburg had een strategische positie aan de dijkweg tussen Vronen (Sint Pancras) en Alkmaar bij een vaart die het Zwijnsmeer verbond met de Vronermeer.

Bij de opgravingen in 1942-1943 bleek het kasteel te bestaan uit een grote hoofdtoren met daarnaast een ommuurde binnenplaats en een woongebouw. De muren van de binnenplaats waren maar liefst twee meter dik waardoor er plaats was voor een weergang. Over deze weergang kon met rondlopen, en zo de vijanden zien aankomen en aanvallen. Ook heeft er een brug voor het kasteel gelegen en had het een dubbele omgrachting.

Zowel De Nieuwburg als De Middelburg werden in 1517 verwoest door de Friese en Gelderse bende van Grote Pier; de Zwarte Hoop. De restanten werden in 1537 verkocht aan Alkmaar die de bakstenen hergebruikt in gebouwen en de stadsmuur. Hier in dit weiland aan de Munnikenweg liggen de funderingsresten van de burcht. De sloot rondom het weiland is overeenkomstig met de oorspronkelijke buitengracht rond het kasteel.

15 november 2010, Voormalig Rijks-HBS

Mon, 15 Nov 2010 08:11 +0100

Over burgeronderwijs en exercitieoefeningen

Het is maandag 15 november 2010. Toen in 1863 de Wet op het Middelbaar Onderwijs werd ingesteld, ontstond een nieuw schooltype: het burgeronderwijs. Hieruit voortvloeiend ontstond aan de Paardenmarkt de Rijks Hogere Burgerschool, Kortweg Rijks HBS. Dit schoolgebouw werd in 1867 gebouwd naar een ontwerp van de toenmalige gemeentearchitect Du Croix.

Was de school in eerste instantie alleen voor jongens, vanaf 1883 werden er ook meisjes toegelaten. Naast de gewone, reguliere lessen kregen de leerlingen gymnastiekles in de vorm van exercitieoefeningen. Deze lessen kregen erg veel aandacht. De jongens moesten 's morgensvroeg, met een geweer op hun rug, lopend naar Koedijk en weer terug.

Het gebouw is in de Tweede Wereldoorlog gebruikt door de bezetter voor de legering van militairen. Hierna raakte het gebouw steeds meer in verval. Sloop werd overwogen, maar in 1988 werd toch besloten om tot restauratie over te gaan. Nu huist er een advocatenkantoor in het statige pand.

Binnenin het gebouw zijn nog allerlei oude details zichtbaar, zoals een groot glas-in-lood raam in het trappenhuis van de beroemde Haarlemse glazenier Bogtman. Er is een spreuk van Jacob Cats in opgenomen: De derde strengh houdt den kabel. Wat zoiets betekent als: Als iets niet direct lukt, is het de moeite waard om het nogmaals te proberen.

14 november 2010, AZ

Sun, 14 Nov 2010 08:11 +0100

Over de broertjes Molenaar en DSB

Het is zondag 14 november 2010. Vandaag wordt de wedstrijd AZ-Ajax gespeeld, tijd om een kijkje te nemen bij de Alkmaarse voetbalclub.

In 1954 wordt Alkmaar'54 opgericht, zij spelen de eerste wedstrijd in Nederland in het betaalde voetbal tegen Venlo. In 1967 fuseren Alkmaar'54 en FC Zaanstreek tot AZ'67, ze bereiken prompt de eredivisie.

Een paar jaar later willen de twee broers Klaas en Cees Molenaar, rijk geworden door hun Wastora-handel, met hun vermogen de club kampioen maken. Ze worden in 1972 verantwoordelijk voor het beleid van de club en kopen spelers aan, zoals de Deen Kristen Nygaard en de Friese topscorer Kees Kist. Het resultaat wordt steeds beter, in '75/'76 eindigt AZ als vijfde, in '76/'77 als derde en in '77/'78 eveneens als derde, dit seizoen halen ze tevens de KNVB-beker binnen. In '79/'80 eindigen ze nipt tweede, maar het volgende seizoen wordt de club, onder trainer George Kessler, landskampioen.

In 1986 neemt Klaas Molenaar afscheid van de club, Cees Molenaar is dan al overleden. Hierna gaat het AZ minder voor de wind, ze dalen zelfs af naar de eerste divisie. In 1993 meldt zich dan een nieuwe financier; Dirk Scheringa. Langzaamaan gaat het weer wat beter met de club. Onder leiding van trainer Willem van Hanegem gaat AZ weer op het hoogste niveau spelen, de eredivisie. Hierna wordt AZ steeds beter. Onder trainer Co Adriaanse halen ze voor het eerste Europees voetbal, en het team bestaat nu ook uit een aantal internationals.

Deze hele geschiedenis speelt zich af in stadion De Alkmaarderhout. Dit voetbalstadion had plaats voor 8914 toeschouwers en werd in 1948 in gebruik genomen. Het was, in eerste instantie, de thuisbasis van de Alkmaarse boys en later voor Alkmaar '54 en AZ'67. Tot 2006 was dit kleine stadion de thuisbasis voor AZ. Op 11 september 2006 werd het startsein gegeven voor de sloop van de Alkmaarderhout.

De opvolger van de Alkmaarderhout was het DSB-stadion dat in augustus 2006 werd geopend. Het nieuwe complex heeft ruim 17.000 zitplaatsen en daarnaast skyboxen, businessrooms en kantoorruimtes. In dit DSB-stadion behaalde AZ in 2009 wederom de titel van landskampioen.

Na de val van de DSB-bank trad Scheringa in 2009 af als voorzitter van de club, op 4 november 2009 verdwenen de letters DSB definitief van het stadion. Nieuwe sponsor werd Afas, en dus prijkt nu de naam Afas-stadion, bovenaan het voetbalstadion aan verkeersplein Kooimeer.

Paar feitjes van het stadion:
- De eerste wedstrijd: AZ - Arsenal op 4 augustus 2006 (uitslag 0-3).
- Het eerste doelpunt was van Gilberto Silva van Arsenal.
- Het eerste doelpunt van AZ was van Danny Koevermans.

Note; AZ won deze wedstrijd met een mooie 2-0!

13 november 2010, Intocht Sinterklaas

Sat, 13 Nov 2010 08:11 +0100

Over meneer Kaktus en de Pepernotencodetent

Het is zaterdag 13 november 2010. Hij komt, hij komt, die lieve goede Sint, en wel vandaag in Alkmaar! Voor dat de Sint aan wal komt, is er een voorprogramma met meneer Kaktus en er zal een gedicht worden voorgedragen door stadsdichteres Margreet Schouwenaar.

Om half twee zal de goedheiligman met zijn pieten aanmeren aan het Waagplein, waar hij wordt verwelkomd door burgemeester Bruinooge. Hierna zal de Sint per paard een ronde door de stad maken; Langestraat, Schoutenstraat, Laat, Mient, Marktstraat, Gedempte Nieuwesloot en de Ringersbrug. Hier brengt hij een bezoek aan het winkelcentrum Noorder Arcade, waarna hij vertrekt richting een speciaal podium bij winkelcentrum de Mare. Ook hier zullen meneer Kaktus en de burgemeester bij aanwezig zijn. Als laatste zal de Sint ook nog kinderen in het MCA met een bezoek vereren.

Van 26 november tot en met 4 december staat de Pepernotencodetent van Peter Jan Rens op het Canadaplein. In deze tent zijn allerlei activiteiten te doen die betrekking heben op sinterklaas en natuurlijk op pepernoten. Vol verwachting klopt ons hart......

12 november 2010, Zittende Vrouw

Fri, 12 Nov 2010 08:11 +0100

Over de lerares van prinses Beatrix en het zangduo Nina & Ferdinand

Dit beeld van een zittende vrouw is gemaakt door Charlotte Dorothée barones van Pallandt. Charlotte van Pallandt (1898 - 1997) wordt beschouwd als één van de belangrijkste Nederlandse beeldhouwsters van de twintigste eeuw. Al in haar jonge jaren blijkt Charlotte een begaafd kind. Tekenen, piano spelen en schilderen hebben haar voorkeur. Toentertijd was een carriére als kunstenaar echter geen voor de hand liggende keuze. Als haar huwelijk met diplomaat Adolph graaf van Rechteren in 1923 strand (na slechts vier jaar) kiest Charlotte haar eigen weg. Ze is tot 1928 actief als schilder en gaat hierna beeldhouwen, ze volgt hiervoor onder andere een opleiding in Parijs.

In 1953 maakt ze een beeld van Koningin Juliana en vervolgens in 1968 het bekende bronzen beeld van Koningin Wilhelmina dat voor Paleis Noordeinde in Den Haag staat. Haar koninklijke ambities reikten verder, want hierna gaf ze ook nog les aan Koningin Beatrix, toen deze nog prinses was.

Nog wat weetjes over Charlotte:
Charlottes specialisatie waren portretten en naakt. Naar haar is de Charlotte van Pallandtprijs vernoemd.Charlotte werkte veel met hetzelfde model, Truus Trompert, die je dan ook in haar hele oeuvre terugvindt.Charlotte was een schoonzus van Ferdinand François baron de Smeth.Charlotte was een tante van zanger Frederik van Pallandt, beter bekend als de mannelijke helft van het duo Nina en Frederik; een Deens-Nederlands zangduo dat ook in het echte leven een stel was.

11 november 2010, Sint Maarten viering

Thu, 11 Nov 2010 08:11 +0100

Over een halve mantel en voederbieten

Het is donderdag 11 november 2010. "Sintermaarten Mik Mak", klinkt het door de regenachtige Alkmaarse straten vanavond, want vanavond wordt in delen van Nederland de naamdag van Sint Maarten gevierd. Helaas gooit het weer wel wat roet in het eten en zijn alle lampionnen ingepakt in plastic om niet al na één voordeur als een hoopje zielighied op de stoep te moeten worden achtergelaten.

De legende van Sint Maarten
Martinus (Maarten) werd geboren in het jaar 316 in het huidige Hongarije als zoon van Romeinse ouders. Hij wordt op jonge leeftijd soldaat en trekt naar Gallië. Hier ontmoet hij op een koude winterdag bij de stadspoort van Amiens een bedelaar, zittend in de sneeuw. Maarten stapt van zijn paard en snijd met zijn zwaard zijn eigen mantel in tweeën en geeft de arme man de helft van de mantel. Omdat de helft van de mantel eigendom van Rome was, kon hij slechts zijn eigen helft geven. De bedelaar zou een verschijning van Jezus zijn geweest. In het verdere verloop van zijn leven zou Maarten nog diverse wonderen hebben verricht. Als hij op 11 november 397 sterft, wordt hij heilig verklaard en wordt voortaan op die dag zijn naamdag gevierd.

Als bedelfeest was Sint-Maarten lange tijd een feest voor de armen. Rijke burgers zagen hun kinderen er liever niet aan mee doen. Pas in periode 1920-1930 veranderde deze houding. Het Sint-Maarten werd nu juist gezien als een mooie, eigen traditie, die behouden moest worden. De relatie van religie met het tegenwoordige Sint-Maartenfeest is echter niet of nauwelijks meer aanwezig. Het Sint-Maartenfeest wordt gevierd door kinderen van alle lagen en gezindten. Niet in iedere streek lijkt deze traditie even sterk. In 1997 wordt vastgesteld dat in Limburg, Noord-Holland en Groningen het feest het meest actueel was.

In Noord-Holland gebeurt de viering door middel van een lampionnenoptocht. Kinderen gaan langs de deuren en krijgen in ruil voor het zingen van een liedje snoepjes of fruit. Ook de liedjes hebben geen religieus karakter meer, eerder humoristisch, parodiërend of satirisch. Vroeger werd het lichtje rondgedragen in een uitgeholde voederbiet, nu zijn de lampionnen fleurig en kleurig van papier en karton, veelal gemaakt onder schooltijd.

Het oudst bekende Sint-Maartenliedje is:
Stoockt vier, maeckt vier (=vuur), Sinte Marten komt hier. Met syne bloote armen. Hij soude hem gheerne warmen?

Een Noord-Hollands Sint-Maartenlied voor als er niet wordt opengedaan:
Sinte Maarten de deur is vast. Geef die kerel op z'n bast. Geef die vrouw een dikke zoen. Dan zal ze de deur wel opendoen

10 november 2010, Sneeker Veerhuis

Wed, 10 Nov 2010 08:11 +0100

Over cafébezoekers die gewaarschuwd werden voor het vertrek van de tram

Het is woensdag 10 november 2010. De NS heeft weer de gebruikelijke herfstproblemen met natte bladeren op het spoor, en dus is het voor de reizigers vaak wachten op de trein. Dit wachten op het openbaar vervoer, was vroeger niet veel anders.

Wie vanuit Alkmaar vertrok met de tram kon gebruiken maken van de wachtkamer van het stationsgebouw aan de Tienenwal. Het was echter veel gezelliger om te vertoeven in Het Sneeker Veerhuis op de hoek van de Bierkade en het Luttik Oudorp. Op de gevel van dit café hing een bord waarop met grote letters stond geschreven: Gewaarschuwd voor vertrek der tram. De uitbater van het café waarschuwde namelijk iedereen netjes wanneer de tijd was aangebroken om je naar het station te begeven, zodat je de aankomende tram niet zou missen. De innemers moesten na dit signaal allen nog de Schermervlotbrug oversteken om bij het station aan de Tienenwal te komen.

Van dit systeem werd vooral dankbaar gebruik gemaakt door de boeren uit de Beemster en de Schermer, die na afloop van de veemarkt iedere maandag, graag hier nog even een brandenwijntje pakten.

9 november 2010, De pen is sterker dan de kogel

Tue, 09 Nov 2010 08:11 +0100

Over graffiti en een meestervervalser

Het is dinsdag 9 november 2010. Ter herinnering aan de gesloopte Don Bosco-kerk maakten Ron Moret samen met Harold van Geerestein in 2007 dit sculptuur op het Geert Groteplein. Naam van het kunstwerk is De pen is sterker dan de kogel. Na oplevering bracht voormalig meestervervalser Geert Jan Jansen, samen met leerlingen van het Petrus Canisius College aan de Vondelstraat graffiti aan op het werk. Ook kwam er een plaquette op het kunstwerk met het gedicht Samen sterk, gemaakt door de leerlingen.

Geert Jan Jansen zette in zijn eentje de hele internationale kunstwereld te kijk, tientallen jaren lang. Hij vervalste jarenlang meesterwerken van Appel, Matisse, Mondriaan, Dali, Picasso, Warhol en ga zo maar door. De kwaliteit van zijn vervalsingen waren zo meesterlijk gelijk dat zelfs Appel zijn 'eigen werk' voor echt aanzag en certificeerde. Geert Jan werd in 1994 in Parijs gearresteerd en de politie legde toen beslag op meer dan 1600 meesterwerken. Daar zaten ook originele kunstwerken tussen, maar tot op de dag van vandaag is er geen expert in geslaagd echt van vals te onderscheiden. Volgens Geert Jan hangen er ook nog steeds vervalsingen van hem in grote musea. Tegenwoordig schildert Geert Jan Jansen nog steeds in de stijl van de grote meesters, maar nu met zijn eigen naam onder het werk.

8 november 2010, Sint Annastraat 13

Mon, 08 Nov 2010 08:11 +0100

Over een trapgevel met krullen en bollen

Het is maandag 8 november 2010. Dit huisje aan de Sint Annastraat komt vermoedelijk uit 1500 en kreeg in het begin van de 17e eeuw deze prachtige bakstenen trapgevel met krullen. Het pand is een voormalige winkel die in alle eeuwen diverse veranderingen heeft ondergaan. Voor de restauratie in 1930 zag het pand er vergelijkbaar uit als Kanisstraat 1. De luifel is verdwenen en de glas-in-lood ramen zijn vervangen door de huidige schuifvensters, de vensters op de hoek verdwenen helemaal. De bollen op de trapgevel zitten er pas sinds de laatste restauratie in 1962. Verder is de bovenkant door de eeuwen heen nagenoeg onveranderd gebleven.

7 november 2010, Schuilkerkje Fnidsen

Sun, 07 Nov 2010 08:11 +0100

Over een graanschuur en duinzand

Het is zondag 7 november 2010. Een verborgen kerkje in één van de mooiste straatjes van Alkmaar is toch wel de schuilkerk van de Remonstrantse gemeente op het Fnidsen. Als je door het straatje loopt, kun je je nauwelijks voorstellen dat er zich achter de gevel van één van de huisjes een heel kerkgebouw schuil gaat.

Vanaf 1619 mochten remonstranten niet openlijk hun geloof beoefenen, en dus maakten ze gebruik van geheime en onopvallende locaties. Rond 1628 kwamen de Alkmaarse remonstranten op twee plekken bijeen; in een molen en in een gorterij (graanschuur). De gorterij voor boekweitverwerking bevond zich hier op een achterterrein aan het Fnidsen. In 1631 werd de schuur verbouwd tot een houten schuurkerk en in 1659 tot een stenen schuilkerk.

De kerk is verstopt achter een houten poort met daarboven een smeedijzeren versiering met de letters R en K (Remonstrantse Kerk). Deze monumentale entree stamt uit 1728. Deze schuilkerk is één van de twee bewaard gebleven remonstrantse kerken in Nederland, en wordt als enige nog als zodanig gebruikt. Er worden nog steeds kerkdiensten gehouden, en er vinden regelmatig concerten plaats.

Het interieur van het kerkje is erg sfeervol. Je vindt er onder andere gemarmerde houten zuilen, een 17e-eeuwse preekstoel en een 17e-eeuws doophek, beiden met een koperen lezenaar. Als verlichting beschikt de kerk over meerdere koperen kroonluchters, kaarsenarmen en blakers. Het orgel komt uit 1792 en is van de Amsterdamse orgelbouwer Johan Strümphler. In de periode 1907-1908 werd het orgel verbouwd door de firma Vermeulen.

Bij binnenkomst in het kerkje valt meteen het laagje fijn duinzand op de vloer op. Oorspronkelijk werden overal op houten kerkvloeren zand gestrooid. Hierin konden vervolgens mooie patronen worden aangebracht, een soort natuurlijke vloerbedekking dus. Het zand diende ook als geluidsdemping en voor een betere akoestiek. Tevens was het handig om het wegvegen van vuil te vergemakkelijken. Het zand schuurde de vloer en nam vocht op.

Bij deze schuilkerk op het Fnidsen is deze zandtraditie al sinds de start van de remonstrantse kerk alhier. Dit weet men omdat in het Coolecktboeck in de begin jaren 1630 uitgaven te vinden zijn voor zand en bezems. De medewerkers van de kerk hebben er een flinke kluif aan; "Wij zeggen wel eens dat een vloer die je kunt stofzuigen makkelijker is dan al dat vegen. Maar ja, we staan bekend als 'dat kerkje met zand' dus als we het wegdoen, kan niemand ons meer vinden. Voorlopig blijft het zand er dus nog", aldus een medewerkster.

6 november 2010, Geestmerambacht

Sat, 06 Nov 2010 08:11 +0100

Over geestmannen en het Rijk der Duizend Eilanden

Het is zaterdag 6 november 2010. Vandaag is het natuurwerkdag. Op meer dan 200 locaties kan een ieder zich uitleven in het Nederlandse landschap, om zo de natuur een handje te helpen. Je kunt bijvoorbeeld wilgen knotten, poelen schoonmaken of fruitbomen snoeien. Wij houden vandaag onze eigen natuurwerkdag bij het Geestmerambacht.

Dit recreatiegebied grenst zo dicht tegen Alkmaar, dat we het jullie niet wilden onthouden. Ooit, in de middeleeuwen, was dit het rechtsgebied (=Ambacht) van de mannen van de geestgronden (=Geestmer). Deze geestmannen bewerkten dit toen drassige land tot een gebied dat geschikt was voor landbouw. Toen rond 1800 de koeienpest uitbrak, moesten de geestmannen een andere tak van inkomsten verzinnen, en stapten ze over op tuinbouw.

Er werd bagger uit de sloten gebruikt om de grond vruchtbaar te houden. Hierdoor werden de sloten almaar breder en ontstond het Rijk der Duizend Eilanden. De eilanden werden grotendeels bebouwd met aardappelen en kool. Het versnipperde gebied was een vaarpolder geworden, waardoor de landbouw en handel een zwaar en tijdrovend karwei waren. De opbrengsten van de tuinders werden in de naoorlogse jaren steeds minder en veel zagen zich gedwongen naast hun tuinderij ander werk te zoeken. Velen gingen vanaf de jaren vijftig aan de slag bij de Hoogovens. Het werd dan ook steeds duidelijker dat een grote verandering noodzakelijk was. Besloten werd om het gebied middels ruilverkaveling te reconstrueren. Hierbij ontstond het gebied Geestmerambacht. In het Geestmerambacht werd zand gewonnen voor de uitvoering van de ruilverkaveling, en voor de aanleg van wegen en woonwijken. Hierbij ontstond de nu aanwezige grote waterpoel in het gebied, De Zomerdel.

Tegenwoordig is het Geestmerambacht een recreatiegebied met twee belangrijke functies. Het oostelijk deel is bestemd voor intensieve recreatie. Hier liggen strandjes, speelvelden, een paviljoen en een restaurant. De westzijde is bestemd voor extensieve recreatie, dus voor de natuur. Een deel van dit gebied wordt begraasd door Schotse hooglanders en er wordt slechts eenmaal per jaar gemaaid. Dit gedeelte is een waar paradijs voor de natuurliefhebber, want het krioelt hier van de vogels, bijzondere planten en insecten.

5 november 2010, Kraakmantuinen

Fri, 05 Nov 2010 08:11 +0100

Over 1000 bedgeheimen en bezemstelen

Het is vrijdag 5 november 2010. De Kraakmantuinen ontstonden toen in 1609 de blekerijen, landjes die werden gebruikt voor het bleken van wasgoed, een nieuwe bestemming kregen als tuinen. De tuintjes lagen op de grens van straten die nu de Lindenlaan, de Ropjeskuil, de Liefdelaan en de Akerslaan heten. Deze straten vormden de grens van de bewoning Alkmaar en het stadsbos de Hout. De heer W. Kraakman was de grootste bezitter van tuingrond hier, vandaar dat al snel de naam Kraakmantuinen ontstond. De tuinen voorzagen heel Alkmaar van groente. Later verspreidden de Kraakmantuinen zich ook naar andere plekken.

Toen er in de jaren zeventig uitbreidingsplannen van het MCA ontstonden richting de Liefdelaan en de Kraakmantuinen, resulteerde dit in actievoerende buurtbewoners. Zo verschenen er in de buurtkrant De Lindenbloesem argumenten tegen uitbreiding van het ziekenhuis; de leefbaarheid van de wijk zou achteruit gaan en het natuurmonument de Alkmaarderhout zou worden aangetast. Het buurtcomité was van oordeel dat een groot stadsziekenhuis niet in de binnenstad van Alkmaar thuishoorde en schreef een pamflet; 1000 bedgeheimen, naar het aantal bedden dat het ziekenhuis telde. Alle acties liepen op niets uit en tegenwoordig staan er dan ook auto's van het ziekenhuisbezoek op de voormalige Kraakmantuinen.

Aan de Westerweg vinden we een tuindershuisje, die staat op een deel van de voormalige Kraakmantuinen. Eigenaar is Rutger Polder, die het van zijn vader kocht. Tot 1975 stond op deze plek nog een houten tuindershuisje uit 1853 dat wegens houtworm en houtrot moest worden afgebroken. De vader van Rutger heeft getracht een kopie van dit huisje op de plek te bouwen. De achterkant is alleen groter gemaakt, omdat er een gezin moest opgroeien. De enorme tuin achter het tuindershuisje was voorheen groentetuin. Dit is nog te zien aan de beplantingen. Er loopt een wal met hakhout, essen en eiken. Dit hout werd gebruikt voor het maken van bezemstelen, bonenstaken en schoffels. Verder vind je in de tuin nog een grondwaterput met spoelbak waarin de groenten werd gespoeld. De tuin is nu een natuuroase met meer dan 600 soorten planten en vele diersoorten.

Voor zijn werk is Rutger Polder verantwoordelijk voor de natuurvriendelijk inrichting van de VSM-tuinen, tuinieren is aan hem dus wel besteed!

4 november 2010, Dames Vlaanderen

Thu, 04 Nov 2010 08:11 +0100

Over portretfotografie en De Stoel

Het is donderdag 4 november 2010. In de gevel van Oudegracht 289 vinden we een steen met de tekst P. Messelaar. Deze steen herinnert aan steenhouwerij Messelaar die hier ooit bedrijf hield. Messelaar is echter niet de bekendste bewoner van dit pand geweest, dit waren overduidelijk de dames Vlaanderen.

Alkmaarders kenden de dames Vlaanderen als Juffrouw Tonny (1901-1993) en Juffrouw Sophia (1905-1995). Zij weidden hun leven aan elkaar en traden in de voetsporen van hun vader. Ze namen in 1939 zijn foto-atelier hier aan de Oudegracht over. Ze werkten hier met een oude studiocamera die nog van hun grootvader Pieter Vlaanderen was geweest, en gingen met zogenaamde veldcamera's naar buiten. Hun specialiteit was portretfotografie. Duizenden Alkmaarders lieten zich hier aan de Oudegracht vereeuwigen en zo bezaten de dames aan het einde van hun leven een archief met zo'n 22.000 glasnegatieven.

Elke middag om 4 uur gingen ze de stad in om gezien te worden, de dames waren dan ook een opvallende verschijning en besteedde veel tijd aan hun uiterlijk. Ze hadden voor iedere gelegenheid een bijzondere outfit. Niets werd hierbij aan het toeval overgelaten, elk sjaaltje en elk tasje waren op elkaar afgestemd. Zo zagen ze er altijd tot in de puntjes verzorgd uit. Befaamd was hun uitgebreide hoedencollectie, die op straat menig Alkmaarder steeds weer verraste.

In het Stedelijk Museum is een speciale hoek aan deze dames Vlaanderen gewijd. Ze werden niet alleen door Alkmaarders bijzonder gevonden, zo werd er zelfs in 1993 een hele uitzending van Rick Felderhofs De Stoel aan hen besteed.

3 november 2010, Molen B

Wed, 03 Nov 2010 08:11 +0100

Over een Engelse bom en draaipremie

Het is woensdag 3 november 2010. Vandaag waaien wij uit langs de Molenkade. Hier staan vier strijkmolens, gebouwd rond 1630, van de voormalige Raaksmaatboezem. Er hebben langs de Molenkade voorheen zes strijkmolens gestaan, nummers A tot en met F. In 1688 is de meest oostelijk molen, molen F, door brand verloren gegaan en niet herbouwd.

De vijf molens die toen overbleven hebben tot 1941 dienst gedaan. In dat jaar werd de Raaksmaatsboezem gemeengelegd met de Schermerboezem. Hierdoor verloren alle strijkmolens hun functie en werden ze buiten bedrijf gesteld. De kaden, sluizen en molenkolken vervielen en werden voor zover nodig gedempt of vergraven. Molen A werd gedemonteerd en in het Arnhemse openluchtmuseum opgeslagen, om daar vervolgens weer te worden opgebouwd. Een Engelse bom op het openluchtmuseum maakte echter een einde aan deze plannen, de opgeslagen molen A werd verwoest, en de restanten verdwenen in de kachel.

De nu nog vier resterende strijkmolens kwamen in het bezit van de provincie Noord-Holland en werden als woning verhuurd. Gedraaid werd er nauwelijks. In 2000 heeft de Molenstichting Alkmaar en omstreken vijf molens overgenomen van de provincie, de vier molens langs de Molenkade B,C,D en E en de Ambachtsmolen achter Oudorp. Bij de overname was molen B reeds gerestaureerd. Deze molen werd als eerste omstreeks 1975 weer draaivaardig gemaakt en is sindsdien regelmatig in bedrijf.

Molen B is de eerste molen vanaf de Frieseweg. De bewoners van deze molen zijn Arie en Lini Groot. Arie is vrijwillig molenaar, en laat de molen de laatste jaren weer frequent draaien. Waarmee de maximale provinciale draaipremie voor de stichting binnengehaald wordt.

2 november 2010, Luttik Oudorp 79

Tue, 02 Nov 2010 08:11 +0100

Over Kerrebijn en List

Het is dinsdag 2 november 2010. Aan het Luttik Oudorp vinden we een gevel in Amsterdamse School-stijl. Dit is het voormalig magazijn voor glas en verf van de firma Kerrebijn. Het linkerdeel van het pand werd in 1930 gebouwd en is ontworpen door de Alkmaarse architect P.J. van der List. Boven de dubbel houten toegangsdeuren zitten acht hoge vensters met groene kozijnen en glas-in-lood ramen die waarschijnlijk afkomstig zijn uit het atelier van de opdrachtgever zelf, en die als voorbeeld diende voor eventuele klanten.

Het rechterdeel van het pand werd in 1939 gebouwd en is eveneens ontworpen door van der List, die een flink aantal woningen in Alkmaar in deze Amsterdamse School-stijl heeft ontworpen, van villa's tot kleine arbeiderswoninkjes. Het platte dak heeft een glazen lichtkap. In 1969 verhuisde de firma Kerrebijn naar het industriegebied bij Oudorp. Nu is het pand omgebouwd tot woningen en ateliers.

1 november 2010, Toegangspoortje Oudegracht

Mon, 01 Nov 2010 08:11 +0100

Over een klein huisje en een engelenhoofdje

Het is maandag 1 november 2010. Op de Oudegracht vinden we het oude toegangspoortje naar de voormalige Tesselschadeschool. Uit archiefonderzoek blijkt dat dit niet altijd een poortje is geweest, maar een heel klein huisje! Dit 230 centimeter brede huisje is waarschijnlijk het op één na smalste huisje van Alkmaar geweest. Het smalste huisje vinden we op het Luttik Oudorp. Het huisje annex poortje heeft in alle jaren diverse metamorfoses ondergaan. Rond 1870 heeft het huisje een eigen trapgeveltje met in het midden een pilaster met een engelenhoofdje gekregen. Dit engelenhoofdje betekende dat het huis gezegend was. Omstreeks 1910 is de trapgevel verdwenen en is er een deur in geplaatst die toegang verschafte aan de in 1817 naastgelegen meisjesschool. Rond 1920 is het trapgeveltje van voorheen weer nagebouwd.

31 oktober 2010, Huis van Achten

Sun, 31 Oct 2010 08:11 +0100

Over Johan van Nordingen en oude mannen

Het is zondag 31 oktober 2010. Alkmaar is de vierde hofjesstad van Nederland, na Amsterdam, Haarlem en Leiden. Naast het Hof van Sonoy vinden we het Hofje van Nordingen, of Provenhuis van Johan van Nordingen. Het U-vormige hofje werd in 1656 door Johan van Nordingen gesticht. Het stichten van een hof gebeurde in de regel bij wilsbeschikking, dus de stichter was al overleden voordat het hofje werd gebouwd. Daarom is de datum van stichting, nooit dezelfde als de daadwerkelijke oprichting van het gebouw. Hij bepaalde dat het huis ingericht moest worden als een tehuis voor zes, zeven of acht oude mannen. Uiteindelijk werden er acht kamers gebouwd, dit getal is de oorzaak dat het hofje in de volksmond ook wel het Huis van Achten wordt genoemd. Het graf van Van Nordingen zou beschikbaar blijven als laatste rustplaats voor de bewoners van het hofje. Van Nordingen bepaalde nadrukkelijk dat er niet gelet mocht worden op godsdienst van de bewoners.

De bestemming voor 'oude' mannen is terug te zien aan de beelden in de gevel en aan het houtsnijwerk in de hal achter de toegangsdeur in de Lombardsteeg. De hoofdingang zat dus aan de smalle Lombardsteeg, dit omdat de Nieuwesloot toentertijd nog niet was gedempt. Langs de Veerstraat en de Lombardsteeg tref je de ramen van de oorspronkelijke acht kamers aan. Aan de kant van de Gedempte Nieuwesloot vinden we de regentenkamer en de dienstwoning van de beheerster. Langs de drie vleugels loopt een overdekte gang met ramen aan de unieke binnentuin. Na een verbouwing zijn de acht verblijfsvertrekken heringericht en bewoonbaar gemaakt als zeven woningen.

30 oktober 2010, Ritsevoort 32

Sat, 30 Oct 2010 08:11 +0100

Over een pekelkelder en het recht van zwanendrift

Het is zaterdag 30 oktober 2010. Op Ritsevoort 32 staat een pand waar een kledingwinkel sinds een paar jaar haar zaak heeft. Dit pand is gerenoveerd en herbergde vroeger onder andere een slagerij. De oude pekelkelder hiervan is behouden gebleven en zie je op de foto.

Onder dit pand aan het Ritsevoort zijn recentelijk ook opgravingen gedaan. Hierbij zijn 17e eeuwse zwanenbotten tevoorschijn gekomen. Dit is een opmerkelijke vondst, omdat zwaan meestal niet door de gewone burger werd gegeten. Zwanen behoorden in de middeleeuwen tot de edele vogels en mochten daarom alleen door de adel bejaagd en gegeten worden. Dit alleenrecht komt mogelijk voort uit de symboliek waarmee de zwaan van oudsher is omgeven. Er zijn talloze oude verhalen waarin de zwaan een mystieke rol vertolkt en vaak symbool staat voor bijvoorbeeld liefde, heldhaftigheid of standvastigheid. De vogel werd op adellijke feesten geserveerd als een echt pronkgerecht; na het braden werden de veren en kop teruggeplaatst voordat het gerecht op tafel kwam. Hoe meer zwanen je tijdens een diner opdiende, hoe meer status je verwierf. Ook al waren zwanenrecepten een standaard onderdeel in middeleeuwse kookboeken, een echt lekker hapje was het beest niet te noemen. Ze waren zwaar verteerbaar, en diende dus echt puur als statussymbool.

Al in de 14e eeuw legde de adel regels over zwanengebruik vast. Dit deden zij zogenaamd voor de vogelbescherming, maar gebeurde eigenlijk meer uit eigenbelang. Één van die voorrechten was het recht van zwanendrift, wat inhield dat je zwanen mocht houden in je slotgracht of hofvijver. Voor de doorsnee stedeling was het eten en houden van zwanen dus niet gebruikelijk. De vraag van de recente opgraving is dan ook hoe deze zwanen bij Alkmaarse burgers terecht zijn gekomen?

Het blijkt dat enkele steden ook het voorrecht van zwanendrift hadden. Dit recht kon worden gekocht bij de heer of de graaf. De zwanen verbleven in de stadsgracht en werden beheerd door een zwaanbewaarder. Bekend is dat in Leiden vanaf 1472 het gebruik ontstond om jonge stadszwanen uit te delen onder bestuurders. In Amsterdam konden hoge stadsfunctionarissen volgens een regeling uit 1549 een maand voor de jaarlijkse kermis hun bestelling doen bij de zwaanbewaarder. Op deze manier kwamen ook niet adellijke mensen aan zwanen.

Op de beroemde stadskaart van Alkmaar van Cornelis Drebbel uit 1597 heeft hij in de vestinggracht diverse zwanen afgebeeld. Waarschijnlijk had Alkmaar dus ook het recht van zwanendrift, en kende het eenzelfde gebruik als in Leiden en Amsterdam. De zwanenbotten die hier op het Ritsevoort werden gevonden behoorden waarschijnlijk tot bestuurders van de stad.

29 oktober 2010, Kaaspakhuis Henneman

Fri, 29 Oct 2010 08:11 +0100

Over Henneman en kazen oliën

Het is vrijdag 29 oktober 2010. Omdat een Alkmaarse vrijdag toch vaak aan kaas doet denken, kiezen wij dit vandaag als thema. Op Achterstraat nummer 15 lezen we in grote letters op de gevel: Kaaspakhuis A. Henneman, anno 1914. Deze tekst is in 2004 weer tevoorschijn gekomen na jarenlang achter betimmering verscholen te hebben gezeten. Tevens zien we op de gevel twee kaasberries afgebeeld, gemaakt door de keramist Brouwer. Dit pand is van oorsprong dan ook een kaaspakhuis.

De heer Henneman liet zijn kaaspakhuis bouwen in Jugendstil. Dit is vooral terug te zien in het bovenste gedeelte van de gevel. Het bovenste gedeelte van het pand ligt iets naar achter, waardoor er een terras ontstond. Dit terras werd gebruikt voor buitenklusjes, zoals het oliën van de kazen. Het pakhuis liep oorspronkelijk door tot aan de Houttil.

Na Henneman hebben diverse eigenaren het pand in gebruik gehad. Nu zit er op de begane grond een antiekzaakje en worden de bovenverdiepingen bewoond. De bewoners hebben het pakhuis een bijzonder interieur aangemeten, compleet met bubbelbad midden in de kamer. De oorspronkelijke oude houten vloeren en enkele meubelstukken en objecten zijn hierbij bewaard gebleven.

28 oktober 2010, Tweehands zwaard

Thu, 28 Oct 2010 08:11 +0100

Over Cabeliau en pareerstangen

Het is donderdag 28 oktober 2010. In het stadhuis vinden we een schat aan Alkmaarse historie. Zo staat hier een replica van een ceremonieel zwaard, gebruikt door jonkheer Jacob Cabeliau toen hij militair gouverneur van Alkmaar was, tijdens het beleg van Alkmaar in 1573. Het origineel bevindt zich in de collectie van het Rijksmuseum Amsterdam.

Het bijna twee meter lange zwaard is van smeedijzer met een houten gevest (handvat). Op dit handvat prijkt het familiewapen van Cabeliau; twee vissen. De officiële titel van het wapen is een Tweehands zwaard met gebogen pareerstang. De pareerstang, of stootplaat, is een metalen stang tussen handvat en lemmet, dat gebruikt kan worden om het wapen van de tegenstander op te vangen.

Toch jammer dat dit stukje Alkmaarse historie onze stad heeft verlaten...

27 oktober 2010, Park Oosterhout

Wed, 27 Oct 2010 08:11 +0100

Over een eendenvoerplek en een avonturenheuvel

Het is woensdag 27 oktober 2010. Omdat de herfst nu echt is losgebarsten zoeken wij de mooie herfstkleuren op aan deze oude kastanjelaan in park de Oosterhout.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw werd het plan gevat om naast de Alkmaarderhout een tweede recreatiepark aan te leggen aan de rand van de stad bij Overdie. Het park werd tussen 1958 en 1963 aangelegd en was toen 32 hectare groot.

In de periode 1965-1970 werd het park uitgebreid aan de zuidoostkant door het afdekken en beplanten van de vuilnisbelt die zich daar bevond. In 1972 werd het laatste deel van het park, aan de oostkant bij het industrieterrein, aangelegd.

Rond 1980 komt de wens uit de buurt om het park om te vormen van kijkpark naar gebruikspark. Er komt dan onder andere een kinderboerderij. Tegenwoordig heeft het park de naam van gebruikspark meer dan waar gemaakt, want naast kinderboerderij vinden we er onder andere een skatebaan, een sportpark, een ganzenvijver, speelwerktuigen en een jeu-de-boulesbaan. Dit jaar is er tevens een kindveilige eendenvoerplek gerealiseerd. Vanaf de oever van de vijver is een twee meter brede strook aangelegd waarin het water slechts vijftien centimeter diep is. Deze voerplaats kan door de vormgeving van betonnen zitelementen met een rond pleintje, tevens dienen als een soort amfitheater. Binnenkort komt er in het park ook nog een spannende avonturenheuvel gereed.

26 oktober 2010, Omval

Tue, 26 Oct 2010 08:11 +0100

Over de Noordervaart en een overhaal

Het is dinsdag 26 oktober 2010. Aan de westelijke rand van de droogmakerij Schermer ontstond in de loop van de 17e eeuw een kleine buurtschap, de Omval genaamd. Dit bestond uit een rijtje huizen aan het uiteinde van de Noordervaart (de hoofdwaterloop van de droogmakerij). De oorspronkelijk naam van de Noordervaart was de Alkmaarder Vaart. Met behulp van een overhaal konden kleine scheepjes bij de Omval vanuit de Schermer naar Alkmaar komen.

Een overhaal, ook wel overtoom genoemd, is een installatie waarbij een schip over land van het ene in het andere water wordt getrokken. Dit was soms nodig om het aanwezige waterpeilverschil te overwinnen. Een overhaal is een voorloper van de schutsluis en bestond vaak uit een helling met daarop ingevette balken. Met behulp van een takel werd een schip uit het water getrokken en over de balken naar het andere water gerold.

Rond 1920 is het deel van de Noordervaart dat bij de Omval lag, gedempt en omgevormd tot plantsoen. De wegen die aan beide zijden van het water lagen, liggen er nog steeds.

25 oktober 2010, Kennemergarage

Mon, 25 Oct 2010 08:11 +0100

Over Wils en een loggia

Het is maandag 25 oktober 2010. Aan de Kennemerstraatweg staat de voormalige Kennemergarage. Dit rijksmonument werd gebouwd in de periode 1912-1913 in opdracht van de firma Stikkel, Oly en Ten Zeldam naar een ontwerp van Jan Wils. Wils was toen pas 21 jaar oud, en het was dan ook zijn eerste grote opdracht (Het grote publiek kent Wils van het ontwerp van het Olympisch Stadion in Amsterdam). Omdat de garage in de sjieke Alkmaarderhout geplaatst moest worden, koos Wils voor een villa-achtige symmetrische voorgevel met erkers en een loggia. De gevel is versierd met terracotta elementen van de keramist Brouwer, waaronder twee afvoeren en twee bloembakken van de loggia.

Begin vorige eeuw gingen steeds meer mensen gebruik maken van de auto. De eerste auto's waren nog erg kwetsbaar en hadden veel onderhoud nodig. Autobezitters moesten dus wel over een garage beschikken, echter had niet iedereen het geld of de ruimte voor een eigen garage. Het was dan ook gebruikelijk om een standplaats te huren in een grote garage. Zo bood de Kennemergarage oorspronkelijk plaats aan twintig auto's en met daarnaast een kleine werkplaats en een woning voor de chef.

Tegenwoordig heeft een instituut voor Sales Talent de erkers helaas compleet dicht geplakt met lelijke reclame.

24 oktober 2010, Het Kasteeltje

Sun, 24 Oct 2010 08:11 +0100

Over Jugendstil en een sigarenwinkelier

Het is zondag 24 oktober 2010. Op de hoek van de Zilverstraat en de Gedempte Baansloot staat een kleurig sprookjesgebouw; Het Kasteeltje. Het is in 1901 ontworpen als winkelwoonhuis door Klaas Bakker, in opdracht van een sigarenwinkelier.

Het Kasteeltje heeft alles weg van de Jugendstil. Dit is te zien aan de asymmetrische opbouw, de vele kleuren, zwierige lijnen en de geglazuurde tegels met bloemmotieven. Meest opvallende onderdeel aan het kasteeltje is de toren met de licht- en donkergroene geglazuurde baksteentjes.

De Jugendstil, ook wel Art Nouveau genoemd, komt uit het begin van de vorige eeuw. In Alkmaar is de stijl veel toegepast voor winkels en woningen van rijke en gegoede Alkmaarders. Jugendstil is veel te vinden in het Emmakwartier, de eerste uitbreiding buiten de stadswallen. De wijk is vanaf 1895 aan de zuidkant van de stad ontstaan. De meeste gebouwen zijn ontworpen door Alkmaarse architecten of aannemers.

23 oktober 2010, Marco Borsato

Sat, 23 Oct 2010 08:11 +0100

Over dromen die geen bedrog bleken

Het is zaterdag 23 oktober 2010. Op de hoek van de Peperstraat en de Kaarsenmakersgracht vinden we het geboortehuis van een bekende Nederlandse artiest; Marco Borsato. Marco wordt in 1966 geboren als oudste zoon van Mary de Graaf en de Italiaanse zanger Roberto Borsato. Hij groeit samen met zijn broer en zus op in Alkmaar bij zijn gescheiden moeder. In de zomer brengt hij de vakantie door bij zijn vader aan het Gardameer. Na de mavo te hebben gedaan geniet hij een koksopleiding in Amsterdam waar hij langzaam een passie voor zingen ontwikkelt.

Dan gaat hij overdag bij zijn moeder in de winkel werken en krijgt hij in de avonduren steeds meer optredens. In 1990 wint hij de finale van de soundmixshow wat zijn doorbraak betekent. Hij krijgt een platencontract en een boekingskantoor. Hij brengt dan verschillende Italiaanse platen uit, die allen helaas geen succes worden. Tot het jaar 1994, als hij met het Nederlandse nummer De meeste dromen zijn bedrog komt. De switch van het Italiaans naar het Nederlands blijkt een goede keuze, het nummer breekt alle records en gaat maar liefst 350.000 maal over de toonbank.

Vanaf dat moment is Marco niet meer weg te denken uit de Nederlandse hitlijsten en volgen de albums en concerten elkaar in rap tempo op. Marco trouwt in 1998 met Leontine Ruiters waarmee hij drie kinderen krijgt en gaat zich inzetten voor War Child. Op de slotmanifestatie van Alkmaar 750 in 2004 verzorgt hij een concert waarbij alle Alkmaarse stadbewoners zijn uitgenodigd.

Met dit regenachtige weer van vandaag zijn er direct een paar nummers van Marco die ons te binnen schieten; Het Water, Binnen, of Lopen op het water...we hopen dat dit vieze herfstweer snel overgaat in een lekker zonnetje!

22 oktober 2010, RWZI Alkmaar

Fri, 22 Oct 2010 08:11 +0100

Over harkroosters en biogas

Het is vrijdag 22 oktober 2010. Achter het Centraal Station, aan de Jan van Scorelkade, vinden we de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van Alkmaar. De zuivering is eind jaren zestig door het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier overgenomen van de gemeente Alkmaar. In 1977 en 1990 heeft de zuivering ingrijpende renovaties ondergaan. RWZI Alkmaar zuivert het rioolwater van het grootste gedeelte van Alkmaar en de Egmonden. Het rioolwater van Alkmaar-Noord gaat sinds 2004 naar RWZI Geestmerambacht, om de belasting van de RWZI Alkmaar te verlichten. Jaarlijks verwerkt RWZI Alkmaar 6.035.129 m3 afvalwater.

Zo'n zuiveringsproces is een nogal scheikundig proces, maar ik zal proberen om het in gewone taal uit te leggen:

De zuivering van afvalwater begint in zogeheten harkroosters. Hier wordt het grove vuil uit het water geharkt. Dit vuil bestaat hoofdzakelijk uit zaken die niet in het riool thuis horen, zoals maandverband, condooms en wegwerpdoekjes. Het vuil dat hier in de harkroosters achterblijft wordt per container naar een vuilverbranding gebracht.

Hierna gaat het afvalwater naar de selector waar bacteriën onder zuurstofloze omstandigheden aan de slag gaan om het water te zuiveren. De bacteriën nemen op deze manier fosfaat op.

Na de selector komen we aan bij de beluchtingcircuits. Hier worden in eerste instantie organische stoffen afgebroken door zuurstof. Als er daarna nog meer zuurstof ingebracht wordt, wordt ammonium omgezet in nitraat. Dit nitraat wordt onder zuurstofloze omstandigheden omgezet in stikstof. Naast stikstof hebben we nu nog water en koolstofdioxide, allen natuurlijke stoffen.

Vervolgens komen we aan in de nabezinktanks. Hier zakken de bacteriën en het slib, langzaam naar de bodem. Het gezuiverde water stroomt over de rand van de nabezinktanks in een gemaal dat het water naar het Noordhollands Kanaal pompt. Het slib op de bodem van de tanks wordt met behulp van een langzaam draaiende brug (zie foto) naar het midden geveegd.

Het meeste van deze slib gaat vanuit de nabezinktanks terug naar de selector, zodat de bacteriën daar opnieuw hun zuiverende werk kunnen doen. Het overschot aan slib uit de nabezinktanks wordt naar slibcentrifuges afgevoerd. Hier wordt het slib ontwaterd. De substantie die overblijft, ziet eruit als natte grond en wordt in de slibdrooginstallatie in Beverwijk verder verwerkt. Daar wordt een deel van het slib gedroogd en gebruikt door een cementfabriek in Maastricht en een deel van het slib wordt omgezet naar biogas door middel van gisting. Op dit biogas kunnen weer auto's rijden.

Voor belangstellenden geeft het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier rondleidingen op haar zuiveringen, ook op de RWZI Alkmaar.

21 oktober 2010, Mient 6 en 8

Thu, 21 Oct 2010 08:11 +0100

Over een zeemeermin en een dorre boom

Het is donderdag 21 oktober 2010. Sommige panden in Alkmaar zijn zo fotogeniek dat we ze graag voor ons project gebruiken, ook al is er maar weinig informatie over te vinden. Zo vinden we aan de Mient twee aansluitende pandjes, Mient nummer 6 en Mient nummer 8.

Op nummer 6 (de Fransman) is de beroemde Alkmaarse schrijfster Truitje Bosboom Touissaint geboren en opgegroeid. Vandaar ook dat de gevel wordt opgesierd met een gevelsteen uit 1889 met daarop het Alkmaarse wapen en de tekst: In dit huis is ALG Bosboom-Toussaint op 16 september 1812 geboren. Naast deze gevelsteen vinden we tevens een veel ouder exemplaar uit 1622 terug: In de Mermin. Deze steen laat een zeemeermin met een spiegel in haar hand zien.

Het aangrenzende pand, nummer 8 (Deli), heeft ook twee gevelstenen. Één van een dorre boom en In 't vergulde boot. Van alle gevelstenen is helaas weinig over de oorsprong en betekenis te vinden. Het zal uiteraard te maken hebben met het beroep of ambacht van de oorspronkelijk bewoners van de panden. Toch wilden we jullie deze leuke pandjes niet onthouden.

20 oktober 2010, Politiebureau

Wed, 20 Oct 2010 08:11 +0100

Over Kropholler en kloostermoppen

Het is woensdag 20 oktober 2010. Vlak naast het Hooge Huys en in dezelfde bouwstijl staat het voormalige politiebureau. Beide gebouwen werden ontworpen door Kropholler. In zijn ontwerp had hij tussen beide panden een poortgebouw opgenomen met drie rondbogige doorgangen. Hiermee zou het Kerkplein afgesloten zijn en daarmee een middeleeuws karakter hebben. Het poortgebouw is echter nooit in het uiteindelijke ontwerp uitgevoerd. Het politiebureau werd in oktober 1936 in gebruik genomen en is tegenwoordig in gebruik als kantoorgebouw.

Veel van Krophollers ontwerpen zijn uitgevoerd met deze grote, bijna rode, bakstenen. Dit zijn zogeheten kloostermoppen. Deze middeleeuwese bakstenen worden ook wel kloosterstenen of monnikstenen genoemd en werden dan ook voornamelijk gebruikt bij de bouw van kloosters, kerken en kastelen.

19 oktober 2010, Kuipersbrug

Tue, 19 Oct 2010 08:11 +0100

Over watergetijden en baatbelasting

Het is dinsdag 19 oktober 2010. Kenmerkend voor Alkmaar zijn de grachten die hoofdzakelijk in de lengterichting door de binnenstad lopen. Rondom de stad loopt de Singel, daartussen vinden we de hoofdgrachten: de Oudegracht, de Lindegracht, het Verdronkenoord, het Luttik Oudorp en de Zijdam. Daartussen liggen de dwarsgrachten: de Kooltuin, Baangracht en de Voordam. In vroegere tijden hadden we ook nog de Laat en de Nieuwesloot, die beiden zijn gedempt.

Voor de inpoldering van de Schermeer, door Leeghwater in 1643, stonden deze grachten via het Amsterdamse IJ in directe verbinding met de Zuiderzee. In Alkmaar waren toen de watergetijden nog merkbaar. De grachten hadden een belangrijke functie voor de waterhuishouding, en later ook voor de scheepvaart en handel. De hoge kosten die het stadsbestuur had aan onderhoud van de walmuren en houten ophaalbruggen werden deels bekostigd door een, door de burger te betalen, baatbelasting.

Het was aan de grachten een drukte van jewelste. Vooral bierbrouwerijen, meelfabrieken en zaadhandelaren hielden hier hun bedrijf. Er werden zelfs verkeers- en gedragsregels opgesteld waaraan schippers zich dienden te houden. In de crisisjaren voor de oorlog nam de economische groei af en werden grote bedrijven langzaam geweerd uit de binnenstad. Wat bleef waren de mooie grachten en leuke ophaalbruggetjes.

In het verlengde van de Achterdam ligt de Kuipersbrug, vernoemd naar de vele kuipers die vroeger in dit straatje actief waren. Vanaf de brug over het Luttik Oudorp heb je een prachtig uitzicht op de Waagtoren. Vanaf deze brug is deze Alkmaarse trekpleister dan ook al ontelbare malen op de foto gezet!

18 oktober 2010, GP Groot

Mon, 18 Oct 2010 08:11 +0100

Over kolentekort en containerservice

Het is maandag 18 oktober 2010. In 1917 begint Gerardus Petrus Groot zijn eigen onderneming als landbouwer en vrachtrijder; GP Groot. Al snel wordt hij opgevolgd door twee van zijn zoons. In 1928 verhuist de familie Groot naar de Hoogeweg in Heiloo. Hier ontwikkelt de onderneming zich verder.

Na de Tweede Wereldoorlog zet het hele gezin zich in voor de wederopbouw van het bedrijf, waarbij ook de overige zonen in de firma stappen door het transportbedrijf over te nemen. Gerardus overlijdt in 1946, het jaar dat tevens het gehele pand door brand wordt verwoest. De familie staat nu voor de moeilijke opgave het bedrijf, zonder zijn oorspronkelijke oprichter, opnieuw op te bouwen.

Dit lukt goed, en in 1947 gaat een nieuwe tak van GP Groot van start; de brandstoffenhandel. De jaren vijftig zijn goede jaren voor de onderneming. Er wordt naast het normale werk gestart met aannemingswerk, weliswaar op kleine schaal en zo transformeert het bedrijf in 1963 tot GP Groot Aannemingsbedrijf voor grond-, weg-, waterbouw.

GP Groot haakt in 1965 in op het dreigende kolentekort door de vrije Benzine- en Oliehandel (BOHA) te beginnen. In de jaren zeventig breidt de onderneming haar activiteiten steeds verder uit. Een niet zo voor de hand liggende activiteit werd die van containerservice. De toenmalige directeur wilde innoveren en zag genoeg mogelijkheden in deze markt. Met deze containerservice heeft GP Groot uiteindeliik de meeste bekendheid onder het grote publiek gekregen. GP Groot koopt in 1973, ten behoeve van de eigen containerservice, dertig hectare grond op de Boekelermeer om daar een eigen stortplaats te beginnen.

Op dit moment is GP Groot een grote onderneming met 600 werknemers en verschillende bedrijfsonderdelen en locaties.

17 oktober 2010, Stedelijk Museum

Sun, 17 Oct 2010 08:11 +0100

Over musea en knutselen met Ieniemienie

Het is zondag 17 oktober 2010. Aan de Breedstraat werd in 1873 het allereerste museum van Alkmaar gebouwd. De collectie bestond uit alles wat betrekking had op het verleden en er werd tevens kunst verzameld. Een bezoek bracht je langs veel schilderijen en beelden, gevelstenen uit reeds gesloopte panden en wapens van de stadsschutterij. Om de bezoeker een goed licht te geven, zaten er in het dak vele vensters.

Het museum voldeed op den duur niet meer aan de gestelde museum-eisen, en men wilde de ruimte van het museum eigenlijk ook gebruiken voor uitbreiding van het stadhuis. Als nieuwe locatie van het museum werd het voormalige schuttersgildehuis aan de Doelenstraat gekozen. De restauratie van dit pand was in 1968 gereed en het museum verhuisde toen naar dit prachtige, karakteristieke onderkomen. Hier heeft het tot 2000 gezeten.

In dat jaar was de nieuwbouw voor het stedelijk museum aan het Canadaplein gereed. Het museum kreeg hier meer ruimte en een betere cultuurconcentratie met theater de Vest en de Grote Kerk.

Vandaag gaat in het museum de tijdelijke tentoonstelling over wellicht de beroemdste straat van de wereld van start; Sesamstraat
Met de tentoonstelling kom je alles te weten over de televisieserie en krijg je een kijkje achter de schermen. Kinderen kunnen knutselen met Ieniemienie, tellen met Graaf Tel en de auto van tommy bewonderen. De tentoonstelling Sesamstraat-Schuif gezellig aan! loopt tot en met 6 maart 2011.

16 oktober 2010, Scouting

Sat, 16 Oct 2010 08:11 +0100

Over Jota en Sint Laurentius

Het is zaterdag 16 oktober 2010. Wat veel mensen niet weten is dat de grootste jeugd- en jongerenvereniging van Nederland scouting is met ruim 100.000 jeugdleden en 25.000 kaderleden. Wereldwijd zijn er maar liefst 32 miljoen scouts verdeeld over meer dan 160 landen en scouting bestaat dit jaar 100 jaar!

Dit weekend is het voor al deze scouts Jota. Deze afkorting staat voor Jamboree On The Air, een kamp in de lucht dus. Dit is een scoutingactiviteit, waarbij alles draait om communiceren en contact te leggen met scouts over de hele wereld via de lucht door radio-contact, het zogenaamde zenden. Zo komen scouts in Nederland met een beetje mazzel met dit zenden in contact met scouts uit Azië of Afrika. Naast de jaarlijkse Jota doe je op scouting eigenlijk van alles. Van kamperen tot toneelspelen, van kampvuur maken tot knutselen en van pionieren tot koken.

Alkmaar kent zes verschillende scoutinggroepen. De Dirk Duyvel, de Don Bosco, De Geuzen, Graaf Daron, de Marco Polo en de Sint Laurentius. Wij mochten vandaag een kijkje nemen op de Jota bij laatstgenoemde groep.

15 oktober 2010, De familie

Fri, 15 Oct 2010 08:11 +0100

Over een gezin en een familie

Het is vrijdag 15 oktober 2010. Op het Munnikenbolwerk vinden we dit beeldhouwwerk van de Amsterdame kunstenaar Cor Hund. Het werk stelt een gezin voor, en draagt als titel De familie. De moeder zit bij vader op schoot en samen houden zij een kindje in de lucht. Het beeld werd aan Alkmaar geschonken door koningin Juliana in 1954, omdat Alkmaar toen 700 jaar stadsrechten bezat. Alkmaar bezit nog een beeld met als thema 'het gezin' aan de Terborchlaan.

14 oktober 2010, Toontje Poland

Thu, 14 Oct 2010 08:11 +0100

Over Tebing Tingie en Tjilatjap

Het is donderdag 14 oktober 2010. Op de hoek van de Sint Jacobsstraat en het Verdronkenoord vinden we het geboortehuis van Dorus Poland, alias Toontje Poland. Het huis is te herkennen aan de gevelsteen: In de vergulde 7-ster, geboortehuis van Toontje Poland (1796-1857). Hij wordt hier geboren in 1796 als zoon van een rijke kruidenier. Omdat zijn vader al jong sterft en zijn moeder zich weinig om hem bekommert, heeft Dorus een moeilijke, ongelukkige jeugd.

Een sergeant der gardegrenadiers van koning Napoleon bezorgt hem dan een plekje als kwekeling bij de militaire kweekschool in Den Haag. Begin 1810 wordt een deel van de kwekelingen naar Antwerpen gezonden, waar ze verdeeld worden op de Franse vloot. Poland wordt ingedeeld bij de tweede bak der grootmarsgasten waar hij wordt benoemd tot korporaal der scheepsjongens. Deze functie bekleedt hij tot eind 1813, als Holland in opstand komt tegen het Franse bewind en er bevel wordt gegeven naar Brussel te marcheren. Dorus wordt van daar uit naar Lomoges gestuurd, waar hij met een grote groep andere krijgsgevangenen wordt vastgezet. Hier verblijft hij tot Napoleon naar Elba wordt verbannen en hij, samen met 600 andere Hollandse gevangenen, naar Holland kan terugkeren.

Eenmaal terug in Holland tekent hij in 1814 bij een werver voor acht jaar bij de infanterie, en treedt hij in dienst als vrijwilliger bij het vijftiende bataljon. Poland tekent tevens voor het Nederlands-Indische leger. In 1818 neemt hij deel aan de expeditie naar Cheribon en later naar het opstandige Bantam en Riouw. Hier gedraagt Dorus zich zo dapper dat hij ter plekke tot sergeant wordt benoemd. In 1824 vormen gebeurtenissen op Celebes de aanleiding tot een nieuwe expeditie. Dorus neemt deel aan diverse heftige gevechten en wordt, wederom door zijn moedige gedrag, benoemd tot tweede luitenant.

Hij wordt echter pas beroemd tijdens de Java-oorlog. In deze oorlog krijgt Dorus zijn bijnaam Toontje, een duidelijke verklaring van deze bijnaam kunnen we helaas niet vinden. Begin 1829 wordt Toontje benoemd tot eerste luitenant. Tijdens de oorlog wist Toontje de Madurezen tot een geduchte legereenheid om te vormen, waarna hij in 1831 persoonlijk adjudant van de sultan van Madera wordt. Deze stond Toontje toe om de erekris, een buitengewone inlandse onderscheiding, bij officiële gelegenheden te dragen.

Na een vijfjarig verblijf als adjudant van deze sultan wordt Toontje in 1840 naar Palembang verplaatst waar hij met het civiel en militair gezag over Tebing Tingie belast wordt. Hij wordt benoemd tot majoor en in 1845 tot luitenant-kolonel. Drie jaar later maakt hij deel uit van de expeditie naar Bali en neemt hij onder andere deel aan de bezetting van Kusamba. Hiervoor wordt hij beloond met de Militaire Willems-Orde derde klasse. In 1853 wordt hij benoemd tot kolonel titulair en gaat hij met pensioen. Op 19 december 1857 overlijdt Toontje in Tjilatjap.

Het leven van Toontje Poland is beschreven door Johan Fabricius in twee romans; Toontje Poland uit 1977 en Toontje Poland onder de tropenzon uit 1978.

13 oktober 2010, Kunstuitleen

Wed, 13 Oct 2010 08:11 +0100

Over een graslandschap met vreemde wezens

Het is woensdag 13 oktober 2010. Achter De Vest vinden we dit donkerrode bakstenen gebouw uit 1931. Het is ontworpen door de Amsterdamse architect Honekamp als katholieke jongensschool.

Aan de kant van de Molenbuurt maakt het gebouw een gesloten indruk, hier bevinden zich de gangen. De trappenhuizen zijn af te lezen in de gevel door grote verticale blokken. Aan de kant van de speelplaats lagen de klaslokalen, die via een reeks grote ramen het benodigde daglicht kregen.

Na restauratie van het pand in 2000 zijn de Kunstuitleen en Stichting de Kunst in het pand gaan zitten. Zij hebben het hek rondom het schoolplein en de sculptuur op de schoorsteen aan het pand toegevoegd. Het hekwerk is in 2006 ontworpen door Anna Mul. Het stelt een graslandschap voor waarin zich vreemde wezens ophouden. Het sculptuur is gemaakt van aluminium, roestvrij staal en bladgoud en vervaardigd door Bart van Elden.

12 oktober 2010, Daalmeerpad

Tue, 12 Oct 2010 08:11 +0100

Over grafelijke visvangst en Zweeds witbrood

Het is dinsdag 12 oktober 2010. De Daalmeer was oorspronkelijk één van de 27 meren die Noord-Holland rijk was. Het meer stond in open verbinding met de Noordzee en werd door de grafelijkheid verpacht voor de visvangst. De Aalmeer (d'Aalmeer) was dan ook de eigenlijke naam van het water. Echter was het met de uitvinding van de windmolen in de 15e eeuw binnen een eeuw gedaan met deze lucratieve visvangst.

Op 30 augustus 1560 wordt er voor d'Aalmeer vergunning verleend tot bedijking. Vanwege de bedijking zou de visvangst verloren gaan en daarom werd besloten de pacht hiervan op te nemen in een eeuwig durende erfpacht als schadeloosstelling van de vissers die met de visvangst voorheen hun brood verdienden. Ook moesten de bedijkers de schade vergoeden die ontstond door de dijkaanleg op andermans grond.

Het droogmaken van d'Aalmeer was in 1562 een feit, waarmee er 133 hectare vruchtbare grond was gewonnen. Deze grond werd lange tijd alleen gebruikt als veeteeltgebied. In de negentiende eeuw veroorzaakte de veepest gigantische verliezen, waarna akkerbouw de plaats innam. Het gebied werd al die eeuwen niet gebruikt als woongebied. Dit kwam door de geïsoleerde ligging van de polders midden in een vaargebied. Wegen waren er niet, alles werd vervoerd met schuiten, vandaar dat het vaak het duizend eilanden rijk werd genoemd. Bij de naoorlogse ruilverkaveling werd Daalmeer opgespoten met zand voor de woningbouw van Alkmaar. Nu is Daalmeer een grote stadswijk met 4701 woningen en 11.530 inwoners (gemeten in 2008).

Het fietspad op de foto loopt dwars door de woonwijk Daalmeer en heet het Daalmeerpad. Dit fietspad volgt dezelfde route als het voormalige oude Daalmeerpad. Dit was een landpad tussen Sint Pancras en Koedijk. Het pad begon bij de Benedenweg in Sint Pancras en eindigde bij het kerkje van Koedijk. Onderweg kwam je zeven bruggetjes tegen. Aan het eind van de 19e eeuw was de toestand van het pad zeer slecht. Pancrassers gebruikten dan ook vaak nog steeds de schuit om in Koedijk te komen. De dokter woonde in Koedijk en in geval van nood werd die per schuit opgehaald voor een tochtje van een uur. Je begrijpt dat het dan voor de patiënt vaak al te laat was. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog werd langs het pad Zweeds witbrood uit geallieerde vliegtuigen gegooid.

11 oktober 2010, Bank van Lening

Mon, 11 Oct 2010 08:11 +0100

Over de lommerd

Het is maandag 11 oktober 2010. Aan de Lombardsteeg lag voorheen de Bank van Lening. Dit was een gemeentelijke instelling waar burgers goederen konden afgeven in ruil voor geld. Op deze manier kon men aan geld komen in moeilijke tijden. In de bank werden de spullen bewaard tot de eigenaar ze weer terug kon kopen. Een lombard, ook wel lommerd genoemd, was de houder van zo'n bank van lening.

Omdat de naastgelegen schouwburg en kegelbaan wilde uitbreiden richting het Doelenveld, werd het gebouw in 1843 afgebroken. De bank werd overgeplaatst naar de Koorstraat, in een uit 1779 voor Fransche jonge-heerschool aangekocht gebouw. De bank werd opgeheven in 1875.

10 oktober 2010, Robonsbosmolen

Sun, 10 Oct 2010 08:11 +0100

Over eilandjes en seinmolens

Het is zondag 10 oktober 2010. Tot de 16e eeuw ligt Alkmaar in een merengebied. Rondom de stad vinden we bijvoorbeeld de Voormeer, het Zwijnsmeer en de Schermeer, maar ook het vrij ondiepe Egmonder- en Bergermeer. In laatstgenoemde merengebied lagen een aantal kleine eilandjes, onder andere Tymons en Robonsbosch.

Na de middeleeuwen worden de meren in rap tempo drooggelegd, waarbij in 1564 de Egmonder- en Bergermeer aan de beurt zijn. Vanaf dan zijn de eilandjes Tymons en Robonsbosch geen eilandjes meer, maar één geworden met het omringende poldergebied. De voormalige eilandjes worden dan aangeduid als polder, zo wordt het eilandje Robonsbosch nu de Robonsbospolder. Een poldertje ingeklemd tussen de Egmonder- en Bergermeerpolder. Aanvankelijk staat er in het poldertje een wipmolentje die als taak heeft het gebied droog te houden. In 1781 wordt de Robonsbosmolen gebouwd die de taak van het wipmolentje overneemt. Deze poldermolen bemaalt de Robonsbospolder en nog twee omliggende polders op de Schermerboezem.

In 1931 wordt de functie van de molen overgenomen door een electrisch vijzelgemaaltje. De molen blijft behouden als behuizing van dit gemaaltje en als machinistwoning. De toenmalige machinist, Van der Zel, kreeg er al snel een belangrijke taak bij, hij werd seinmolenaar. Dit betekende dat hij een belangrijke schakel was in het stelsel van peilbemaling. Zodra op de Schermerboezem een bepaald peil was bereikt, mocht er door de verschillende polders geen extra water meer op de boezems worden gebracht om overstromingen te voorkomen. Het stopsein voor alle poldermolens en -gemalen werd dan door heel Noord-Holland bekend gemaakt door het hijsen van een vlag of lantaarn in de molenwieken van de daarvoor speciaal aangewezen seinmolens. Van der Zel nam het sein over van de Sluismolen, als die zijn sein hees, moest Van der Zel dit ook doen. Mede door de opkomende bebouwing in Alkmaar, zag hij het sein wel eens over het hoofd. De seinmolenaar van de Sluismolen moest dan soms in het holst van de nacht op zijn fiets naar de afgelegen Robonsbosmolen om hem te waarschuwen.

De hoge kosten van de molen, die betaald werden door de polder, deed men besluiten om de molen voor een symbolisch bedrag over te doen aan de gemeente, op voorwaarde dat deze hem zouden restaureren. Als in 1969 de aangrenzende Bergermeerpolder de bemaling overneemt, heeft de molen helemaal geen functie meer. De gemeente begint dan in 1971 met de grondige restauratie van de molen. Echter gooit in 1972 brandstichting roet in het eten, de boosdoeners blijken met vuur spelende kinderen. De restauratie wordt doorgezet en in 1976 afgerond, waarbij de molen ook geschikt werd gemaakt voor permanente bewoning. De molen is niet maalvaardig gemaakt (hij kan niet pompen), maar wel draaivaardig. De molen werd na de restauratie, tot het opheffen van het oude seinstelsel in 1980, weer als seinmolen in gebruik genomen.

9 oktober 2010, de Groene Voet

Sat, 09 Oct 2010 08:11 +0100

Over voetzolen en pestvogels

Het is zaterdag 9 oktober 2010. Wij zoeken, na de drukte van het Alkmaars ontzet, de rust op in het Alkmaarse groen. Een stukje onbekende natuur in Alkmaar is de Groene Voet in Daalmeer. Dit jonge park dankt haar naam aan de vorm die het heeft: die van een voetzool. Het gebied is elf hectare groot en wordt doorsneden door verschillende wandelpaden en twee fietspaden; één van oost naar west, en één dwars daarop. Op het kruispunt van de twee paden ligt een speciaal moerasgebiedje dat in het broedseizoen gesloten is.

Wat opvalt aan het gebied is de grote insectenrijkdom, waaronder veel libellen, horzelvlinders (hoornaars) en waterjuffers. Ook is de urntjeswesp er gesignaleerd, die nestjes maakt in de vorm van een urn. Zoveel insecten lokken natuurlijk ook vogels. Een bijzondere vogel die hier jaarlijks is te zien is de pestvogel.

Ook aan recreatie is gedacht bij de aanleg van het park. Zo ligt er een sportpark met tennisbaan aan de westkant en een speeltuin aan de oostzijde (bij de grote teen). Tevens is er een skatebaan en zijn er diverse speeltoestellen en trapvelden.

8 oktober 2010, Alkmaars ontzet

Fri, 08 Oct 2010 08:11 +0100

Over Alkmaar en de victorie!

Het is vrijdag 8 oktober 2010. Als grote Alkmaar-liefhebbers is vandaag toch wel een belangrijke dag voor ons. Het is 8 oktober, het Alkmaars ontzet.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog vond van 21 augustus tot 8 oktober 1573 het Beleg van Alkmaar plaats. Het beleg eindigde in een ontzet. De Spanjaarden die hun kampement hadden opgeslagen bij Overdie en Oudorp, werden vanaf de walmuren bestookt met brandende takken en kokend teer. Hiernaast maakte het Hollandse weer het voor Don Frederik (de zoon van Alva) en zijn leger extra zwaar, het natte najaar zorgt voor drasserige landerijen en onbegaanbare wegen. Het Spaanse leger moest uiteindelijk opgeven toen Diederik van Sonoy de opdracht had gegeven om de dijken rond Alkmaar door te steken, en het Spaanse kamp onder water liep.

Een groot deel van dit succes was te danken aan de nieuwe vestingwerken van Alkmaar naar een ontwerp van Adriaen Anthonisz. Vanaf april 1537 werd in Alkmaar besloten vuilnis niet meer te verpachten, maar zelf te gebruiken. Dit afval werd gebruikt voor de aanleg van de hoge wallen voor de vestingwerken. De bastions waren slechts gedeeltelijk gereed toen de Spanjaarden hun beleg sloegen voor de stad. Het geplande bastion voor de Friese Poort werd in een ijl tempo binnen de stad aangelegd, de overige stadspoorten werden volgestort met puin. Aan de oostzijde lag de stad nog geheel open, tijdens het beleg werden de aanwezige zoutketen afgebroken en in snel tempo wallen aangelegd.

Alkmaar was de eerste Hollandse stad die met succes de Spanjaarden had weerstaan en ontzet werd, dit bleek een keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog. En dus gaat het gezegde 'Bij Alkmaar begint de Victorie'. Na het vertrek van de Spanjaarden werd Alkmaar bekend als een veilige stad, wat resulteerde in een grote toestroom van mensen uit de rest van Nederland, waar de oorlog nog tientallen jaren voortduurde.

In de loop der eeuwen is door alle verhalen en legendes de Spaanse legertroep gegroeid tot 21.000 soldaten. Onderzoek leert echter dat de legermacht in 1573 uit zo'n drieduizend man bestond.

Het Alkmaars ontzet wordt elk jaar op 8 oktober gevierd. De feestelijkheden bestaan onder andere uit een kermis, een kinderoptocht, brandweerdemonstraties, een burgemeestersborrel, een muzikale taptoe, een traditionele zuurkoolmaaltijd en de grote middagoptocht. De optocht heeft dit jaar als thema Spelenderwijs. Veel plezier, en proost!

7 oktober 2010, Alkmaarse stadswapen

Thu, 07 Oct 2010 08:11 +0100

Over zuurkoolstamppot en siopel

Het is donderdag 7 oktober. Vanavond staat bij ons traditiegetrouw zuurkoolstamppot op het menu, zoals hoort rond de viering van het Alkmaars ontzet. Daarnaast komen wij alvast in de stemming voor morgen door ons te verdiepen in de oorsprong van het Alkmaarse stadswapen. Wij bestuderen dit wapen op één van de 90 toegangsborden tot de stad die in 2009 nieuw zijn geplaatst. Bij de plaatsing werd elk bord opgesierd met twee rode torentjes. Deze bleken echter zo diefstalgevoelig, dat de gemeente ze van alle borden preventief heeft laten verwijderen.

Het wapen van Alkmaar is op 28 december 1956 bij Koninklijk Besluit vastgesteld, hierin staat: "In keel (=rood) een ronde, gekanteelde en geopende burcht van zilver, voorzien van een valdeur van hetzelfde en verlicht van sabel (=zwart) Het schild gedekt door een lauwerkrans van siopel (=groen) en gehouden door twee leeuwen van keel. De wapenspreuk Alcmaria Victrix in de Latijnse letters staan op een wit lint". De spreuk betekent 'Alkmaar overwinnaar', bij Alkmaar begint immers de victorie.

Dit wapen is gebaseerd op het oorspronkelijke wapen, dat waarschijnlijk werd verleend in 1254, toen Alkmaar van Graaf Willem II van Holland stadsrechten kreeg. De spreuk is pas later officieel toegevoegd, want die herinnert aan de Tachtigjarige Oorlog. De oorspronkelijke afbeelding van de burcht, het symbool voor Alkmaar, is gebaseerd op het Alkmaarse kasteel de Torenburg. Het rode veld waarop de burcht is afgebeeld zou staan voor het Alkmaarse bloed dat tijdens de veldslag tegen de West-Friezen is gevloeid. De zilveren kleur van de burcht (tegenwoordig wit) zou symbool staan voor de Alkmaarse standvastigheid en trouw.

Voor degene die alvast willen oefenen voor morgen geven we graag nog even de tekst van het Alkmaarse stedelied:

Wie heeft van Alkmaar niet gehoord?
Van 't strijden aan de Friese poort,
Voor meer dan zes maal vijftig jaren?
Voor meer dan zesmaal vijftig jaren,
Toen Spanje's lust naar Hollands bloed,
Beteugeld werd door Alkmaars moed.
Die doodsangst joeg in 's vijands scharen.
Die doodsangst joeg in 's vijands scharen.

Refrein
Dat leert g'uit 's Lands Historie:
Van Alkmaar de Victorie.
Dat leert g'uit 's Lands Historie:
Van Alkmaar de Victorie.

Dirk Duivel en held Cabeljauw,
Der zesmaal sterker macht te gauw,
En Steenwijk met zijn hand vol braven,
En Steenwijk met zijn hand vol braven,
Staan in de strijd als leeuwen al,
En storten Spanje van stadswal:
De Bloedvaan ligt in 't stof begraven.
De Bloedvaan ligt in 't stof begraven.

Refrein
Dat leert g'uit 's Lands Historie:
Van Alkmaar de Victorie.
Dat leert g'uit 's Lands Historie:
Van Alkmaar de Victorie.

Waakt ! Telgen van dat koen geslacht,
Staat wakker op hun erf te wacht;
Nog Hollandsch bloed stroomt u in d'aren:
Nog Hollandsch bloed stroomt u in d'aren:
Dat bloed behoort aan 't vaderland !
Als 't dierbaar erf wordt aangerand,
Weest dan wat toen de vad'ren waren !
Weest dan wat toen de vad'ren waren !

Hun roem tuigt 's lands historie:
Van Alkmaar de Victorie.
Hun roem tuigt 's lands historie:
Van Alkmaar de Victorie.

6 oktober 2010, Uitgeverij Kluitman

Wed, 06 Oct 2010 08:11 +0100

Over Dik Trom en de ruil met een corsettenfabrikant

Het is woensdag 6 oktober 2010. Vandaag is de start van de kinderboekenweek, en dus valt er bij ons te lezen over een Alkmaarse uitgeverij van kinderboeken. Uitgeverij Kluitman is in 1864 opgericht in Alkmaar door Pieter Kluitman. In de loop der jaren is het één van de bekendste uitgevers van kinderboeken in Nederland geworden.

Op 20 april 1864 opent de dan 26-jarige Pieter Kluitman aan dit pand aan Verdronkenoord zijn boekhandel. In het pand bevinden zich, naast de winkel, tevens een drukkerij en boekbinderij. Pieter krijgt het al snel zo druk dat hij een maand later al zijn eerste personeelslid en een leerjongen in dienst neemt. De jaren daarna groeit het bedrijf gestaag, met elf werknemers in 1868. De meesten daarvan werken op de eerste verdieping in de drukkerij.

In 1891 geeft Kluitman het beroemde boek Uit het leven van Dik Trom uit. Dit boek is sindsdien altijd in de winkels verkrijgbaar geweest. In 2000 verscheen de 100e druk, wat erg uniek is voor een boek. Andere klassieke jeugdboeken van uitgeverij Kluitman die al meer dan een eeuw doorlopend verkrijgbaar zijn, zijn Afke's Tiental van Nienke van Hichtum uit 1903 en Paddeltje; de scheepsjongen van Michiel de Ruyter van Johan H. Been uit 1908.

Als de uitgeverij in 1904 veertig jaar bestaat vindt de inmiddels 66-jarige Pieter het welletjes, en stopt hij met werken. Zijn zoons Hendrik-Pieter en Willem-Karel nemen het stokje over. Ze laten in deze periode een nieuw pand bouwen aan de Tesselschadestraat. Het pand aan het Verdronkenoord blijft in gebruik als boekhandel en handelsdrukkerij (een drukkerij speciaal voor briefpapier, visitekaartjes, enveloppen, etc.).

In 1905 wordt de heer Otto de Waal aangenomen aan het Verdronkenoord als eerste bediende en vertegenwoordiger, hij neemt in 1907 de gehele zaak in het oude pand over. Vanaf dat moment noemt hij zijn bedrijf Boekhandel en Drukkerij voorheen P. Kluitman. Hij krijgt toestemming om deze toevoeging voorheen P. Kluitman voor twaalf jaar te gebruiken. Men deed dit vroeger vaker, omdat de klanten dan wisten dat de naam veranderd was, maar ze dezelfde kwaliteit van de nieuwe eigenaar mochten verwachten. Ondertussen hernoemen de twee zonen Kluitman hun zaak aan de Tesselschadestraat tot Gebroeders Kluitman.

Pieter Kluitman overlijdt in 1913 op 75-jarige leeftijd. Al het personeel is op zijn begrafenis en de zaak is de hele dag gesloten. Een jaar later is het 50-jarig jubileum van de zaak. Men vond het echter niet gepast om vlak na het overlijden van de oprichter een feest te geven, en dus blijft het bij een kleinschalige en eenvoudige viering.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog gaat het erg goed met het bedrijf Kluitman. Er wordt meer gelezen dan anders, en dus moet er meer personeel worden aangenomen. Daarnaast moet steeds meer werk worden uitbesteed aan andere drukkerijen. Direct na de oorlog wordt er daarom besloten het bedrijf flink uit te breiden. Er worden twee verdiepingen bovenop het pand aan de Tesselschadestraat gebouwd. Vanaf 1929 beginnen de crisisjaren. Het gaat slecht met de economie, veel bedrijven gaan failliet en steeds meer mensen raken hun baan kwijt. Wonder boven wonder heeft Kluitman hier weinig last van. Er worden niet zoveel boeken verkocht als normaal, maar het bedrijf blijft gezond. Anno 1936 treedt de zoon van Hendrik-Pieter, Pieter Kluitman junior, toe tot de directie van het bedrijf.

Het 75-jarige jubileum wordt wel uitbundig gevierd met een groot feest in het Alkmaarse hotel Proot. De volgende dag volgen nog een excursie naar papierfabriek van Gelder in Velsen, een diner in het Lido en een bezoek aan de revue-operette Hallo Californië in Carré.

Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. In eerste instantie worden er, net als in de Eerste Wereldoorlog, meer boeken verkocht. Later krijgt Kluitman toch ook met allerlei problemen te maken. Als in 1942 Willem-Karel door een zware longontsteking overlijdt, zetten Hendrik-Pieter en zijn zoon Pieter junior het bedrijf met veel moeite voort. De uitgeverij wordt in 1946 heropgericht door Hendrik-Pieter en Pieter jr. onder de naam Uitgeverij Kluitman. De drukkerij wordt dan afgestoten. Het sterk uitgedunde bedrijf ruilt in 1950 van bedrijfspand met corsettenfabrikant Ekman aan de Oudegracht in Alkmaar. Acht jaar later overlijdt Hendrik-Pieter op 81-jarige leeftijd, hij is tot dan toe nog steeds verbonden aan de uitgeverij.

In 1978 verlaat de uitgeverij Alkmaar en betrekt het een groter pand aan de Kelvinstraat in Heerhugowaard. In 1986 verlaat Pieter jr., als laatste Kluitman, het bedrijf. Het wordt overgenomen door medewerkers Piero Stanco en Heleen Gerla. In 2000 komt de uitgeverij terug naar Alkmaar in een geheel nieuw pand aan de Jan Ligthartstraat, waar ze nu nog steeds zitten.

Nog wat beroemde en bekende boeken die door Kluitman zijn uitgegeven zijn onder andere Pietje Bell van Chris van Abkoude in 1914, Kruimeltje, eveneens van Chris van Abkoude uit 1923 en Schippers van de Kameleon van Hotze de Roos uit 1948.

5 oktober 2010, Accijnshuisje Schermereiland

Tue, 05 Oct 2010 08:11 +0100

Over Commiezen en de Puienprijs

Het is dinsdag 5 oktober 2010. In 1812 wordt er op het Heiligland een poortwachtershuis gebouwd, ook wel commiezenhuis of accijnshuisje. Commiezen waren verantwoordelijk voor het innen van de tolgelden, accijnzen en invoerrechten voor een ieder die hier via de Schermerpoort Alkmaar binnen wilde komen. In 1972 werd het pand aangekocht door de gemeente om dienst te doen als buurthuis, in 1982 werd het onderdeel van een multifunctioneel centrum.

Toen de woning in 2008 in de vrije verkoop kwam was de heer Kok de hoogste bieder. Hij restaureerde en verbouwde het pand volledig waarbij hij oorspronkelijke elementen, zoals de luifel met pilaren, terugbracht. Hij won hiermee de Puienprijs 2008 in de categorie Restauratie woonhuizen.

4 oktober 2010, Hertenkamp

Mon, 04 Oct 2010 08:11 +0100

Over damherten en Springer

Het is maandag 4 oktober 2010. Vandaag is het dierendag, wij belanden daarom bij een nostalgisch plekje van Alkmaar; het Hertenkamp in de Hout. Aan het eind van de 19e eeuw besluit het Alkmaarse stadsbestuur tot het aanleg van een hertenkamp. Een logische plek hiervoor was in het groen van de Alkmaarderhout. In navolging van Haarlem, Dordrecht en Assen kreeg de beroemde tuinarchitect Leonard Springer de opdracht om, in overleg met de gemeentearchitect, een plan te maken. Springer is bekend om zijn ontwerpen die zoveel mogelijk de natuurlijke situatie nabootsen. In die stijl kreeg het hertenkamp in Alkmaar een natuurlijke aanleg met glooiingen en slingerende watertjes. In 1902 was de aanleg voltooid en konden de eerste bezoekers genieten van de hertjes. Op het terrein staat een hertenhuis in Zwitserse chaletstijl ook uit 1902, dit is tegenwoordig een rijksmonument.

Tegenwoordig wonen op het hertenkamp een roedel damherten, 2 lama's, zwarte zwanen en diverse eendensoorten. Naast het hertenkamp vinden we tevens een kinderboerderij. Nog steeds is hiermee het Hertenkamp een geliefde plek voor opa's, oma's, vaders en moeders met hun kinderen om een lekkere zondagmiddag te vertoeven.

3 oktober 2010, Logegebouw Vrijmetselaren

Sun, 03 Oct 2010 08:11 +0100

Over een winkelhaak en de gezellengraad

Aan de Gedempte Nieuwesloot vinden we het logegebouw van de Alkmaarse vrijmetselaren. Hier huizen drie vrijmetselaarsloges, de Morgenster, de Noorderkroon en de Noordstar. De laatste is de oudste loge, en stamt al uit 1800. Deze loge kocht in 1893 een bescheiden pandje aan de Gedempte Nieuwesloot. Voorheen stond op die plek het koetshuis van Huize Egmont aan de Langestraat. Het pand werd in 1924 uitgebreid en gemoderniseerd tot het huidige pand, naar een ontwerp van de bekende Alkmaarse architecten Groen en Saal. Hierbij werd onder andere de voorgevel in Amsterdamse Schoolstijl opgetrokken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was het gebouw in gebruik als kantoor, daarna konden de vrijmetselaars er terugkeren.

Binnen zijn verschillende ruimtes, zoals het zogenaamde voorhof en daarachter de tempel. Deze tempelruimte wordt overdekt door dit indrukwekkende azuren gewelf, voorzien van sterren. Aan de buitenkant van het pand zien we boven de ingang het kenteken van de vrijmetselaren; de passer met winkelhaak. De passer staat symbool voor de geest, en de winkelhaak voor de stof. De ligging van de passer duidt de graad aan waarin wordt gewerkt. Bij de eerste of leerlinggraad zie je de passer onder de winkelhaak; de geest is nog verborgen in de stof. Bij de tweede of gezellengraad ligt de passer met één been onder de winkelhaak; de geest krijgt de macht over de stof. Bij de derde of meestergraad zie je de passer op de winkelhaak; de geest regeert over de stof.

Veel mensen hebben geen idee over de precieze inhoud van de vrijmetselarij. Dat is ook best ingewikkeld en veelomvattend, mede ook omdat er zoveel verschillende loges bestaan. Kort gezegd is het een methode tot stimulering van de persoonlijke ontwikkeling. Het is geen godsdienst, maar een levenshouding. Door het beoefenen van verdraagzaamheid en van liefde tot de medemens streeft een vrijmetselaar naar wereldwijde broederschap onder de mensen. Misschien brengen de beginselen van de vrijmetselaar meer duidelijkheid:Een vrijmetselaar is een vrij man van goede naam, die is ingewijd in een tot de Orde behorende loge, dan wel in een loge die werkt onder een door de Orde erkende GrootlogeHij werkt, samen met andere vrijmetselaren, met behulp van symbolen en rituelen aan zijn persoonlijke vormingDeze symbolen en rituelen zijn door de traditie gegeven; zij worden door de vrijmetselaar naar eigen inzicht geïnterpreteerdDe gezamenlijke arbeid stimuleert hem ook naar vermogen bij te dragen aan een betere samenlevingDe vrijmetselaar zoekt dat wat mensen verbindt en tracht weg te nemen wat hen verdeelt, opdat het ideaal van een allen verbindende broederschap gestalte kan krijgenDaarbij aanvaardt hij een persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van de wereld, die hij ziet als een te voltooien bouwwerk waarvan ieder mens een levende bouwsteen isHij verricht die arbeid in het licht van een hoog beginsel, symbolisch aangeduid als opperbouwmeester des heelalsDe vrijmetselaar erkent de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid, de gelijkwaardigheid van alle mensen, ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten

2 oktober 2010, Kringloopdag

Sat, 02 Oct 2010 08:11 +0100

Over Pimp je eigen bloempot en KOOK

Het is zaterdag 2 oktober 2010. Het is vandaag Nationale Kringloopdag. Om kringloop onder de aandacht van het publiek te brengen, zijn er door heel het land festiviteiten en activiteiten in de kringloopwinkels, zoals springkussens, kijkjes achter de schermen en knutselprojecten (waaronder Pimp je eigen bloempot). Gelet op de huidige situatie op de arbeidsmarkt is voor 2010 als thema gekozen voor Kringloop en werkgelegenheid, Mens en Werk in beeld.

Wij nemen vandaag een kijkje bij één van de kringloopwinkels die Alkmaar rijk is. Wij vinden het heerlijk om te neuzen tussen de 'rommel' op zoek naar dat ene antieke kopje of grappige bordje dat je niet zomaar in een warenhuis kunt aanschaffen. Tevens zoeken wij af en toe tussen de boeken op zoek naar een boek over (de geschiedenis) van Alkmaar die wij nog niet op onze boekenplank hebben staan.

Alkmaar kent meerdere kringloopwinkels, aan de Zijperstraat vinden we de meeste. Zoals de Kringloopwinkel, Rataplan en Stichting KOOK, die voorheen altijd aan het Victoriepark zat. KOOK (Komit�?© Ontwikkelingshulp Overdie Kooimeer), verkoopt haar tweedehands spullen voor ontwikkelingsprojecten in de Derde Wereld.

1 oktober 2010, Eetpaleis

Fri, 01 Oct 2010 08:11 +0100

Over De Herberg van Munster en een Haarlemse beul

Het is vrijdag 1 oktober 2010. Het Eetpaleis is een brasserie aan het Verdronkenoord. De geschiedenis van het Eetpaleis gaat terug tot 1573, het jaar van de Spaanse bezetting. In het pand was toen stadsherberg de Herberg van Munster gevestigd.

Tot 1816 overnachtte een Haarlemse beul hier als hij in Alkmaar een doodvonnis moest voltrekken. Vanaf 1876 zijn de eigenaren van Het Eetpaleis bekend. De derde eigenaar, Hendrik Jan Willem van Londen, heeft in 1932 het naastgelegen gebouw erbij getrokken. Hierdoor ontstond de huidige gevel waarachter twee panden, Verdronkenoord 102 en 104, zich in de loop der tijd langzaam samenvoegden.

In 1996 is het pand volledig gerestaureerd en officieel erkend als monument. Alle overblijfselen uit de historische beginjaren van het pand (waaronder de schilderingen, de houten staanders en korbelen en de voorpui met glas-in-lood-ramen) zijn toen in hun eigen originele stijl teruggebracht. De Renaissance-schilderingen die nu de oude plafondbalken sieren dateren uit 1635.

30 september 2010, Brugwachtershuisje

Thu, 30 Sep 2010 08:11 +0100

Over een reddingspoging met een rode strik

Het is donderdag 30 september 2010. In de tuin van Villa de Lange aan de Wilhelminalaan staat een brugwachtershuisje uit 1952. Dit wachtershuisje is in 2007 verwijderd van de toenmalige Friese Brug.

Op een vroege ochtend in februari 2007 wordt het huisje, versierd met een grote, rode strik, op een transportwagen gehesen. Met deze actie wordt dit stukje Alkmaarse historie van de sloophamer gered. In eerste instantie wilde de gemeente het huisje, met de bouw van de nieuwe brug in het vooruitzicht, slopen. De familie Leygraaf meldde zich toen als nieuwe eigenaar en lieten het huisje in de achtertuin van hun woning plaatsen.

29 september 2010, Landbouwdag / Lappendag

Wed, 29 Sep 2010 08:11 +0100

Over vee en lappen

Het is woensdag 29 september 2010. Traditiegetrouw is het de derde woensdag in september Landbouwdag. De Landbouwdag werd in Alkmaar voor het eerst in 1884 georganiseerd. In de beginperiode werd deze dag eens in de vijf jaar gehouden en voornamelijk alleen door mannen bezocht. Vanaf ongeveer 1900 werd de dag een jaarlijks gebeuren. Centraal op deze dag staan de keuringen en tentoonstellingen van allerlei dieren, waaronder paarden, koeien, duiven en kippen. Om negen uur 's morgens begonnen de keuringen, waarin de deelnemende agrariërs hun fokproducten toonden.

Tegenwoordig is het aantal agrariërs in de regio drastisch gedaald. Toch blijft de traditionele Landbouwdag dapper voortbestaan. Met zo'n tienduizend bezoekers per jaar is dat dan ook begrijpelijk. Het keuren en showen van de beesten op het Waagplein gaat nu vaak gepaard met het innemen van een lekkere borrel. Vroeger gingen de café's op deze dag zelfs al om zeven uur 's morgens open, nu mogen de horeca-gelegenheden echter pas om twaalf uur hun deuren openen.

Onlosmakelijk verbonden met deze Landbouwdag is Lappendag. Op dezelfde dag staan er zo'n tweehonderd marktkramen in de stad met stoffen, lappen en andere snuffelkoopjes. Zo is er voor zowel de mannen als de vrouwen genoeg te doen deze dag.

28 september 2010, Stadhuistuin

Tue, 28 Sep 2010 08:11 +0100

Over haardwangen en een treurbeuk

Het is dinsdag 28 september 2010. Achter het stadhuis, verscholen aan de Breedstraat vinden we de binnentuin van het stadhuis. In het voorjaar van 2003 zijn hier archeologische opgravingen gedaan. Hierbij kwamen onder andere resten van middeleeuwse bebouwing tevoorschijn die in de 16e eeuw waren afgebroken voor de aanleg van de siertuin van het stadhuis. Er werden funderingen aangetroffen van twee 15e eeuwse bakstenen bijgebouwen met een keurig aangelegde steeg ertussen. Waarschijnlijk waren in deze aanbouwen de keukenvoorzieningen van het stadhuis ondergebracht, want er werd onder andere een brede haardplaats aangetroffen. De rechterwang (=zijkant) van de haard is na de opgraving in het zicht gelaten door een vierkant gemetseld kijkgat in de tuin.

De tuin wordt gemarkeerd door een grillige treurbeuk, deze boom doet mee in de Boomverkiezing van Alkmaar. Mocht je dit nou de mooiste boom van Alkmaar vinden, dan kun je tot en met 3 oktober je stem uitbrengen.

27 september 2010, Oudegracht 180-182

Mon, 27 Sep 2010 08:11 +0100

Over de Franse jongejuffrouwenschool

Het is maandag 27 september 2010. Aan de Oudegracht vinden we drie gekoppelde trapgevels van een voormalige school. De panden werden in 1817 aangekocht door Alkmaar om er de Franse jongejuffrouwschool te stichtten. Rond 1880 werd het omgevormd tot een openbare meisjesschool. Van 1936 tot 1959 was de Tesselschadeschool er gevestigd, deze lag op het achtererf en was bereikbaar via het poortje aan de linkerzijde van de pandjes.

Het gebruik van natuurstenen waterlijsten, dekplaten op de trappen, hoekblokken en bogen in combinatie met baksteen zijn typisch voor de Hollandse renaissancestijl. Elke gevel heeft zijn toppilaster, de buitenste beide bekroond door leeuwen met een wapenschild, de middelste door een wereldbol.

In alle jaren is er eigenlijk weinig aan het pand veranderd. Het enige wat in het Regionaal Archief is aangetroffen zijn tekeningen van een gevelwijziging in 1942. Na een bominslag op 13 januari 1942 is het pand verbouwd en verhuiste de hoofdingang van het pand van het middelste pand naar het meest rechter geveltje. Nu zijn er in het pand appartementen gerealiseerd.

26 september 2010, Schippersgildehuis

Sun, 26 Sep 2010 08:11 +0100

Over een veerhuis met tapperij

Het is zondag 26 september 2010. Op de hoek van de Bierkade en het Verdronkenoord stond het Schippersgildehuis. Het Schippersgilde was één van de weinige gilden met een eigen pand. Het pand werd gebouwd in 1676 en besloeg het hoekpand aan de Bierkade en het Verdonkenoord 2 en 4. Het was één van de grootste gildehuizen in Alkmaar. Het gedeelte op de hoek was ingericht als veerhuis met tapperij.

In 1607 besloot het stadsbestuur dat het vertrekpunt van het veer naar Amsterdam in de buurt van de Accijnstoren moest komen. In het vlakbij gelegen gildehuis kwamen daarom voornamelijk Amsterdamse schippers bijeen. Het Schippersgilde was hier tot het eind van de 18e eeuw gevestigd.

In de loop van de 19e eeuw werd het pand opgedeeld. In het veerhuis kwam een stadsherberg. Het pand is tevens meerdere malen (drastisch) verbouwd. In 1924 ontwierp architect P.J. van der List de gevel in Amsterdamse Schoolstijl. Het hoekpand is echter altijd café gebleven. In de gevel aan het Verdronkenoord, die eerst een prachtige trapgevel had, is een gevelsteen bewaard gebleven van De Zoete Inval.

25 september 2010, de Laat

Sat, 25 Sep 2010 08:11 +0100

Over open riolen en een zandpad

Het is zaterdag 25 september 2010. Wij shoppen vandaag onze weekendinkopen aan winkelstraat de Laat. De Laat is van oorsprong een korte, smalle waterloop, waarschijnlijk gegraven in de 14e eeuw. Het woord 'Laat' komt van 'Leet' of 'Lede' wat 'gegraven waterloop' betekent. De gracht werd gebruikt voor het afvoeren van water vanaf de zandrug waar de westhelft van de Alkmaarse binnenstad op is ontstaan (bij de Grote Kerk). In de 17e eeuw wordt het water verlengd tot een uitloper van de Schermeer aan de oostkant van Alkmaar en tot de singelgracht aan de westkant van Alkmaar. Aan de Laat woonden in de 17e en 18e eeuw geen deftige regenten, zoals aan bijvoorbeeld de Oudegracht het geval was. Aan de Laat stonden kleine opeengepakte huisjes voor ambachtslieden en kleine winkeliers. Langs de smalle wallekanten stonden rijen bomen die de sobere geveltjes verbloemden en er waren op diverse plekken kleine bruggetjes.

Bij een lage waterstand ontstond er meestal een vreselijke stank, mede ook omdat de gracht als open riool functioneerde. Door de toename van de stadsbewoners raakt de gracht meer en meer vervuild en wordt er besloten de Laat in 1872 te dempen. Het zand waarmee de gracht wordt gedempt wordt afgegraven van de Kanaaldijk en moet maar liefst vijf jaar inklinken, waardoor de Laat een lange tijd een onbestraat zandpad bleef. Pas in 1877 kwam er bestrating.

De Laat wordt dan een straat die zich langzaam ontwikkelt tot een respectabele winkelstraat. Kleine huisjes worden vervangen voor grote, nieuwe winkelpanden. Nu is de Laat de langste winkelstraat van Alkmaar. Wij vinden echter, mede omdat er op de Laat auto's en fietsers mogen rijden, de Langestraat gezelliger om te winkelen.

24 september 2010, Boekelermeer

Fri, 24 Sep 2010 08:11 +0100

Over ijsvogelwanden en de rugstreeppad

Het is donderdag 24 september 2010. De Boekelemeerpolder is ontstaan in 1658 en was daarmee één van de oudste droogmakerijen van Noord-Holland. Tijdens het beleg van Alkmaar is de polder weer onder water gezet en in 1712 definitief droog gemaakt. De polder is tot 1996 vooral in gebruik geweest als veeteelt- en bollenteeltgebied. Vanaf 2000 werd de Boekelermeer stukje bij beetje een bedrijventerrein. Tussen alle bedrijven zijn er diverse (aangelegde) natuurterreinen te vinden.

Als je vanaf de Nijenburgweg het steile viaduct over de A9 overkomt, tegenover de gerestaureerde boerderij Meerzicht, vinden we zo'n terreintje. Tijdens het broedseizoen is dit gebiedje afgesloten voor mensen om onder andere de visdieven, kleine plevieren, dodaars en allerlei eendensoorten die hier huis houden rust te geven. Uit het zicht liggen hier aangelegde ijsvogelwanden, die aantrekkelijk genoeg blijken te zijn voor de bijzondere vogel om ook hier te broeden.

De ontwikkeling van deze natuurgebiedjes in de Boekelermeer zijn vooral te danken aan de aanwezigheid van de beschermde rugstreeppad. Ook tussen de bedrijven in vinden we ecologische zones met betonnen poelen en omheinde eilanden speciaal voor deze pad. Ook is de vos een regelmatige bezoeker van dit terrein en zitten er verschillende soorten vleermuizen.

De groenstroken en natuurgebieden op het bedrijventerrein worden door alle werknemers van het bedrijventerrein gretig gebruikt als wandelplek voor de lunchpauze.

23 september 2010, Medisch Centrum Alkmaar

Thu, 23 Sep 2010 08:11 +0100

Over ziekenzorg en de isotopenaffaire

Het is donderdag 23 september 2010. De geschiedenis van het Medisch Centrum Alkmaar (MCA) begint in 1341. Door bemoeienis van de Abdij van Egmond werd toen het Sint Elisabethgasthuis, ook wel het Vrouwengasthuis genaamd, in Alkmaar gesticht. Dit was de eerste vorm van georganiseerde ziekenzorg in Alkmaar. Hierna komen er meerdere van dit soort gasthuizen in Alkmaar, zoals het Mannengasthuis en ontstaan er speciale pesthuizen.

In 1785 worden het Vrouwengasthuis samengevoegd met het Mannengasthuis. Dit nieuwe ziekenhuis heet het Stadsziekenhuis en lag aan de Paternosterstraat. De katholieken openden toen het Sint Elisabeth Ziekenhuis (EZ) aan de Van Everdingenstraat.

Het Stadsziekenhuis had al snel behoefte aan uitbreiding of verplaatsing. Vanuit de bevolking werd in 1924 de commissie Alkmaar Centraal Klasse Verpleging opgericht waarbij er geld werd ingezameld. De leeggekomen Cadettenschool werd een geschikte huisvesting gevonden. Na een grondige verbouwing van deze gebouwen werd in 1930 het nieuwe Stadsziekenhuis geopend met een start van 150 bedden. In 1931 werd de naam alweer veranderd naar Centraal Neutraal Ziekenhuis met Klassenverpleging, afgekort tot Centraal Ziekenhuis (CZ). Vanaf toen beschikte Alkmaar dus over twee ziekenhuizen, het CZ en het EZ.

In 1965 kwam er nieuwbouw aan het CZ, naar een ontwerp van Duintjer. Nog wat jaren later werd de polikliniek bijgebouwd. Vanaf 1974 gaan het CZ en het EZ door fusie op in het Medisch Centrum Alkmaar. Steeds meer afdelingen en diensten verhuizen dan van het EZ naar het CZ. Het Centraal Ziekenhuis zit daarom in een constante verbouwing, tot het de huidige vorm heeft. In 2001 worden de laatste gebouwen en terreinen van het EZ geruild tegen gebouwen en terreinen van het verzorgingstehuis Westerlicht. En ook nu zijn er nog volop verbouwings- en uitbreidingsplannen.

In 1979 komt het MCA landelijk in het nieuws met de isotopenaffaire. Het reactorcentrum in Petten (ECN) komt er achter dat patiënten die zijn behandeld met radioactief jodium in de periode 1977-1979, vijfmaal de toegestane dosis kregen toegediend. Tevens ontdekte de ECN dat het ziekenhuispersoneel aan teveel bestraling waren blootgesteld. Verder onderzoek leverde op dat er ook radioactieve afvalstoffen in het rioolstelsel van het ziekenhuis terecht zijn gekomen. Daarbij is de benodigde vergunning voor de behandeling met het radioactief jodium nooit afgegeven. Het hoofd van het isotopenlabaratorium wordt niet vervolgd, maar neemt wel ontslag. Het onderzoek met radioactieve isotopen wordt door ingrijpen van de overheid vanaf 1979 op een laag pitje gezet. In de jaren die volgden is de angst voor de eventuele opgelopen gezondheidsschade niet afgenomen. Nog steeds duikt daarom de affaire regelmatig op in de media.

22 september 2010, Achterdam

Wed, 22 Sep 2010 08:11 +0100

Over Stikvoortrood en prostitutie

Het is woensdag 22 september 2010. De Achterdam is één van de oudste straatjes van Alkmaar. Het straatje is ontstaan als dam, waarvan het zand werd opgehaald uit een uitloper van de Schermeer. De straat wordt al in 1476 in de boeken vermeld als Afterdam. In 1612 werden aan de Achterdam voor het eerst melk- en botermarkten gehouden. Later vestigde zich allerlei ambachtelijke bedrijfjes in de mooie pandjes. Zo zat er een kunstschilder, een touwslagerij, een leerwerker (met opgezet paard in de etalage) en de kuiper Stikvoort. Het straatje werd wegens dit laatste ambacht ook wel Kuiperssteeg genoemd.

Deze kuiper Stikvoort krijgt in 1891 een beroemde zoon, Koos Stikvoort. Als Koos de lagere school heeft afgerond moet hij helpen in vaders kuiperij op de Achterdam. Alle vrije tijd die hij hiernaast heeft, besteedt hij aan zijn grote hobby tekenen. Koos' moeder steunt zijn passie voor tekenen en regelt voor hem op zeventienjarige leeftijd, voor drie gulden per maand, tekenles van Alexander Kläsener. Dit was een Duitse kunstschilder die aan het Kennemerpark woonde. Uiteindelijk vertrekt Koos naar de Academie in Antwerpen om zijn schilderstalenten te ontwikkelen. Als hij weer thuis in Alkmaar terugkeert krijgt hij van stadsarchivaris C.W. Bruinvis het aanbod om in het Stedelijk Museum werk van oude meesters te kopiëren.

In de jaren die volgen wordt Koos beïnvloedt door allerlei reizen die hij onderneemt naar België, Canada, Hongarije en Spanje. Hij gaat onder andere kerkinterieurs en stadsgezichten schilderen en kiest hierbij steeds meer voor heldere kleuren. Koos is hierbij beroemd geworden om zijn Stikvoortrood.

Tegenwoordig herbergt dit oude straatje een hele andere ambacht, namelijk die van oudste beroep ter wereld; prostitutie. De Achterdam is de rosse buurt van Alkmaar geworden. Een straatje op honderd meter van de wereldberoemde kaasmarkt, met 123 bordeelramen en voornamelijk Oost-Europese prostituees.

In 1811 stelt de Franse overheid in Alkmaar een reglement voor 'huizen van ontucht' vast. Hiermee was het één van de eerste steden met regels voor prostituees, en werd het bestaan van het beroep erkend. Er zijn in dit deel van Alkmaar altijd bordelen geweest (voornamelijk op het Fnidsen). In 1856 wordt er al een Verordening van politie op de publieke vrouwen en bordelen vastgesteld. Ongeveer vijftig jaar later mogen publieke vrouwen pas worden ingeschreven in bordelen als ze gezond verklaard waren door de gemeente-arts. Prostitutie mag dan alleen worden bedreven in het oostelijk stadsdeel. In 1991 stelt de gemeenteraad de beleidsnota Prostitutie en overige sexinrichtingen vast. De Achterdam wordt dan als gebied voor raamprostitutie een Europees voorbeeldproject.

In 2009 heeft de rechtbank Alkmaar een zaak tegen de grootste exploitant van de Achterdam (uitbater van 92 ramen) behandeld, omdat de panden mogelijk met crimineel geld van Cor van Hout en Johan V. waren gefinancierd. De rechtbank achtte dit echter niet bewezen, en dus blijft het oudste beroep in Alkmaar reeds door bestaan.

21 september 2010, de Nederlandsche Bank

Tue, 21 Sep 2010 08:11 +0100

Over de miljoenennota en een bottelarij

Het is dinsdag 21 september 2010. De derde dinsdag in september en dus is het Prinsjedag. Op Prinsjesdag spreekt het staatshoofd, nu Koningin Beatrix, de troonrede uit. Daarin geeft de regering aan wat het regeringsbeleid zal zijn voor het komende jaar. Hierna volgen in de Tweede Kamer de algemene beschouwingen, waarna ook de Rijksbegroting wordt besproken (de zogenaamde miljoenennota).

Wij bespreken vandaag een stukje Alkmaarse financiële historie met het voormalige pand van de Nederlandsche Bank op de hoek van de Heul en de Koorstraat. In 1918 werd dit pand verbouwd tot het kantoor van de bank, en in 1920 alweer gesloopt om er een complete nieuwbouw neer te zetten. Dit pand was gereed in 1922. Hierna heeft onder andere de Fortis er haar bank gehad. Sinds kort staat het pand tijdelijk leeg.

Voordat de Nederlandsche Bank hier haar onderkomen had, was Hotel de Toelast er gevestigd. De Toelast behoorde, samen met het naastgelegen Gulden Vlies, tot de belangrijkste herbergen van de stad. De Toelast lag aan de gracht de Heul. Het water van de Heul, wat geul of overdekte smalle sloot betekent, maakte de verbinding tussen de Laat en de vestinggracht. De Heul werd, samen met de Laat, gedempt in 1872.

Vlakbij dit pand, en vernoemd naar de oude herberg, vinden we café De Kleine Toelast. Dit oude buurtcafé, verstopt tussen de winkels aan de Laat, was vroeger een snoepwinkel en een bottelarij. De eigenaar bottelde trappistenbier, dat hij steeds vaker verkocht en waardoor zijn zaakje al snel een café werd.

20 september 2010, Veerstraat

Mon, 20 Sep 2010 08:11 +0100

Over een boomgaard en de hoendermarkt

Het is maandag 20 september 2010. Het gebied bij de Veerstraat was oorspronkelijk het achterterrein van het omstreeks 1450 gestichte Maria Magdalenaklooster. Op de beroemde kaart van Cornelis Drebbel uit 1597 is te zien dat zich hier een boomgaard bevond.

In 1644, toen het klooster ondertussen het Hof van Sonoy was geworden, sloten de eigenaren van het Hof met de stad een overeenkomst voor de ontwikkeling van woningbouw op het achterterrein. Tussen deze huizen en het Hof van Sonoy werd toen de Veerstraat aangelegd. Aan de oostzijde werd een strook overgebleven open grond met bomen beplant en bestemd tot hoendermarkt, het Hofplein. Van deze hoendermarkt vindt ook de naam Veerstraat zijn oorsprong.

19 september 2010, Kerkje Koedijk

Sun, 19 Sep 2010 08:11 +0100

Over klokkenstoelen

Het is zondag 19 september 2010. Wij belanden deze dag des Heren aan bij de Hervormde Kerk aan de Kerkelaan in Koedijk. Deze houten kerk is in 1947 overgenomen van Wieringerwerf die de kerk ook weer gekregen had. Hiervoor stond er op deze plek een kerkje uit 1600, maar die werd gesloopt tijdens de oorlog. Als je omhoog kijkt, zie je dat niet het gebruikelijke haantje, maar een koe de windrichting aangeeft. Dit verwijst uiteraard naar het dorp waar de kerk in staat.

Bij het kerkje hoort een klokkenstoel. Dit is een stellage van dikke houten of ijzeren balken waarin één of meerdere klokken zijn opgehangen. De klokkenstoelen kunnen boven in de kerk hangen, maar zoals in Koedijk ook los staan. Klokkenstoelen zijn uit noodzaak ontstaan toen gemetselde kerktorens hun intrede deden. Het luiden van de kerkklokken konden toen voor scheuren in het torenlichaam zorgen. Zo ontstonden er eikenhouten constructies om de trillingen van de klokken goed te geleiden en het enorme gewicht van de klokken (soms meer dan 500 kilo per stuk) te dragen.

Één van de klokken uit de Koedijker klokkenstoel heeft heel wat omzwervingen gemaakt tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1943 werd de klok geconfisqueerd door de Duitsers met als plan deze om te smelten in Duitsland. De klok werd hiervoor per schip vervoerd, maar het schip zonk bij Urk. Na de oorlog kwam de klok weer boven water en werd hij teruggeplaatst op zijn oorspronkelijke plek. Na één jaar werd de kerk echter afgebroken en kreeg de klok tijdelijk onderdak bij de brandweer. De klok kreeg een nieuw plekje in de klokkenstoel bij de nieuwe kerk van 1947.

18 september 2010, Joodse begraafplaats

Sat, 18 Sep 2010 08:11 +0100

Over Jom Kippoer en het levenshuis

Het is zaterdag 18 september 2010. Het is vandaag Jom Kippoer, ofwel Grote Verzoendag. Dit is de belangrijkste feestdag in het jodendom. Op deze dag beslist God over het lot van de mensen in het komende jaar. Men belijdt zijn eigen en gemeenschappelijk zonden. Het is deze dag voor joden verboden om te eten en te drinken, zich te wassen en seksuele omgang te hebben. Ook mag de orthodoxe jood geen leren schoenen dragen. Zo laat hij zien dat hij de heiligheid van de aarde respecteert. De viering van Jom Kipoer is plechtig maar niet sober, want het nieuwe jaar geeft kansen om alles beter te doen. Er wordt gedurende meer dan een etmaal gevast, zowel wat eten als wat drinken betreft. Het is gebruikelijk op deze dag naar de synagoge te gaan. Wij besluiten om deze joodse heilige dag ons in het Alkmaarse jodendom te verdiepen, en nemen een kijkje aan de Westerweg.

In 1604 verleende het bestuur van de stad Alkmaar als eerste in Nederland Joden toestemming om er zich te vestigen, onder garantie van vrijheid van godsdienst. Naast de Synagoge op de Hofstraat, die onlangs aan de Joodse gemeenschap is teruggeven, beschikt Alkmaar ook al heel lang over een Joodse begraafplaats.

In 1747 kreeg de Joodse gemeente toestemming om de begraafplaats aan de Westerweg aan te leggen, hiermee is het de oudste begraafplaats van Alkmaar. De Algemene Begraafplaats werd aangelegd in 1829, de katholieke begraafplaats Sint Barbara in 1887. Hiervoor werden de Alkmaarders begraven in en bij de Grote Kerk en in de Kapelkerk.

Christenen zijn lid van de gemeente door hun persoonlijk geloof in Jezus Christus als verlosser en zaligmaker. Het lid zijn van de Joodse gemeenschap is echter gebaseerd op afstamming. Iedereen die is geboren uit een Joodse moeder is een Jood, en behoort daarmee tot de Joodse gemeente. Een belangrijke vraag voor Joden is 'Wie is mijn moeder, wie zijn mijn voorouders?' en daarmee is het ook belangrijk waar zij begraven liggen. Een Joods graf mag daarom nooit worden geruimd. Deze begraafplaats herbergt dan ook nog zeer oude grafmonumenten.

Als je een rondje over de begraafplaats loopt zie je op de grafzerken of stèles vaak een aantal Hebreeuwse letters met puntjes er tussen. Dit zijn beginletters van woorden, die tezamen een zin vormen. Er staat zoiets als 'Moge de gestorvenen worden gebundeld in de bundel van het leven. Joden noemen hun begraafplaats dan ook een levenshuis, Beth Chajiem, in plaats van een dodenakker.

Bij de ingang van de begraafplaats vinden we dit metaheer-huisje. De naar onder toe schuin uitlopende steunberen verwijzen naar de Tempel van Jeruzalem. In dit gebouwtje worden voor de begrafenis de goede daden van de overledene genoemd en worden diverse reinigingsrituelen uitgevoerd. Ook wordt het kaddièsj-gebed hier opgezegd. De letters THR in het woord metaheer, uit te spreken als tèhoor, betekenen rein. Veel mensen denken dat koosjer rein betekent. Dit betekent echter geschikt, en wordt gebruikt wanneer iets door het rabbinaat geschikt is verklaard voor gebruik.

Het terrein van de begraafplaats is omheind met een smeedijzeren spijlen hek naar een ontwerp van de Alkmaarse architect C. Ooms. Het toegangshek heeft sierlijke motieven in Jugendstil. Er staat de Herbreeuwse tekst 'Van stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren'. In de loop van de jaren werden er 350 mensen begraven. En nog steeds vinden er nu begrafenissen plaats.

17 september 2010, Stadhuis

Fri, 17 Sep 2010 08:11 +0100

Over Nierop en vierendelen

Het is vrijdag 17 september 2010. Het hoofdgebouw van het stadhuis van Alkmaar werd in de periode 1509-1520 gebouwd, compleet met prachtige traptoren. Dit gebouw is dan direct ook het oudste, nog bestaande, huis van de stad. Bijzonder is dat het middeleeuwse pand nog steeds voor zijn originele bestemming wordt gebruikt; die van stadhuis. De bouwsom voor het stadhuis leenden het stadsbestuur van de kerkmeesters van de katholieke kerk. Als tegenprestatie kregen de kerkmeesters de opbrengst van het staangeld dat de marktkramen in de hal van het stadhuis opbrachten. Acht jaar nadat het stadhuis werd gebouwd ging het gebouw in vlammen op, waarbij het hele stadsarchief verloren ging. Er werd al snel na de brand op dezelfde plek een nieuw stadhuis gebouwd.

In de periode 1911-1913 heeft er onder leiding van de bekende architect Jan Stuyt een ingrijpende restauratie plaatsgevonden. Hierbij werd onder andere de voorgevel uit moderne materialen opgetrokken, maar wel naar het oorspronkelijke ontwerp. Ook nam Stuyt in deze periode het interieur stevig onder handen, waaronder het hele interieur van de raadzaal. In de raadzaal, vroeger schepenkamer genoemd, werd recht gesproken. Pas vanaf het einde van de 19e eeuw, toen de rechtbank haar eigen onderkomen kreeg, werd de zaal gebruikt voor bijeenkomsten van de gemeenteraad. Na de Tweede Wereldoorlog voltrok zich opnieuw een grote verandering aan het complex. Toen kwamen er kantoorvleugels aan de Breedstraat (1968) en aan de oostzijde van het complex (1978).

Naast de reeds genoemde raadzaal heeft het stadhuis nog meer prachtige vertrekken, waaronder de polderkamer. Deze bevat een 17e eeuwse schouw met beelden links en rechts. Dergelijke schouwen waren erg geliefd rond 1600. In dit vertrek vergaderde vroeger de polderbesturen, nu dient de kamer als trouwzaal. Ook een fraai vertrek is de Nieropkamer. Deze ruimte heeft een beschilderd renaissance balkenplafond uit 1634. Ook staat er een collectie porselein, in 1915 geschonken door de apotheker Nierop. Ooit was deze kamer de burgemeesterskamer, in de 17de eeuw was hier de weeskamer en in de 19de eeuw diende de ruimte als bodenkamer. Nu wordt de ruimte gebruikt als vergaderplek.

Rechts van het hoofdgebouw, op de hoek van de Schoutenstraat, vinden we het oudste deel van het complex. Deze, uit de 14e eeuw stammende, vleugel werd in 1694 vernieuwd naar de huidige stijl. Er was geen sprake van volledige nieuwbouw, er werd simpelweg een schil van metselwerk omheen gezet waarbij het oude metselwerk eronder gehandhaafd bleef. Bij de ramen is nog steeds te zien dat hierdoor de muren erg dik zijn. De monumentale omlijsting van de ingang stamt ook uit 1694. Als je omhoog kijkt zie je hier de wapens van de vier toenmalige burgemeesters en twee beelden opgenomen. Het beeld met de spiegel staat symbool voor de voorzichtigheid, het beeld met de weegschaal staat voor rechtvaardigheid. De deuren tussen deze twee dames gingen van tijd tot tijd open en vanaf hier werden dan publiekelijk vonnissen uitgesproken. In de hal van deze vleugel zijn twee schilderingen uit 1694 bewaard gebleven van de bekende Haarlemse schilder Romeyn de Hooghe. Oorspronkelijk sierden zij een inmiddels verdwenen trappenhuis. Boven de nieuwe ingang bracht men een Latijnse tekst aan, die zoveel betekent als 'Voor dit door ouderdom ingestort bouwwerk is door de vroedschap en burgemeesters het herstel verzorgd in 1694'.

De voorname stadhuistrap met hooggelegen ingang, bewaakt door vier grote zandstenen leeuwen, wordt tegenwoordig alleen bij huwelijken en officiële ontvangsten gebruikt. Het verhaal gaat dat er achter de twee raampjes onder de stadhuistrap vroeger gevangenen zaten opgeborgen. Achter het linkerraampje zaten de ter dood veroordeelden en achter het rechterraampje de overige gevangenen. De Beul van Haarlem kwam tweemaal per jaar naar Alkmaar om vonnissen te voltrekken. Tot 1821 gebeurde dit in de straat achter het stadhuis, de Breedstraat. Dit waren vaak gruwelijke schouwspellen waarbij er werd gevierendeeld, onthoofd, gegeseld, opgehangen en verbrand.

16 september 2010, Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen

Thu, 16 Sep 2010 08:11 +0100

Over papegaaischieten en de schutterskoning

Het is donderdag 16 september 2010. De Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen aan de Doelenstraat is gebouwd in 1618 als onderkomen voor de Alkmaarse schutterij. De schutterij was de burgerwacht die zorgde voor orde en veiligheid in de stad. Alle burgers die daartoe in staat waren, waren verplicht om dienst in de schutterij te vervullen. Dit stadsleger presenteerde zich vaak op sierlijke wijze aan het publiek door middel van parades en versierd met onder andere zijden schuttersvaandels, koperen trommels en prachtige borstsieraden. De schutters lieten zich vaak afbeelden op enorme groepsportretten, waarvan mooie voorbeelden zijn terug te vinden in het Stedelijk Museum Alkmaar.

Het Alkmaarse schuttersgilde is waarschijnlijk in de 14e eeuw ontstaan. Het speelde een belangrijke rol in het sociale en culturele leven van de stadsgemeenschap. Als er geen aanleiding was om Alkmaar te verdedigen, bloeide het verenigingsleven op. Er werden dan op het Doelenveld schietwedstrijden gehouden. Deze wedstrijden waren tevens ook oefening voor de schutterij, want toentertijd was pijl en boog een gangbaar wapen met het voeren van oorlogen, en dat wapen was niet makkelijk te hanteren. Op het Doelenveld stonden losse ronde doelen waarop kon worden geschoten en er stond een hoge mast met een houten vogel waarop geschoten moest worden. Degene die won met dit zogenaamde papegaaischieten werd schutterskoning. Na de wedstrijd was er de prijsuitreiking en werd er uitbundig gegeten en gedronken. Uit het gezamenlijk oefenen ontstonden verschillende schuttergilden, waarbij er ook wedstrijden georganiseerd werden met gilden uit andere steden.

De Alkmaarse schutterij is vooral actief geweest in de Tachtigjarige oorlog. Zij werden dan naar garnizoenssteden elders in het land gebracht waar ze de professionele mannen op het slagveld vervingen. Het schuttersgilde heeft voortbestaan tot 1907, maar had al jaren eerder haar functie verloren.

Voor de bouw van de Nieuwe of Sint-Sebastiaan Doelen stond er in Alkmaar al een ander gebouw voor de schutterij; de Oude Doelen of Sint Jorisdoelen (uit 1509). De Oude Doelen stond op de plek waar nu de voormalige Wilhelminaschool staat. De schutters van de Oude Doelen gebruikten een voetboog waar de schutters van de Nieuwe Doelen de moderne handboog gebruikten. Op de windwijzer bovenop dit 'nieuwe' gebouw zie je dan ook een klein schuttertje met een handboog staan.

15 september 2010, Noordhollands kanaal

Wed, 15 Sep 2010 08:11 +0100

Over schippers op doorreis en drooggevallen herbergen

Het is woensdag 15 september 2010. Wij zoeken met het gure herfstweer het kolkende water op aan het Noordhollands Kanaal. Door opslibbing van het IJ en de ondiepte bij Pampus was de transportverbinding met Amsterdam via de Zuiderzee een moeizame en kostbare zaak geworden. Op initiatief van koning Willem I werd daarom in 1824 het Grote Kanaal van Den Helder naar Amsterdam, nu bekend als het Noordhollands Kanaal, geopend.

Om de handel in Alkmaar te bevorderen heeft het Alkmaarse stadsbestuur, onder leiding van toenmalige burgemeester Archibald Maclaine Pont, alle moeite gedaan om het kanaal dwars door Alkmaar heen te laten graven. Hiervoor moest zelfs een deel van de stadswal en de resten van de Friese Poort worden opgeofferd. Ook werden tussen het Heiligland en de Bierkade het monumentale Korenmetershuis, herberg het Hof en de Waterpoort gesloopt en moest de Hoge Brug bij de Voormeer wijken voor de aanleg van het kanaal.

Kenmerkend voor het kanaal waren de vele vlotbruggen die het water overspanden. Omdat er met de komst van het kanaal een overspanning van maar liefst 37 meter moest worden gemaakt, waren deze bruggen als enige geschikt.

Uiteindelijk bracht de aanleg van het water dwars door Alkmaar niet de economische voorspoed die men had gehoopt. Schippers en reizigers die voorheen halverwege hun reis in Alkmaar overnachtten, konden met de komst van het kanaal regelrecht en snel naar hun bestemming toe. Zij gaven hun geld niet meer in Alkmaar uit, waardoor veel herbergen droog vielen.

Ook nu nog brengt deze beslissing nog negatieve gevolgen met zich mee. Zo vindt het Alkmaarse verkeer door de waterweg grote overlast, maar het kanaal verleggen is natuurlijk geen optie meer. Gelukkig brengt het kanaal met zijn natuurwaarde en opties tot watertoerisme tegenwoordig ook veel goeds.

14 september 2010, Torenburg 3

Tue, 14 Sep 2010 08:11 +0100

Over de monumentenloods en een hofstede

Het is dinsdag 14 september 2010. Aan de Torenburg vinden we de Monumentenloods. De gemeente Alkmaar probeert historisch bouwmateriaal dat bij sloop of verbouwing vrijkomt in deze loods te bewaren zodat het niet verloren gaat. Het materiaal wordt vervolgens opnieuw toegepast bij monumentale herstelwerkzaamheden in Alkmaar en omstreken. Mocht je zelf gaan verbouwen en je bent op zoek naar die ene historische vloertegel, deurklink of paneeldeur, dan kun je zelf ook terecht bij de Monumentenloods. De voorwaarde is dan wel dat het materiaal gebruikt wordt voor een oud Alkmaars pand.

Dit straatje Torenburg is vernoemd naar kasteel de Torenburg. Dit kasteel uit 1253 was één van de drie dwangburchten die de Hollandse graven gebruikten om hun invloed op het opstandige West-Friesland te vergroten. De andere twee burchten waren kasteel De Middelburg en Kasteel de Nieuwburg.

De Torenburg werd op een strategische plek gebouwd; precies in de bocht van de oude verbindingsweg van Kennemerland en West-Friesland. Het kasteel beheerste deze toegangsweg volledig (dat is ongeveer op de plek waar nu de Herenstraat op de Kanaalkade uitkomt). De moestuin van de Torenburg lag bij de Kooltuin. De naam van het kasteel is een logische samenstelling van de woorden toren en burg. Een burcht met een toren dus. Volgens sommige bronnen stond op de plek van het kasteel oorspronkelijke een stevige, ronde toren. Deze werd verbouwd tot een moderner kasteel, de Torenburg, met een vierkant grondplan en op elke hoek een toren.

Na de opstand van de Westfriezen (in de periode 1296-1299) werd de Torenburg werd van de lijst van grafelijke domeinen geschrapt en kwam het in particuliere handen terecht. Rond 1400 begonnen Alkmaarse burgers het kasteel af te breken. Deze klus was in 1410 blijkbaar al geklaard, omdat in een gevonden leenakte uit die tijd gesproken werd over hofstede Torenburg. Een hofstede was een aanduiding voor een stuk land waar ooit een kasteel heeft gestaan.

In 1660 zijn bij het uitdiepen van de stadsgracht bij de Friese Poort een deel van de fundamenten van het kasteel terug gevonden. Bij het rechttrekken van het Noordhollands Kanaal in 1835 werd tevens op resten van de fundamenten van het kasteel gestuit. Nu zijn van het kasteel alle resten verdwenen, de enige herinnering die rest van het kasteel is de burcht in het wapen van Alkmaar.

13 september 2010, Laat 173

Mon, 13 Sep 2010 08:11 +0100

Over een fries en een Amsterdamse koopman

Het is maandag 13 september 2010. Aan winkelstraat de Laat vinden we dit voormalig koopmanshuis. Waarschijnlijk heeft hier een Amsterdamse koopman gewoond, af te leiden aan het natuurstenen wapenschild met het gekroonde stadswapen van Amsterdam in het fries (= sierrand). Aan het siermetselwerk van dit fries en aan de muurankers is af te leiden dat het huisje uit de 17e eeuw stamt.

In de 18e eeuw is de oorspronkelijke trapgevel vervangen door de royale klokgevel met een kroonlijst. De klok is versierd met natuurstenen aanzetvoluten (= krulwerk). Dit pand heeft nog lang, als één van de weinige panden aan de Laat, als woonhuis gediend. Op dit moment wordt de benedenwoning verbouwd tot winkel.

12 september 2010, Stolpboerderij

Sun, 12 Sep 2010 08:11 +0100

Over darsen en langhuisstolpen

Het is zondag 12 september 2010. Wij maken vandaag een zondagse wandeling door de natuur van Noord-Holland. Typisch voor dit deel van Noord-Holland zijn de monumentale stolpboerderijen met piramidevormige daken. Net buiten Alkmaar zijn nog diverse stolpen te vinden. Dit soort boerderijen werd vroeger bewoond door mens en dier. De vierkante boerderij was opgedeeld in diverse compartimenten, waaronder een stal en een ruimte voor de hooiopslag. De voorkant van de stolp werd bewoond door mensen. Daarnaast was er de schuur, de dars genaamd. Darsen is dialect voor dorsen.

Er zijn verschillende soorten stolpen te onderscheiden. De oudste soort is de langhuisstolp. Dit was een langwerpige boerderij met een hoge dars. Rond de 17e eeuw ontstonden er meer types. Sommige waren, naast bedrijf, ook in gebruik als buitenplaats. Hier konden de rijke mensen uit de stad bijvoorbeeld de zomer doorbrengen. In deze tijd kwam er ook meer aandacht voor het uiterlijk van de boerderij. Op het dak werden bijvoorbeeld figuren aangebracht en de dakpannen werden mooi geglazuurd.

Aan de Munnikenweg stond vroeger ook een oude stolpboerderij. Wat nu nog rest is het oude erf en de erfbeplanting. Deze erfbeplanting is deels authentiek, deels aangeplant. De groene haag die hier is neergezet maakt het oude grondplan van de boerderij zichtbaar.

11 september 2010, Hofje van Bijlevelt

Sat, 11 Sep 2010 08:11 +0100

Over Geertruida Willemsdochter en saterkoppen

Het is zaterdag 11 september 2010. Het is dit weekend Open Monumentendag. Een belangrijk weekend voor ons project, monumenten worden gratis voor het publiek opengesteld met als doel de belangstelling voor monumenten en het draagvlak voor monumentenzorg te vergroten. Wij kijken het hele weekend onze ogen uit, en stappen als eerste een 17e eeuws poortje aan de Koningsweg onderdoor om in de romantische binnentuin van het Hofje van Bijlevelt te belanden. Juffrouw Geertruida Willemsdochter, weduwe van Pieter Pieterszoon Bijlevelt, liet in haar testament in 1657 geld na voor het aanschaffen en inrichten van een huis aan de Koningsweg waar minimaal vier Remonstrantse vrouwen of weduwen hun oude dag konden slijten. In 1668 deden de eerste bewoonsters er hun intrede. De regentenkamer werd in 1727 aangebouwd en in 1751 kwam er, met de bouw van een extra kamer, plek voor een vierde dame.

Het hofje is in 1984 gerestaureerd en omgevormd tot zes aparte wooneenheden. In één van deze woningen is achter oude betimmering een zeldzame plafondschildering ontdekt met onder andere vogels, saterkoppen (= bosgod) en een naakt figuurtje dat boven op een paard staat. Samen houden ze een banier vast waarop staat 'Godt is mijn toevlugt, anno 1621'. Deze schildering komt uit het rijke huisinterieur van toen het woonhuis nog geen hofje was. Onder de galerij is nog de oude waterput te vinden die de vroegere bewoonsters gebruikten.

10 sept 2010, Culinair Plaza

Fri, 10 Sep 2010 08:11 +0100

Over hapjes en drankjes

Het is 10 september 2010. Vandaag is het suikerfeest. Met dit feest wordt het einde van de maand ramadan gevierd. Wij snoepen vandaag van het Culinair Plaza op het Waagplein. Op het Plaza kun je elk jaar drie dagen lang genieten van al het lekkers dat deelnemende restaurants op hun menu hebben staan. Op deze manier bieden zij een kijkje in hun keuken, en kun je met een klein hapje bepalen of het restaurant voor jou bezoekwaardig is. Uiteraard kun je naast alle hapjes ook genieten van een lekker wijntje of biertje begeleid door gezellige live-muziek.

De opbrengst van het Culinair Plaza wordt ieder jaar geschonken aan regionale goede doelen. Dit jaar zijn dat er maar liefst twaalf, waaronder Stichting gehandicaptendisco Alkmaar en Stichting Kinderboerderij de Ark. Ook al nodigde het regenachtige weer vanavond niet echt uit tot dit buitenfestijn, toch namen wij alvast een voorproefje. Eet smakelijk!

9 september 2010, Rode fietslantaarnpaal

Thu, 09 Sep 2010 08:11 +0100

Over Sander Rood

Het is donderdag 9 september 2010. Op het Clarissenbolwerk, ter hoogte van de Kanisstraat, vinden we een opvallende rode lantaarnpaal. Deze lantaarnpaal gaat branden door middel van fietskracht. Kunstenaar en bedenker van de Public-lighting on human energy is Sander Rood. Sander Rood is op veel te jonge leeftijd overleden op 9 september 2009. Als eerbetoon aan hem herdenken we hem op zijn sterfdag door zijn kunstwerk uit te lichten.

Sander over zijn eigen werk:
Vaak heb ik zo mijn vraagtekens bij de door onszelf gecreëerde werkelijkheid. Op die manier zie ik ook mijn beelden, het zijn vraagtekens in de openbare ruimte. Veelal zijn het zinloze apparaten, in de praktische zin althans. Maar inhoudelijk kunnen zij de toeschouwer eventueel van nut zijn. Het testen en betwijfelen van de zin en zinloosheid der dingen kan het beste in de openbare ruimte plaats vinden. Dit is dan ook het gebied waar ik het meest en het liefst opereer. Door schijnbaar functionele apparaten in de buitenruimte te plaatsen, waar alles tot in de puntjes praktische en functioneel moet zijn, probeer ik een zo goed mogelijk antwoord op mijn vragen te krijgen en de burger zo goed mogelijk te verwarren. In mijn werk wordt de toeschouwer gepromoveerd tot deelnemer. De deelnemer zet de laatste puntjes op de i en laat het concept tot leven komen humor en de eeuwige strijd en samenwerking tussen natuur en
cultuur bepalen veelal de inhoud van mijn werk.

8 september 2010, Oudorperhout

Wed, 08 Sep 2010 08:11 +0100

Over verzamelvluchten en een skatepark

Het is woensdag 8 september 2010. Tussen de Munikkenweg en de Hoornse Vaart vinden we natuurgebied de Oudorperhout. Toen Oudorp en Alkmaar in de jaren zeventig werden samengevoegd en de Oudorperpolder werd bebouwd, bleef een deel van het oorspronkelijke agrarische landschap open. Dit deel werd ingericht als groengebied.

Nu hebben tal van beesten, vogels, insecten en planten in dit weidegebied, tussen de slootjes en plassen, hun plekje gevonden. Een mooi schouwspel aan het einde van de zomer en gedurende een groot gedeelte van de herfst zijn de verzamelvluchten van spreeuwen. In grote groepen komen de vogels aanvliegen en verzamelen zich in de bomen rondom het gebied om vervolgens tijdens de schemering in het riet neer te ploffen. Ze worden vaak belaagd door een sperwer als ze met duizenden tegelijk in de lucht ronddwalen.

Aan het park is de afgelopen jaar hard gewerkt. Paden zijn beter begaanbaar gemaakt en er is voor de jeugd een enorm skatepark gerealiseerd. De weilanden van het gebied zijn verpacht en worden op natuurvriendelijke manier begraasd en gemaaid. Zo is er langzaam een uniek gebied ontstaan dat zowel een grote natuur- als recreatiewaarde heeft.

Ook op historisch vlak heeft de Oudorperhout veel te bieden. Zo loopt de Munnikenweg dwars door het gebied heen en vinden we er de resten van twee dwangburchten van Floris V, de Middelburg en de Nieuwburg en de resten van een oude boerderij.

7 september 2010, Oudegracht 221

Tue, 07 Sep 2010 08:11 +0100

Over de Kabouter beweging en een dakkapel

Het is dinsdag 7 september 2010. De dakkapel van Oudegracht 221 is in het najaar van 2008, na zo'n honderd jaar van de gevel te zijn verdwenen, herplaatst. Toen het pand in 1970 was gekraakt door de Kabouter beweging (protestbeweging tegen o.a. consumentisme), werd het als één van de eerste panden in Nederland ontruimd. Hetgeen zelfs tot kamervragen leidde. Bij de overdracht van het huis met kantoor aan de nieuwe eigenaar werden blauwdrukken overgedragen. Hierbij zat ook een verbouwingstekening van de vensters met daarop getekend een dakkapel. Deze tekening heeft vanaf toen ingelijst in de woning gehangen.

Omdat de eigenaar op deze manier dagelijks naar de tekening keek, speelde steeds vaker de gedachte op om de dakkapel te herplaatsen. Eind jaren zeventig dook er een prent van de Oudegracht op van J.A. Crescent, waarop duidelijk te zien was dat er inderdaad een dakkapel op het bewuste pand stond. Er is toen gevraagd of het mogelijk was de dakkapel weer te plaatsen. Dit bleek een lastige opgave. Omdat het pand een Rijksmonument betrof diende men zich aan allerlei regels te houden. Daarbij was er volgens de autoriteiten geen enkel bewijs dat de dakkapel daadwerkelijk had bestaan.

Jaren later wordt er op de zolder van het Gemeentemuseum een sierlijst van een dakkapel gevonden. Na ruim een half jaar speurwerk leek de lijst overeen te komen met die van de dakkapel op de prent van Crescent. Iedereen was het er over eens dat de dakkapel weer in ere hersteld moest worden. In 2006 is dit plan uiteindelijk opgepakt door de eigenaar van het pand en is de bouwaanvraag ingediend. Samen met de gemeente is besloten om niet de gevonden originele ornamenten te gebruiken, maar hier een exacte kopie van te maken. De originele lijst wordt, voor de duurzaamheid, in de Monumentenloods bewaard. De dakkapel is verder volledig gebaseerd op de originele tekening.

6 september 2010, Verdronkenoord

Mon, 06 Sep 2010 08:11 +0100

Over een groeiende gracht

Het is maandag 6 september 2010. Het Verdronkenoord is één van de oudste grachten van Alkmaar. De gracht is waarschijnlijk ontstaan aan het begin van de 16e eeuw en is in de loop van de tijd steeds langer geworden. Zo liep de gracht in 1510 nog maar tot de Sint Annastraat.

De naam van de gracht komt van de grond die voorheen in dit gebied lag. Voordat deze grond namelijk gereed werd gemaakt voor bebouwing, bestond het uit ondergelopen land. Er werd ten oosten van de Mient steeds meer grond aangeplempt, en langzaam groeide de bebouwing richting het oosten. Het Verdronkenoord als gracht groeide mee en werd steeds langer gemaakt.

De gracht is altijd een drukke vaarroute geweest, met als hoogtepunt de vismarkt, die aan deze gracht haar handel kende. Ook lag aan het einde van de gracht de trekschuit aangemeerd, waarmee men naar de markt en de stad toe kon. Het Verdronkenoord was het centrum van de waterhandel in Alkmaar en er lagen dan ook altijd veel schepen aangemeerd. Schepen die hier de stad binnen wilden varen moesten accijns betalen bij het accijnstorentje.

Het Verdronkenoord verloor haar plek als drukke vaarroute met de opening van het Noordzeekanaal in 1824. Kooplui konden nu rechtstreeks hun bestemming bereiken en hoefden niet perse Alkmaar meer aan te doen voor overnachting en handel. Nu is het Verdronkenoord een prachtige, rustige stadsgracht die vooral vermaak biedt aan de duizenden watertoeristen die Alkmaar kent.

5 september 2010, De Batavier

Sun, 05 Sep 2010 08:11 +0100

Over bedriegertjes en de Luna Loop

Het is zondag 5 september 2010. Het is een heerlijk zonnig weekend, dus zoeken wij de drukte op bij speelpark De Batavier aan de Bergerweg. De Batavier is in de volksmond beter bekend als de Bedriegertjes, wat ook meteen de bekendste attractie van het park is.

Bedriegertjes zijn al een heel oud verschijnsel in Nederland, waarschijnlijk uit de 17e eeuw. Kleine watersproeiers verspreid op een deel van het park dat Waagpleintje heet verrassen onwetende voorbijgangers (of wetende verkoelingszoekers) door ineens water te gaan sproeien. Vaak tot grote hilariteit van omstanders. Probeer maar eens een droog plekje te vinden... Je weet nooit wanneer welke sproeier als volgende aan springt, vandaar de naam de bedriegertjes.

Verder heeft de speeltuin onder andere een midgetgolfbaan, trampolines, een parcours met minicars, een bootjesvijver, het treintje Bello en hier op de foto de Luna Loop. De entreeprijs tot het park, inclusief midgetgolfen, is zes euro.

4 september 2010, Bello

Sat, 04 Sep 2010 08:11 +0100

Over honderd jaar spoorbuurt en een bellende tram

Het is zaterdag 4 september 2010. Dit jaar viert de Spoorbuurt haar honderdjarig bestaan, met als hoogtepunt het grote wijkfeest dit weekend met tal van feesten en activiteiten. Zo rijdt vandaag het treintje de Bello van speeltuin de Batavier door de spoorbuurt.

De naam van dit treintje is gebaseerd op die van de voormalige tramlijn de Bello, die vroeger voor de verbinding tussen Alkmaar en het strand in Egmond en Bergen zorgde. Bello was niet een unieke naam voor deze tramverbinding, de naam werd in het oosten van Nederland ook al gebruikt. Bello komt van het bellende geluid dat de tram maakte als hij een dorp passeert.

In 1905 reden de eerste stoomtrams vanuit Alkmaar naar Egmond aan Zee en Bergen-Binnen. Vanaf 1909 reden deze trams ook door naar Bergen aan Zee. Duizenden toeristen uit zowel binnen- als buitenland maakten gebruik van de tramverbinding voor een heerlijke dagje naar het strand.

Ondanks de grote populariteit die de tram kende moest de lijn halverwege de jaren vijftig wijken voor de goedkopere autobusdienst. In 1937 was de verbinding naar Egmond al opgeheven. Op 31 augustus 1955 reed Bello, onder grote belangstelling, voor het laatst tussen Alkmaar en Bergen. De locomotief van Bello kreeg in 1960 een plekje als monument in Bergen. Sinds 1985 rijdt de Bello weer voor de museumstoomtram tussen Hoorn en Medemblik.

3 september 2010, Kunst tot de Nacht

Fri, 03 Sep 2010 08:11 +0100

Over het kleinste theatertje van Alkmaar

Het is vrijdag 3 september 2010. Vanavond is het Kunst tot de Nacht. Met dit evenement start in het centrum van Alkmaar het nieuwe culturele seizoen van 2010-2011. Negentien verschillende culturele instellingen hebben deze avond hun deuren gratis open gesteld en hebben allemaal iets bijzonders op het programma staan. Het is de bedoeling dat je een eigen culturele route uitstippelt en alvast geniet van een voorproefje van het culturele jaar. Voor het volledige programma kun je kijken op de website van Kunst tot de Nacht.

Op onze culturele route stoppen we bij een pandje aan de Oudegracht. In dit pandje is het Magisch Mini Theater verborgen. Dit kleine theatertje 'aan huis' biedt plaats aan maximaal vijftig personen en kent een divers programma met muziek, toneel en improvisatie-theater. Speciaal voor Kunst tot de Nacht is er vanavond een verrassingsact van cabaretière Gea de Vries.

2 september 2010, Platte Stenenbrug

Thu, 02 Sep 2010 08:11 +0100

Over een hoge brug die plat werd

Het is donderdag 2 september 2010. De voorloper van deze brug over het Verdronkenoord was de Hoge Stenenbrug (van voor 1658). Op deze brug werd, evenals op de brug bij de Mient die toen de Platte Stenenbrug heette, de vismarkt gehouden. Eind 19e eeuw was de Hoge Stenenbrug te vervallen om nog te herstellen, en werd er in 1888 een geheel nieuwe, stalen, brug geplaatst. Deze brug was lager dan de brug bij de Mient, en werd daarom voortaan de Platte Stenenbrug genoemd. Dit is nog steeds de huidige naam van de brug.

Het houden van markten op grachtoverwelvingen, zoals op de Hoge Stenenbrug en de Platte Stenenbrug, is een typisch Nederlands verschijnsel. Een handig principe, want het zorgde voor centrumvorming in het centrum zonder dat je verkeer en nering hoefde te verleggen. Na de vorming van het Waagplein, demping van de grachten en verkeersverleggingen, deden beide pleinen niet veel dienst meer. Nu biedt de Platte Stenenbrug vooral gezelligheid door plek te geven aan verschillende terrassen van alle omliggende kroegjes.

1 september 2010, Kinderboerderij de Oosterhout

Wed, 01 Sep 2010 08:11 +0100

Over dieren met een hoog knuffelgehalte en krielkippen

Het is woensdag 1 september 2010. Wij zoeken op woensdagmiddag de drukte van kinderboerderij de Oosterhout op. In 1987 namen buurtbewoners uit de omgeving van het park Oosterhout het initiatief tot de oprichting van een kinderboerderij in dit park. De mogelijkheid tot uiteindelijke realisatie wordt mogelijk gemaakt door een subsidie uit de Rijksregeling Jongeren bouwen voor Jongeren. De helft van het nodige geld wordt uit deze regeling gehaald.

Nadat er van diverse andere fondsen steun werd ontvangen wordt er in de herfst van 1988 begonnen met de bouw van het complex. Het eerste plan is om een boerderij en een theehuis te bouwen, met daarbij een speelweide met een accommodatie voor kleine dieren met een hoog knuffelgehalte.

Het bouwwerk wordt mede uitgevoerd door werkloze jongeren die speciaal voor het project worden aangenomen om werkervaring op te doen. Hiernaast heeft een grote groep vrijwilligers geholpen met het timmer- en schilderwerk. Op 23 september 1989 is de officiële opening door toemalige burgemeester J. Pop.

In de jaren negentig van de vorige eeuw raakte de klad er een beetje in. De inzet van vrijwilligers neemt af en alleen dankzij de inspanning van enkelen lukt het nog de boerderij en het theehuis open te houden voor publiek. Uiteindelijk geeft ook de laatste vrijwilliger het op en worden de deuren voor onbepaalde tijd gesloten.

In het kader van de herstructurering van Overdie en de stadsvernieuwing in Alkmaar-Oost komt in 2000 de kinderboerderij weer onder de aandacht. Het terrein wordt helemaal opgeknapt met als resultaat een wijkboerderij op een eiland met een paviljoen met open haard en terras. Hierbij is een extra gebouw neergezet dat de komende jaren dienst doet als informatiecentrum in het kader van de herstructurering van de omliggende wijk. De boerderij kent tegenwoordig de volgende bewoners: Een koe, Toggenburger geiten, dwerggeiten, Zwartbles schapen, Bonte schapen, Rhode Island Red kippen, Krielkippen, loopeenden, hangbuikzwijntjes en cavia's.

De boerderij is geopend van dinsdag tot en met zondag van 13.00 uur tot 17.00 uur. Elke eerste woensdag van de maand kunnen kinderen meedoen aan een leuke activiteit, zoals kinderbingo.

31 augustus 2010, Huis van Zessen

Tue, 31 Aug 2010 08:11 +0100

Over vespers en achterklap

Het is dinsdag 31 augustus 2010. Aan de Schoutenstraat vinden we Alkmaars' oudste nog bestaande hofje het Huis van Zessen. Het wordt nu echter niet meer als hofje gebruikt. Het hofje werd gesticht in 1510 door Dirk Simonszoon van Boshuyzen. Dirk had een beroemde vader, de Alkmaarder Claes Corff die in het Hooge Huys aan de Langestraat woonde.

Als Dirk in 1511 overlijdt zorgen nabestaanden voor de uiteindelijke realisatie van het hofje. Hiervoor moesten er twee bestaande huizen worden afgebroken. In het hofje konden zes (vandaar de naam van het hofje) rooms-katholieke mannen van boven de zestig jaar wonen. Zij werden vanuit de huisregels verplicht gesteld de vespers (= avondgebed) en de hoogmis in de Grote Kerk bij te wonen. De mannen hadden zich aan nog meer regels te houden. Aan de eettafel mochten ze alleen positief christelijke gesprekken voeren en geen achterklap over medebewoners verspreiden.

Zowel in de 19e als 20e eeuw ondergaat het hofje diverse verbouwingen en renovaties. In de 20e eeuw kreeg de bisschop van Haarlem het beheer van het hofje in handen, die de verbouwing van het interieur voor zijn rekening nam. Alleen de huidige voorgevel en zijgevels zijn in principe nog oorspronkelijk.

Toen het Huis van Zessen niet meer als hofje werd gebruikt, heeft het huis jarenlang dienst gedaan als pastoraal centrum voor de Dominicanen in de binnenstad. Sinds 1998 maakt het pand deel uit van het stadhuis en vergaderen er, blijkbaar koninginsgezinde, fracties in de ruimtes. Het binnenplaatsje wat dit hofje een hofje maakte, is reeds gedegradeerd tot fietsenstalling.

30 augustus 2010, Molen E

Mon, 30 Aug 2010 08:11 +0100

Over wonen in een molen

Het is maandag 30 augustus 2010. Wij keren het weekend de rug toe met een bezoek aan de Molenkade. De molens aan de Molenkade behoren tot de molens van de Raakmaatsboezem. Ze werden rond 1630 gebouwd om het water afkomstig uit de verschillende polders (onder andere het Geestmerambacht en de Heerhugowaard) af te malen naar de Schermerboezem. De Raakmaatsboezem heeft in totaal veertien strijkmolens gehad; vier achter Oudorp, vier bij Rustenburg, en zes op de Molenkade.

In 1941 verloren de molens hun functie doordat de Raakmaatsboezem gemeengelegd werd met de Schermerboezem (dat wil zeggen op hetzelfde niveau gebracht en met elkaar verbonden). De molens werden buiten bedrijf gesteld en acht molens werden afgebroken. Men realiseerde door de toenemende woningnood net op tijd dat de molens ook konden worden ingezet als woning. De resterende acht molens werden gered van de sloophamer en als woning verhuurd, waaronder Molen E aan de Molenkade.

Een molen is een aparte omgeving om in te wonen, van de duizend molens in Nederland worden er dan ook maar zo'n 150 bewoond. Om over een molen als woning te spreken, moeten we onderscheid maken tussen industriemolens en poldermolens. Bij industriemolens, zoals een korenmolen, werd de hele molen gebruikt in het proces. Sommige verdiepingen waren helemaal voor de fabricage, en andere verdiepingen waren compleet voor de opslag. In dit soort molens was dan ook geen ruimte om te wonen. De, meestal rijke, molenaar woonde met zijn gezin in een mooi huis bij de molen.
Poldermolens daarentegen waren gebouwd als gemaal en waren vaak eigendom van het polderbestuur of het waterschap. De molenaar die hier dienst deed was meestal een arme arbeider die als onderdeel van zijn salaris in de molen mocht wonen. De woonomstandigheden waren hier niet al te best en de ruimte was erg krap. Het molenaarsgezin woonde alleen beneden, in de weeg (=romp) van de molen. Oorspronkelijk waren hier drie vertrekken; een kamer, een voorhos en een achterhos. Omdat men in die tijd vaak grote gezinnen kenden, gebruikte men als oplossing voor het ruimtegebrek diverse bedsteden waar dan met drie of meer mensen in werd geslapen.

De molens van de Raakmaatsboezem waren oorspronkelijk uitgerust met een scheprad, dat in 1844 werd vervangen door een moderne vijzel. Het molenaarsgezin had baat bij deze technische vooruitgang, omdat met het verwijderen van de omkasting van het scheprad ruimte voor een tweede woonkamer ontstond. Molen E is in de periode 2007-2009 compleet gerestaureerd en weer draaivaardig gemaakt. Naast de restauratie van de romp, kap en wiekenkruis is op basis van bouwhistorisch onderzoek het interieur van de molen teruggebracht in de staat van voor 1941.

29 augustus 2010, Kermis

Sun, 29 Aug 2010 08:11 +0100

Over Lilliputstad en Psycho

Het is zondag 29 augustus 2010. Vandaag is de laatste dag van de Alkmaarse kermis. Deze kermis is ontstaan in de Middeleeuwen als Graaf Willem IV in 1339 het aantal jaarmarkten vaststelt van één naar drie stuks; één in het voorjaar, één in de zomer en één in de nazomer. Uit de nazomermarkt is de Alkmaarse kermis ontstaan. In deze tijd was de kermis ook een plek waar men artikelen kon krijgen die anders niet te koop waren.

In vroegere tijden kende men uiteraard ook andere attracties dan we nu tegenkomen. Zo waren er tientallen jaren terug veel kijktenten te vinden, waar het publiek allerlei wonderlijke zaken kreeg voorgeschoteld. Rond 1955 was er bijvoorbeeld een fakir in een Indische grafkelder die hier negen dagen lang levend begraven lag. Althans dat wilde hij ons doen geloven, en dat geloofde toentertijd iedereen ook. Ook had je een meisje in een goudviskom om naar te staren en kon je een bewegende robot bewonderen.

Men maakte tevens in deze tijd attracties van mensen met een lichamelijke afwijking. Tijdens de kermis van 1955 kon je een bezoek brengen aan Schnieder's Lilliputstad op het Doelenveld. Daar was een circustent opgebouwd met als front het decor van een kleine stadje, compleet met stadhuis en postkantoor. Een 26-tal lilliputters verzorgden hier allerlei optredens. Grote indruk maakte een clownsnummer waarbij uit een handkoffer de kleinste man van Europa tevoorschijn kwam, de 78 centimeter lange Helmuth Doering. Dit soort vermaak tref je op hedendaagse kermissen niet meer aan. Wat ook verleden tijd is, is het gratis bezoek aan de kermis door armen. Op kosten van kermisexploitanten mocht deze groep in de jaren vijftig van de twintigste eeuw op vrijdagmiddag gratis naar de kermis.

Anno 2010 staan er op de kermis vijftig exploitanten met een grote diversiteit aan attracties. Het schijnt dat de meest spectaculaire attracties de Booster en de Extreme zijn. De Booster draait op grote hoogte duizelingwekkende rondjes en de Extreme verplaatst de inzittenden aan een slingerarm met grote snelheid van links naar rechts. Voor beide is denk ik een sterke maag vereist! Op de Kanaalkade staat het levende spookhuis Psycho, compleet met reusachtige, pratende boom en hier op de foto zien we een oude bekende; de Breakdance.

28 augustus 2010, sportpark de Hoornse Vaart

Sat, 28 Aug 2010 08:11 +0100

Over een waterspeeltuin en tokkelbanen

Het is zaterdag 28 augustus 2010. Wij vermaken ons dit weekend bij het sportpark de Hoornse Vaart. Vanaf de jaren zeventig werden er in Alkmaar grote centrumvoorzieningen gebouwd, zoals cultureel centrum De Vest en sport- en recreatiegebied de Hoornse Vaart, vernoemd naar het naastgelegen water de Hoornse Vaart.

Tegenwoordig behoort de Hoornse Vaart tot de tien grootste zwemaccommodaties van Nederland. Met een waterspeeltuin voor de kleintjes, een 50-meter en 25-meter bad, whirlpools, zonnebanken, een instructiebassin, een golfslagbad een een buitenbad met ligweide is het dan ook een plek waar menigeen een plezierig dagje uit kan hebben.

Nieuw bij het complex is dit Outdoorpark. Hier kun je avontuurlijk klimmen en klauteren in de buitenlucht met tokkelbanen, een klimtoren van twintig meter hoog en een hoogteparcours met verschillende routes op vier niveaus.

27 augustus 2010, Orgelzaal Booy

Fri, 27 Aug 2010 08:11 +0100

Over boer Booy en koolbruggetjes

Het is vrijdag 27 augustus 2010. De foto van vandaag heeft een muzikale omlijsting. Midden tussen de bebouwing van de Alkmaarse woonwijk Daalmeer staat een klein huisje met daarachter een karakteristiek gebouw; Orgelzaal Booy. Een gebouw met een boeiende en interessante geschiedenis. De zaal werd gebouwd door Cor Booy, beter bekend als boer Booy, en lag toentertijd temidden van de koolvelden en was alleen bereikbaar per boot of via het Daalmeerpad. Het Daalmeerpad was toen nog een moeilijk vindbaar pad dat dwars door de koolvelden en strekkende akkers liep door het gebied dat toen het rijk der duizenden eilanden heette. Een eenzaam pad dat moeizaam lopen was met de hoge koolbruggetjes tussendoor. Nu is het Daalmeerpad beroofd van zijn bruggetjes en een modern fiets- en wandelpad geworden.

De faam van de orgelzaal komt niet alleen door de bijzondere ligging, meer nog door de man achter de zaal. Cor Booy werd in 1903 geboren als zoon van Cornelis Booy en Elisabeth Booy-Blom. Hij groeide op in en om Sint Pancras waar hij van jongs af aan al hard moest meewerken in vaders' bedrijf. Behalve op zondag, dan ging het gezin 's ochtends en 's avonds naar de kerk. Daar zat Cor's vader nogal eens op het harmonium te spelen, wat Cor enorm intrigeerde. Dit laatste had Cor's vader snel door, en dus regelde hij met de plaatselijk musicus Piet Hartman dat Cor orgelles kreeg. Cor kreeg het notenschrift niet onder de knie, maar speelde steeds ingewikkelder stukken uit zijn hoofd. Als hij een stuk één keertje hoorde, kon hij het direct feilloos naspelen. Al op tienjarige leeftijd mocht Cor succesvol het kerkorgel tijdens de diensten bespelen. De liefde voor orgels werd steeds groter, waardoor het harmonium dat thuis stond Cor niet meer kon bekoren. Bij zijn broer thuis werd er toen een heus kerkorgel opgebouwd, met een totaal kostenplaatje van achtduizend gulden! Elke dag speelde Cor, vaak met grote belangstelling uit de buurt, op zijn orgel. Vader en moeder Booy hadden in deze tijd het dorp al verlaten en waren verhuisd naar Daalmeer, een moeilijk te bereiken gebied, vol vaarten en sloten.

Na de oorlog koopt Cor een groot huis waar hij zijn eigen orgel in plaatst en concerten geeft. Helaas vordert de gemeente, door de enorme woningnood, een deel van zijn huis ten behoeve van een onderwijzer. Cor moet dan een andere plek voor het orgel zien te vinden. Hij besluit in 1954 aan het boerderijtje van zijn ouders een zaaltje te bouwen en laat hier zijn orgel weer opbouwen. Tientallen concerten worden er gegeven, waarbij de zestig gasten in de woonkamer van pa en ma plaatsnamen op kistjes met planken, het publiek vond het geweldig. Toch was Cor niet tevreden, de akoestiek was in zijn oren niet perfect. In 1959 besluit Cor het zaaltje plat te gooien en laat hij een nieuwe zaal bouwen; ditmaal een kerkzaal van twintig meter hoog, zeven meter breed en vijf meter hoogte, waar wel 150 mensen in konden plaatsnemen. Het plafond werd blauw geschilderd en voorzien van sterren. De ramen werden beschilderd met het scheppingsverhaal, en het orgel werd uitgebreid.

Op 21 mei 1960 was het grote moment daar; orgelzaal Booy werd geopend. In de jaren die volgden werden duizenden concerten gegeven. Het was zelfs tijdelijk mogelijk om vanaf de Broekerveiling per rondvaartboot voor 75 cent per persoon naar de zaal toe te varen en de zaal was door de VVV opgenomen als bezienswaardigheid. Orgelzaal Booy werd een pleisterplaats voor prominente organisten, maar ook plaatselijk talent kreeg er de ruimte om te spelen. De orgelzaal werd, ook via radio- en televisie uitzendingen, in binnen- en buitenland een begrip. Een drukke tijd dus voor Cor, die zich naast zijn grote orgelpassie ook nog een andere hobby aanmat; stoommachines. Hij bouwde in zijn tuin een heuse spoorbaan en kocht een Engelse stoomlocomotief. Hier bouwde hij zelf een sterke wagon achter, waarop enkele volwassenen konden zitten voor een ritje over de tweehonderd meter lange spoorbaan door de tuin met zo'n twintig kilometer per uur.

Rijk is Cor nooit geworden met al zijn activiteiten, het kostte dan ook wel wat om al zijn dromen waar te maken. De baten van de orgelzaal hebben nooit de kosten gedekt. Hier ging het Cor ook niet om, hij wilde alleen zijn droom waar maken, een droom waar hij aan bleef werken tot zijn dood in 1988. Ook na het overlijden van Cor vinden er nog volop muzikale activiteiten plaats in de zaal. Vanavond staat André van Vliet op het programma en vrijdagavond 24 september een najaarsconcert.

26 augustus 2010, Koningsweg 78

Thu, 26 Aug 2010 08:11 +0100

Over dodekop en een welwaterput

Het is donderdag 26 augustus 2010. Kan het weer nog triester dan vandaag, wat een regen! Wij hadden vandaag plannen voor een prachtige buitenfoto, maar kiezen met dit aanhoudende natte weer toch maar veilig voor een huisje in de binnenstad. Aan de Koningsweg staat een woonhuis dat ruim vierhonderd jaar bestaat, de eerste steen werd gelegd in augustus 1598. Zowel de zijgevels als het plafond dateren nog uit deze tijd.

De rest van het oorspronkelijke huis is, dankzij de nog aanwezige bouwsporen, grotendeels gereconstrueerd. Deze bouwsporen werden ontdekt nadat er grote hoeveelheden spaanplaat, schrootjes en zachtboard waren verwijderd. Destijds stond het pandje bij sommige dan ook bekend onder de naam zachtboarddoos. De sierlijke klokgevel komt uit 1787 en is in 1925 verhoogd, om zo meer ruimte in het huis te krijgen.

In het huis zijn ook verschillende 17e eeuwse elementen gevonden, zoals een bedsteekeldertje. Ook kwamen er, na het verwijderen van verflagen op het plafond, restanten van een 17e eeuwse geschilderde guirlande (= ranken met bladmotieven) tevoorschijn. Met dit soort schilderingen, in de kleuren oker en dodekop (rood), was destijds het hele plafond versierd. Achter het huisje vinden we op het plaatsje nog een waterkelder en een welwaterput.

25 augustus 2010, zoutziederij de Eendragt

Wed, 25 Aug 2010 08:11 +0100

Over kristalzout en fijnzout

Het is woensdag 25 augustus 2010. Wij belanden vandaag bij zoutziederij De Eendragt aan de Schelphoek. Halverwege de 16de eeuw kwam er een nieuwe industrie op in Alkmaar; de zoutziederij of zoutketen. Alkmaar kende meerdere zoutketen, voornamelijk aan Alkmaars oudste industriegebied de Schelphoek. De Eendragt was in 1782 de laatste keet die werd opgericht. Grof zeezout uit Spanje en Frankrijk (later zelfs uit Caribisch gebied) werd geraffineerd tot fijn kristalzout. Zout is en was een essentieel product voor het conserveren en vervoeren van vis.

De zoutziederij werd door waterschepen bevoorraad met zeewater uit de Noordzee bij Petten (Pet is de dialectische vorm voor Put). In dit water werd het ruwe zout opgelost, waarna het dagenlang en onder voortdurend roeren gekookt (zieden = koken) en vervolgens gedroogd werd.

In 1918 stopte hier de handel in fijnzout, in 1939 de handel in grof zout en uiteindelijk in 1970 ook de handel in zeezout. Omdat de Eendragt de enige zoutkeet was die Alkmaar nog had kwam er hevig protest op toen er plannen kwamen de ziederij te slopen. Met succes, want de ziederij en het bijbehorende woonhuis zijn nu prachtig gerestaureerd en gerenoveerd. Het pand is tegenwoordig in handen van woningcorporatie 'van Alckmaer' en te huren als vergader- of feestlocatie en als erkende trouwlocatie.

24 augustus 2010, Alkmaarder Hout

Tue, 24 Aug 2010 08:11 +0100

Over warmoezeniers en lighallen voor tbc-patiënten

Het is dinsdag 24 augustus 2010. Omdat de zomer snel aan het verdwijnen is zoeken we, voor het te laat is, nog snel het mooie groen op. Het oudste stadspark van Nederland is de vierhonderd jaar oude Alkmaarder Hout, of de Hout zoals het meestal wordt genoemd. Het is tevens het enige echte bos dat Alkmaar kent. Het park is stukje bij beetje ontstaan en heeft daarin steeds een ander karakter gekregen. De eerste twee eeuwen was het park opgebouwd uit rechte lanen, in de achttiende en negentiende eeuw moesten deze rechte lanen langzaam plaats maken voor kronkelpaadjes en heuveltjes.

De Hout is ontstaan in 1607 wanneer de gemeente Alkmaar inziet dat de hardwerkende burgerij een wandelbos nodig heeft om te ontspannen. De enige grond die hierin kon voorzien lag ten zuiden van de stad, waar een groot aantal warmoezeniers (tuinders) hun moestuintjes hielden. De gemeente koopt hier een stuk afgegraven strandwal aan, waarop rijen bomen (toen houten genoemd) worden geplant. Dit eerste stukje van de Hout heette de Kroft. Op hetzelfde moment worden aan de Holle weg (de huidige Wilhelminalaan) en aan de Zuider houtweg (de huidige Prins Bernhardlaan) een dubbele rij bomen geplant. Godsdienstige groepen gebruikten delen van dit nieuwe stadsbos voor hun bijeenkomsten, waardoor er namen als het Mennistenbosje ontstaan.

De eeuwen hierna ging het kopen en beplanten van stukken grond door, tuingrond werd langzaam bosgrond. In de 18e eeuw strekte de Hout zich uit van de stadspoorten tot het Heilooër Bos en stonden er zo'n 6000 bomen. Soms moesten echter, tijdens oorlogen en twisten, bomen wijken voor een ruimer schootsveld vanaf de stadswal.

In de 19e en 20e eeuw ontstonden er in het gebied een aantal grote gebouwen, zoals de Schutterswei uit 1884 en de Cadettenschool uit 1893. Rond 1980 werd er een flink stuk van de Hout afgesnoept toen het MCA haar laatste uitbreiding uitvoerde. Meer recentelijk vinden we echter ook uitbreiding van het stadsbos. Zo werd in de Nieuwe Hout de paddenpoel vergroot en is bij de Wilhelminalaan tevens een stuk grond aan de natuur terug gegeven. Nu neemt de Alkmaarder Hout bijna dertig hectare in beslag en bestaat het bos uit verschillende delen: De Voorhout, de Middenhout, de Westerhout en de Nieuwe Hout.

Er hebben in de Hout lighallen voor tbc-patiënten gestaan. Deze lighallen waren draaibaar en konden worden afgestemd op de stand van de zon. Men geloofde namelijk dat de zon een genezende werking had op mensen met tubercolose.

De Hout staat van oudsher bekend om zijn rijke stinzenflora, zoals de naar ui-ruikende Daslook. Hiernaast heeft het bos ook een rijke verzameling paddenstoelen te ontdekken. Met name aan de Wilhelminalaan vind je soorten die zelden in stadsbossen voorkomen, zoals onder andere vroeg eekhoorntjesbrood, de Heksenboleet en de Grote Molenaar. Ook qua bomen is er van alles te zien. Naast de beuken, eiken en linden vind je er bijvoorbeeld ook een vleugelnootboom, twee Hongaarse eiken en een zeer oude Plataan. Aan de Kennemerstraatweg staat een oude zomereik, geplant in 1898, ter herinnering aan de kroning van Wilhelmina.

23 augustus 2010, PCC

Mon, 23 Aug 2010 08:11 +0100

Over jezuïeten en catechismussen

Het is maandag 23 augustus 2010. De scholen in Alkmaar zijn vandaag weer begonnen. Na weken van zomervakantie moeten alle leerlingen er vandaag weer aan geloven, wij schuiven mee aan in de schoolbanken bij het voormalige Petrus Caniusius College (PCC) aan de Blekerskade.

Dit mooie karakteristieke pand heeft al tientallen jaren een schoolfunctie. In 1929 kreeg de school de naam het R.K. Lyceum, waar vervolgens ook de omringende buurt naar werd genoemd (Lyceumstraat etc.). Hierna veranderde de naam van de school naar het PCC. Tegenwoordig grijpt de school met haar nieuwe naam Het Lyceum terug naar haar oorspronkelijke, eerste naam.

Maar even terug naar het PCC, wie was deze Petrus Caniusius naar wie de school is vernoemd? De heilige Petrus Canisius was een Nijmeegse theoloog en de eerste Nederlandse jezuïet. Hij werd in 1521 geboren als Peter Kanis als zoon van burgemeester Jacob Derickszn Kanis en Jelis van Houweningen. Petrus verloor beide ouders op jonge leeftijd, zijn moeder toen hij pas vijf jaar was en zijn vader op zijn drieëntwintigste levensjaar.

Hij studeerde filosofie en theologie in Keulen en haalde hierin zijn doctorsgraad. Hierna studeerde hij nog een korte tijd kerkelijk recht in Leuven. Na een ontmoeting met de jezuïet Pierre Lefèbre treedt hij zelf als eerste Nederlander toe tot de net opgerichte orde der jezuïeten. Het aanvankelijke doel van de orde was hulp aan je naaste, vooral zieken.

Petrus speelde een belangrijke rol in de contrareformatie. Dit deed hij onder andere door het schrijven van diverse catechismussen (=opsommende leer) bestreedt hij de reformatie en de onwetendheid op geloofsgebied onder de katholieken. De beroemdste catechismus van Petrus is de in 1555 geschreven Summa Doctrinae Christianae, die ontelbare uitgaven kent in vele talen. Het is één van de meest herdrukte boeken in de Nederlandse geschiedenis.

Petrus overleed in 1597 in Zwitserland terwijl hij zijn catechismus stevig in zijn handen hield. Op grond van de aan hem toegeschreven genezingswonderen werd hij in 1925 door Paus Pius XI heilig verklaard.

22 augustus 2010, Waagplein

Sun, 22 Aug 2010 08:11 +0100

Over molgoten en terrasjes

Het is zondag 22 augustus 2010. Ook al valt het weer vandaag wat tegen, het is toch nog warm genoeg om lekker een terrasje te pakken. Wij doen dat vandaag op het Waagplein. Het Waagplein dankt natuurlijk haar naam aan het prachtige Waaggebouw dat haar oorsprong kent in de 14e eeuw. Het Waaggebouw heeft in zijn begintijd de bestemming gehad van Heilige Geestkapel, hier werden zieken verzorgd en in het naastgelegen Heilige Geestgasthuis konden arme reizigers gratis onderdak krijgen.

De beroemde Kaasmarkt werd ook al in de 14de eeuw nabij het Heilige Geestgasthuis gehouden. De kaashandel werd zo belangrijk dat het Heilige Geestgasthuis, toen het in de 16de eeuw leeg kwam te staan, werd omgebouwd tot Waaggebouw.

Door het toenemende belang van de kaasmarkt, groeide het Waagplein met de eeuwen steeds groter. In de 17de en 18de eeuw heeft men aan de zuid- en westzijde (langs de Houttil) diverse woonhuizen afgebroken om het marktterrein te vergroten. In de 19de eeuw werden de huizen aan de noordzijde afgebroken en zo ontstond het huidige Waagplein.

Het plein is in 2003 heringericht, hierbij is teruggegrepen naar de marktfunctie die het plein eeuwenlang heeft gehad. De stenen lijnen op het plein markeren de molgoten. Om vroeger kazen uit te stallen had men namelijk een soort ruggetjes in de breedte van het plein gemaakt waar de kazen in rijen tegen aangesteld werden. Hiertussen zaten een soort goten, zodat bij regen de kazen droog lagen en het regenwater makkelijk naar de Mientgracht kon lopen. De houten rand die langs deze Mientgracht loopt heeft ook met de kaasmarkt te maken. Het marktplein loopt erg schuin af richting het water en het wilde dan ook nogal eens voorkomen dat er een ronde kaas wegrolde, zo de gracht in. De houten rand voorkwam dit.

Tegenwoordig is het Waagplein vooral ook bekend om zijn vele gezellige terrasjes waar je op een mooie zomers dag heerlijk kunt genieten van een goed glas vocht of een lekkere hap, al kijkend naar de stromen mensen die hier af en aan lopen.

21 augustus 2010, Gondelvaart

Sat, 21 Aug 2010 08:11 +0100

Over koolvletten en Mario Bros

Het is zaterdag 21 augustus 2010. Koedijk heeft vroeger altijd in waterrijk gebied gelegen. De bevolking leefde dan ook in eerste instantie van veeteelt, land- en tuinbouw en visserij. Vooral de koolteelt gaf de regio grote bekendheid. Deze koolteelt kende een zware en lastige handel. Alle producten moesten namelijk door de vele, smalle slootjes met kleine bootjes, zogenaamde koolvletten, worden vervoerd. De ruilverkaveling van het gebied, in de periode 1968-1972, maakte een einde aan deze manier van transport en handel. Er werd veel minder gevaren doordat veel sloten werden gedempt en vaarverkeer plaats maakte voor rijverkeer.

Om de eeuwenoude vaartraditie toch in ere te houden hield de VVV Koedijk op 27 juli 1963 met twintig deelnemers de eerste gondelvaart op het Noordhollands kanaal met koolvletten en motorschuitjes. Vanavond is de 47e gondelvaart en zijn de oorspronkelijke koolvletten vervangen voor grote dekschuiten met immense decors. Er is geen thema, deelnemers mogen zelf het onderwerp van hun boot bepalen. Zo zien we dit jaar onder andere de schuiten 'Mario Bros', 'het Oktoberfest' en '100 jaar scouting' de revue passeren.

De deelnemende schuiten varen van het Noordeinde van het dorp, langs de Kanaaldijk en eindigen bij de Koedijkervlotbrug. De winnaar wordt bepaald door het publiek en sleept een gewilde wisselbokaal in de wacht.

20 augustus 2010, Poffertjeskraam Steenebrug

Fri, 20 Aug 2010 08:11 +0100

Over een Chambre Separé en bollebuisjes

Het is vrijdag 20 augustus 2010. De Alkmaarse kermis is vandaag begonnen. Van 20 tot en met 29 augustus staat de binnenstad vol met allerlei attracties. Wij worden door een heerlijke gebakslucht zoetjes aan warm gemaakt voor een bezoekje aan de poffertjeskraam.

Rond 1850 kwam in Nederland de eerste poffertjeskraam overgewaaid uit Frankrijk en België. Dit soort kramen werden in eerste instantie Beignet- en Wafelsalonnen genoemd, hierin werden dan ook Hollandse beignets en wafels verkocht. Onder het publiek bevonden zich veel adellijke en hooggeplaatste personen die op een hoffelijke manier ontvangen wensten te worden. In de salons konden zij zich in de Chambre Separé terugtrekken en genieten van al het lekkers dat werd geserveerd. Ook werden er voor deze groep vaak speciale champagne-avonden gehouden. Later werd het assortiment uitgebreid met poffertjes. Het bakken van poffertjes is daarmee een eeuwenoud gilde. Poffertjes worden ook wel broedertjes of bollebuisjes genoemd en worden gebakken op een koperen plaat. Vroeger werd de plaat verhit door het verbranden van hout, tegenwoordig gebeurt dit uiteraard op gas.

Ook in Alkmaar vinden we al tientallen jaren, tijdens de kermis, een poffertjeskraam. Vroeger was deze kraam van Victor Consael. De familie Consael begon omstreeks 1838 met de exploitatie van kramen. In eerste instantie reisden ze hoofdzakelijk in België, maar toen daar de markt verzadigt raakte gingen ze steeds meer Nederlandse kermissen bezoeken.

Tegenwoordig vinden we op de Alkmaarse kermis de poffertjeskraam van Beekvelt. Martinus Beekvelt kocht in 1865 zijn eerste poffertjeskraam en ging hiermee op de Nederlandse kermissen reizen. Hun poffertjesrecept is in al die jaren onveranderd gebleven, generatie op generatie is het vakmanschap overgedragen. Hiermee staat dit jaar de vierde generatie Beekvelt poffertjes voor ons te bakken in een kraam op het Kerkplein èn op de Kanaalkade. Met alle nieuwe, flitsende attracties die tegenwoordig de kermis sieren, zorgen deze poffertjeskramen voor een heerlijk stukje nostalgie!

19 augustus 2010, Krom elleboogsteeg

Thu, 19 Aug 2010 08:11 +0100

Over poortjes en steegjes

Het is donderdag 19 augustus 2010. Niet alleen hoofdingangen van belangrijke panden werden vroeger opgesierd met prachtige omlijstingen en sierlijke gevels, ook steegjes en toegangen tot stegen, tuinen en erven werden dikwijls geaccentueerd met mooie poortjes en portieken. Aan het Verdronkenoord vinden we het poortje naar de Krom Elleboogsteeg uit 1676. Achter dit rijksmonument vinden we een lange smalle steeg die toegang biedt aan allerlei achtertuinen van de Alkmaarse binnenstad.

Om eerlijk te zijn hebben we niet meer informatie over de poort, we vragen ons bijvoorbeeld af of de poort altijd op deze plek heeft gestaan, en wat de oorsprong van de naam is. De laatste vraag zal waarschijnlijk het antwoord vinden in de vorm die de steeg heeft, echter loopt deze helemaal niet zo krom als een macaroniboogje... Wel vinden we in heel Nederland Kromme Elleboogstegen terug, zoals aan het Rokin in Amsterdam en aan de Zijlweg in Haarlem.

18 augustus 2010, Westerlicht

Wed, 18 Aug 2010 08:11 +0100

Over verwoestende brand en een zichtbaar blijf-van-mijn-lijfhuis

Het is woensdag 18 augustus 2010. In 1931 werd de eerste steen gelegd voor het onderkomen van ouden van dagen in Huize Westerlicht aan de Kruislaan, later Prinses Julianalaan genaamd. Het aan de voorzijde symmetrisch opgezette tehuis is opgetrokken in een strakke baksteenarchitectuur onder een markante samengestelde kap. Huize Westerlicht is met bijbehorende tuinaanleg een rijksmonument.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is het pand gevorderd geweest door de Duitsers. In 1952 werd het gebouw gedeeltelijk verwoest door brand waarbij twee bejaarde bewoners de dood vonden. Naast Huize Westerlicht werd verpleeghuis De Hout gebouwd. Deze naoorlogse uitbreiding valt buiten de bescherming die het pand als rijksmonument heeft.

In 2004 verhuisden de afdelingen in Huize Westerlicht naar een andere locatie. De leeg achtergebleven kamers worden nu door woningbouwcorporatie Woonwaard tijdelijk verhuurd aan studenten. In de toekomt zal het MCA, eigenaar van het pand, het in gebruik gaan nemen.

In 2009 werd in een deel van het pand het eerste zichtbare Blijf-van-mijn-lijfhuis van Nederland geopend. Dit huis, Oranjehuis genaamd, is niet langer een anoniem adres, maar voor iedereen te vinden. Dit succesvol concept is overgewaaid uit Amerika. De gedachte is dat de meeste Blijf-van-mijn-lijfhuizen ondanks geheimhouding toch makkelijk worden gevonden. Hiernaast wil het huis een rol spelen in gezinstherapie, omdat de meeste vrouwen, ondanks het geweld, hun man niet willen verlaten.

17 augustus 2010, Centraal Station

Tue, 17 Aug 2010 08:11 +0100

Over sint-juttemis en het Scharlo

Het is dinsdag 17 augustus 2010. Veel mensen denken dat de dag sint-juttemis niet bestaat, omdat men met de uitdrukking nooit bedoelt. Toch is er een bestaande sint-juttemis dag, en wel vandaag. De uitdrukking sint-juttemis wordt voor het eerst in 1577 genoemd. Jutte is een verbastering van judith, wiens naamdag op 17 augustus valt. De volledige uitdrukking is officieel met sint-juttemis, als de kalveren op het ijs dansen. Aangezien de kans op ijs in augustus nihil is, en kalveren niet kunnen dansen, betekende de uitdrukking 'nooit'. Een andere uitleg is dat de naam een verbastering is van als de joden de Mis doen, wat nooit is, omdat de Mis een katholiek gebruik is.

Een uitdrukking die in ieder geval veel gebruikt wordt door de reizigers van de Nederlandse Spoorwegen, vertraging en uitgevallen treinen zijn aan de orde van de dag. En ook al gaat het de laatste tijd stukken beter, toch kun je vaak tot sint-juttemis wachten tot de trein komt.

In 1835 wordt de eerste treinverbinding van Nederland aangelegd tussen Amsterdam en Haarlem. In 1865 is Alkmaar aan de beurt, het Centraal Station wordt dan geopend en de eerste trein rijdt van Alkmaar naar Den Helder. Voordeel van de lijn is dat de post vrij snel van en naar Alkmaar kon worden gevoerd. Toch was hier nog weinig animo voor, omdat een brief versturen een kostbare aangelegenheid was. Het Centraal Station was vrij hoog gelegen en lag toentertijd nog buiten de stad, tussen de moestuinen en weilanden. Het station is één van de Standaardstations van de Staatsspoorwegen uit de jaren zestig van de 19e eeuw, waarvan er nog vier in Nederland zijn te vinden (de andere drie staan in Harlingen, Leeuwarden en Winschoten).

Twee jaar na de opening wordt de spoorlijn doorgetrokken naar Haarlem, via deze weg is het mogelijk (met een omweg, maar sneller dan met de boot) Amsterdam te bereiken. De eerste trein naar het zuiden reed naar Uitgeest op 1 mei 1867. Het Centraal Station zelf blijft redelijk onveranderd, het wordt alleen uitgebouwd. De omgeving van het station verandert echter wel drastisch. Zo wordt het stationsterrein uitgebreid met een busstation, een taxi-standplaats, een fietsenstalling, parkeerplaatsen en winkels.

Vanaf het Centraal Station loop je via de Stationsweg en het Scharlo zo naar de binnenstad van Alkmaar. Het Scharlo werd vroeger geschreven als Scharloo. Schar betekent 'zandige oever', Loo staat voor 'bos met weidegrond'. Deze straat vormde dan ook eeuwen (en eigenlijk nog steeds) een belangrijke route naar de kust.

Ruim honderd jaar na de aansluiting van Alkmaar op het spoor wordt het tweede station van de stad aangelegd; Station Alkmaar-Noord. Dit station is een voorziening voor de verschillende grote wijken die hier zijn ontstaan in de jaren zeventig.

16 augustus 2010, Trijn Rembrands

Mon, 16 Aug 2010 08:11 +0100

Over de Alkmaarse Kenau

Het is maandag 16 augustus 2010. Elke oorlog en elke stad kent zijn helden, en dus ook Alkmaar. Trijn Rembrands wordt in 1661 voor het eerst genoemd in het boekje Batavise Romeyn van de Amsterdamse schrijver Petrus de Lange. Hierin presenteert hij een reeks heldenfeiten uit de Tachtigjarige oorlog (1568-1648). Zijn conclusie is dat vrouwen minstens net zo dapper zijn als mannen: De vrouwen waren zo moedig als de mannen, die alles met grote nijverheid aandroegen. Ja, een jonkvrouw van omtrent 16 jaren, Trijn Rembrands, heeft de anderen een moed onder de ribben gesproken, en als een man naast velen gestreden.

Omdat haar naam pas in 1661 voor het eerste wordt genoemd, is er twijfel over haar bestaan. Onderzoek van de Alkmaarse archivaris Bruinvis wijst in 1854 uit dat er in Alkmaar inderdaad een Trijn Rembrands heeft geleefd, ook wel Catherina Remme geheten. Ten tijde van het beleg was zij inderdaad ongeveer zestien jaar oud, ze woonde aan de Oudegracht. In 1777 liet het stadsbestuur van Alkmaar ter herinnering aan Trijns' heldenmoed een schoorsteenstuk maken voor de regentenkamer van het pesthuis. In het stuk werd een zestiende eeuws paneeltje verwerkt met daarop een gewapende, jonge vrouw. Er werd met gouden letters twee verzen op geschilderd met een lofzang op Trijn Rembrands: Zie hier Trijn Rembrands, puik der maagden en Zie hier de vrouw die de Spaanse tirannie weerstond.

Officieel is er dus niets terug te vinden over de eventuele heldendaden van Trijn. Er wordt door velen dan ook aangenomen dat de Alkmaarse Trijn verwisseld is met de Haarlemse Kenau Simonsdochter Hasselaar die tijdens de Tachtigjarige Oorlog fel meevocht in de verdediging van Haarlem. Het paneeltje van de jonge, gewapende vrouw zou een afbeelding van Hasselaar zijn geweest, niet van Trijn.
Als het pesthuis wordt gesloopt verhuist het paneeltje naar de bestuurskamer van het gasthuis en hierna naar het Stedelijk Museum. In Alkmaar vonden we tot voor kort weinig terug van deze Alkmaarse mythe, op de opera Trijn na die met de viering van 750 jaar Alkmaar werd opgevoerd. Bij de voltooiing van de Friese Brug viel ons echter ineens op dat de tunnel langs de brug naar haar is vernoemd.

15 augustus 2010, Alcmaria Victrix

Sun, 15 Aug 2010 08:11 +0100

Over de oudste sportvereniging van Alkmaar en de dubbeltjespool

Het is zondag 15 augustus 2010. Aan de Terborchlaan vinden we de oudste sportvereniging van Alkmaar en omstreken; Alcmaria Victrix. De vereniging heeft twee afdelingen; voetbal en honk/softbal. De club is in 1898 begonnen als jongensclubje op de Krocht. Het terrein werd voor vijfentwintig gulden gepacht van de gemeente. Tot 1902 speelde Alcmaria alleen vriendschappelijke wedstrijden. Door een gebrek aan spelersmateriaal konden er nog geen officiële wedstrijden worden gespeeld.

Alcmaria begon in het seizoen 1903/1904 deel te nemen aan de competitie en huurde hiervoor een terrein aan de Wilhelminalaan, later aan de Zandersloot. Ondanks een tekort aan leden werd er in 1912 gekozen voor het voortbestaan van de club. Al snel hierna kwamen er ineens een groot aantal nieuwe leden, waardoor het in de competitie van 1912-1913 maar liefst zeven elftallen kon opstellen! Ook na de Eerste Wereldoorlog kende de club een spectaculaire groei door. In 1919 werd de achturige werkdag ingevoerd, wat zorgde voor een ledenaantal dat in tien jaar bijna verdriedubbelde. (De NVB, Noord-Hollandse Voetbalbond, kende in 1914 10.000 leden en in 1924 meer dan 28.000 leden).

Ten tijde van de Tweede Wereldoorlog mag in eerste instantie de normale competitie gewoon worden gespeeld. De eerste jaren van de bezetting bloeide het voetbal zelfs op! In 1946 degradeerde Alcmaria voor de eerste keer naar de derde klasse. Het eerste elftal keerde in 1947 weer terug in de tweede klasse en maar liefst zeven elftallen behaalden dat jaar de titel!

Veel van het Alcmaria publiek stapte in 1954 over naar de betaalde wedstrijden van Alkmaar' 54 (het huidige AZ). Deze club had goede spelers en speelden tegen landelijke aansprekende tegenstanders. Na een jaar kwam nog maar vijf tot tien procent van de oude bezoekersaantallen naar de wedstrijden van Alcmaria. De grote vereniging veranderde in een kleine. In deze moeilijke dagen van het amateurvoetbal leverde Alcmaria met de organisatie van de Amateurvoetbalpool een ongekende prestatie. Zij namen het initiatief tot de landelijke toto en hielpen hiermee vele amateurclubs uit de ergste financiële nood. De zogenaamde Alkmaarse dubbeltjespool had in de periode 1956-1957 bijna een miljoen deelnemers, een bruto ontvangst van ruim 3 miljoen gulden en keerde 1,2 miljoen gulden uit aan prijzen en 1,5 miljoen gulden aan de 452 deelnemende amateurclubs.

Op 1 januari 1964 kwamen de plannen voor het oprichten van een honkbalafdeling, hiermee werd Alcmaria Victrix een omni-sportclub. Door flinke propaganda groeide de honkbalafdeling gestaag, zodat er in 1965 twee teams in de competitie konden uitkomen. Alcmaria Victrix verhuisde in deze periode naar een gloednieuw sportveldencomplex in de Hoef, waar men de mogelijkheid had om een origineel honkbalveld aan te leggen. Bij dit nieuwe complex kreeg de club ook een zelfstandige kantine met een eigen omzet.

De groei van de honkbalafdeling zette door, begin 1967 was Alcmaria in grootte de 48e club van de 142 verenigingen. De honkbalafdeling kreeg in 1969 een eigen sub-kantine. In dat jaar kwamen ook de eerste dames in actie op het sportveld. Op initiatief van oud-honkballer Jacques Rosier werd er een softbalafdeling opgericht. In 1979 werd er een nieuw, volwaardig honk- en softbalaccommodatie aangelegd, compleet met looppaden en dug-outs.

In 1998 werd het honderdjarig bestaan van de club gevierd en werd Alcmaria Victrix onderscheiden met een Koninklijke erepenning. Nu is Alcmaria Victrix nog steeds een club waar voetbal, honkbal en softbal door honderden leden wordt beoefend, met velen successen. Lijkt het je leuk om bij deze oude club te spelen, kijk dan eens op hun website.

14 augustus 2010, Golfbaan Sluispolder

Sat, 14 Aug 2010 08:11 +0100

Over kolven en greenfee

Het is zaterdag 14 augustus 2010. Als het weer mee zit, is het vandaag een ideale dag om eens lekker een balletje te slaan. Golven, of liever gezegd kolfen was tijdens de middeleeuwen, naast kaatsen en klootschieten, een geliefde sport in Alkmaar. Er waren maar liefst twee overdekte kolfbanen en daarnaast werd de sport ook in de openlucht beoefend. Vooral aan de Wilhelminalaan, die ook wel de Kolverslaan werd genoemd.

Tegenwoordig wordt de sport beoefend op Golfbaan Sluispolder aan de Sluispolderweg. De baan heeft achttien holes, die in twee delen zijn op te splitsen. De eerste negen holes zijn in 1991 door Alan Rijks aangelegd en bevinden zich op een licht heuvelachtig terrein, de golvende uitlopers van het oude duinlandschap. De tweede serie negen holes werd ontworpen in 1983 door Joan Dudok van Heel. Deze holes zijn erg waterrijk, oppassen dus dat je niet teveel ballen kwijtraakt. Door de ligging van de baan, dichtbij de kust, is de bijna altijd aanwezige wind een belangrijke factor om tijdens je golfspel rekening mee te houden.

Zoals vele golfbanen, is ook de Sluispolder alleen toegankelijk voor mensen met een GVB (Golf Vaardigheidsbewijs), zeg maar een golfdiploma. Mocht je deze in je bezit hebben en achttien holes willen lopen, dan is de greenfee gemiddeld vijftig euro. De greenfee is de bijdrage die een golfspeler aan de golfbaan betaalt om een aantal holes te spelen. Je kunt dan met een flight (groepje) van drie personen van start gaan. Mocht je nou geen GVB hebben, dan kun je bij de Sluispolder golflessen nemen om dit papiertje te halen, je krijgt dan net als deze meneer vandaag eerst les op de driving range.

13 augustus 2010, Magdalenenstraat

Fri, 13 Aug 2010 08:11 +0100

Over de Schapensteeg en grillworst

Het is vrijdag 13 augustus 2010. Wij zoeken op vrijdag de dertiende de gezelligheid op in één van de leukste winkelstraatjes van Alkmaar; de Magdalenenstraat. Dit smalle, ambachtelijke straatje is vooral op vrijdag een drukte van jewelste wanneer hordes toeristen, aangestoken door de kaaskoorts, hier bij de diverse kaaswinkeltjes hun souvenirs komen inslaan.

In de 17e eeuw werd dit straatje Schapensteeg genoemd, vernoemd naar een uithangteken met een schaap aan één van de hoekhuizen. In 1908 kreeg het straatje officieel de naam Magdalenenstraat, deze naam herinnert aan het vroeger nabij gelegen Maria Magdalenaklooster, later Sint-Annaklooster genoemd. Dit klooster stond waar nu het Hof van Sonoy is.

Een bekende, en zeer drukbezochte, onderneming hier is slagerij Jeroen de Vries. De Vries is al meerdere malen in de prijzen gevallen met zijn producten, en we moeten zeggen dat zijn filet américain en warme grillworst om te smullen zijn!

12 augustus 2010, Boombrug

Thu, 12 Aug 2010 08:11 +0100

Over een drijvende boomstam en leugenbanken

Het is donderdag 12 augustus 2010. Een voormalige toegang tot de stad was de Boompoort uit 1725. Tot 1865 kwamen schepen via de Boompoort aan op de haven van het Voormeer. De Boompoort heeft zijn naam te danken aan de drijvende boomstam die in het water van de Voormeer lag. Alleen als een schipper invoerrechten had betaald, werd de boom weggehaald. In 1799 werd er bij de Boompoort een klein begraafplaatsje aangelegd voor gesneuvelde Russische soldaten.

Eind 19e eeuw was de noodzaak van een verdedigingsgordel om de stad verdwenen en werd in 1865 de Boompoort verwijderd. Op het hamei van de Boompoort stond een beeldengroep. Dit beeldhouwwerk bleef gelukkig behouden en staat in het Stedelijk Museum van Alkmaar.

Voor de poort lag een ophaalbrug, de Boombrug. De huidige ijzeren Boombrug verving in de 1877 zijn houten voorloper. De brug is gemaakt door de Alkmaarse IJzergieterij. Naast de boompoort vonden we een leugenbank. Leugenbanken stonden vaak aan het water en waren een verzamelpunt van oude zeelui die elkaar op de bank sterke verhalen vertelden over hun avonturen op zee.

11 augustus 2010, De Lichtmoskee

Wed, 11 Aug 2010 08:11 +0100

Over moderne kerken en nieuwbouw moskeeën

Het is woensdag 11 augustus 2010. We hebben in ons project al veel verteld over historische en oude kerken en gebedshuizen, zoals de synagoge aan de Hofstraat, de Sint Laurentiuskerk, en de Kapelkerk. Toch worden er tegenwoordig ook nog geloofshuizen in Alkmaar gebouwd. De maatschappij verandert voortdurend, en we zien hierin een variëteit aan geloven en levensovertuigingen. De gebouwen van deze verschillende stromingen gaan ook met de tijd mee.

Alkmaar kent verschillende moderne kerken, zoals de hervormde Vrijheidskerk in de Hoef en de Lukaskerk aan de Kanaaldijk. Natuurlijk kent Alkmaar ook diverse moskeeën, zoals de Turkse Haci Bayram Moskee, die zich in 1982 in een voormalig schoolgebouw aan de Troelstrakade vestigde. Op de Montelbaen vinden we de Marokaanse Bilal Moskee. Op de foto zien we de nieuwbouw moskee NooriDjama Masjid van de Surinaamse moslimgemeenschap aan de Mesdaglaan.

De eerste paal van deze Noori Djama Masjid, wat lichtmoskee betekent, werd al in 1999 geslagen. De bouw verliep vervolgens in verschillende fases. Na elke fase werd er eerst weer genoeg geld ingezameld om de bouw voort te zetten. Volgens de Koran mag er geen schuld op een moskee zitten, en dus heeft de bouw lang geduurd. De laatste fase van de bouw is het plaatsen van de minaret, die zeventien meter hoog gaat worden. De minaret gaat niet gebruikt worden om tot gebed op te roepen, dat heeft de gemeente Alkmaar verboden. De toren heeft daarom alleen een symbolische functie.

Alkmaar kent zo'n tachtig Islamitisch-Surinaamse gezinnen. Zij zijn hier in 1975 gekomen, toen Suriname onafhankelijk werd. De uitleg van de Koran gebeurt bij deze gemeenschap in het Nederlands. De huidige imam, Mahfouz Anwar-Ali, wil op deze manier de integratie bevorderen.

Vandaag is de start van de Ramadan. Ramadan is de negende maand van de Islamitische kalender en tevens de vastenmaand welke wordt afgesloten met het suikerfeest. Tussen de dageraad en zonsondergang mogen moslims deze maand niet eten, drinken, roken en vrijen. In de avonduren en 's nachts eten en drinken ze wel. De manier waarop moslims in Nederland de Ramadan vieren, is de afgelopen jaren veranderd. Vroeger deden ze dat vooral onder elkaar. Tegenwoordig gebruiken ze de vastenmaand ook vaak om toenadering te zoeken tot niet-moslims. Ze doen dat bijvoorbeeld door iftars, de maaltijd direct na zonsondergang, voor verschillende bevolkingsgroepen te organiseren.

10 augustus 2010, Lindegracht

Tue, 10 Aug 2010 08:11 +0100

Over klassieke concerten en handelsglorie

Het is dinsdag 10 augustus 2010. Ons onderwerp van vandaag is letterlijk een beetje in het water gevallen. Ieder jaar organiseert het Gulden Vlies de Lindegrachtconcerten. Drie opeenvolgende dinsdagavonden geven verschillende musici op een drijvend podium op de Lindegracht een optreden. Het is op een mooie zomerse avond super leuk om met je eigen stoeltje en drankje aan de Lindegracht plaats te nemen, of met je bootje vlak voor het podium aan te meren en gratis te genieten van de klassieke artiesten. Omdat de regen maar aanhoudt, is het concert van vandaag helaas verplaatst naar theater de Vest.

Omdat vandaag het slotconcert in de reeks is, krijgen we geen herkansing, en laten we jullie vandaag evengoed de Lindegracht zien. De Lindegracht was ooit een vestinggracht, maar toen de stad werd uitgelegd naar het zuiden en de Kennemerpoort werd verplaatst naar waar nu de Heilooërbrug ligt werd de Lindegracht een binnenwatertje. Achter de Lindegracht lag de Scheteldoekshaven. Hierdoor is de Lindegracht lange tijd geliefd geweest bij diverse takken van handel. Met name bierbrouwers hadden zich hier geconcentreerd. De handelsglorie zorgde er op een gegeven moment voor dat de Lindegracht een ondraaglijke stank voortbracht. Er kwam toen een verbod op het dumpen van afval in het water, waardoor deze stank afnam en de gracht voor demping werd gered.

9 augustus 2010, Alkmaars' ijs

Mon, 09 Aug 2010 08:11 +0100

Over ijsfabrieken en een grachtbel

Het is maandag 9 augustus 2010. Het zonnetje begint weer wat te schijnen en wij versterken dit zomergevoel met een heerlijk ijsje. Al bijna veertig jaar vinden we, aan de Mient, ijssalon De Mient. Eigenaresse Gery Bruinenberg komt uit een echte ijsfamilie. Jaap Kaandorp, Gery's vader, startte de zaak in 1972. Hij wordt met het ijsvirus besmet door zijn echtgenote Trien Laan.

De naam Laan zal menig Alkmaarder bekend in de oren klinken van ijssalon Laan op het hoekje van de Laat en Koorstraat. De ijssalon verkoopt sinds haar oprichting in 1948 slechts één smaak roomijs; vanille. De oorsprong van de familie Laan ligt in Den Helder. Hier hadden Wim Laan en zijn drie broers een ijsfabriek en een grote groep werknemers die er met ijskarren op uit trokken om het ijs te verkopen (bijvoorbeeld op de veerboot naar Texel). Vanwege de oorlog vertrekt de familie uit Den Helder en besluit Wim Laan in Heiloo te gaan wonen, alwaar hij zijn vanille-ijsproductie vanuit een schuurtje in zijn achtertuin voortzet.

De ijssalons van Wim Laan worden in de periode 1945-1950 opgericht, twee in Den Helder en één in Alkmaar. De oudste dochter van Wim, Trien, helpt dan samen met haar vriend Jaap hard mee in de zaken. Jaap besluit vervolgens zijn diploma ijsbereiding te halen en in 1972 in Alkmaar een eigen zaak te beginnen, aan de Mient.

Gery werkt al sinds haar zestiende in de zaak, en neemt in 1995 het stokje van haar vader Jaap over. Ze verbouwt de ijssalon grondig en realiseert een terras op de Gewelfde Brug. In dit jaar krijgt de ijssalon ook de bekende grachtbel, die passerende watertoeristen kunnen luiden om ijs te bestellen.

8 augustus, De Gouden Engel

Sun, 08 Aug 2010 08:11 +0100

Over schapenmeel en gouden engelsen

Het is zondag 8 augustus 2010. Hier aan de Kanaaldijk stond vroeger een windmolen die graan maalde. In 1847 werd Cornelis Bos eigenaar van de molen. Zo'n twintig jaar later, in 1866, liet hij een meelfabriekje naast de molen bouwen, dat er nog steeds staat. Vlak naast het fabriekje werd een klein woonhuis (huisnummer 236) gebouwd. In 1919 kwam de fabriek op naam van weduwe C. Bos (zij was de weduwe van de kleinzoon van de molenaar). Zij liet in 1929 het meelfabriekje ombouwen tot graanmaalderij. Een jaar hierna werd de oude molen gesloopt en later op deze plek nog een woning gebouwd (huisnummer 237). De oude molenbult is nog goed in het landschap terug te zien. De nieuwe elektrische maalderij leverde tot eind 1999 veevoederproducten, zoals paardenbrokjes en schapenmeel.

Op initiatief van de laatstlevende van de familie Bos, Johannes, werd in 1995 de Stichting Johannes Bos opgericht. Deze stichting zorgde voor de bouw van de huidige meelmolen in 2009. Ook werden de reeds bestaande maalderij en het woonhuisje annex kantoortje in originele staat gerenoveerd. Op verzoek van de gemeente Alkmaar is later de oudste, nog bestaande, koolboet hier op het terrein bijgeplaatst en gerenoveerd. Ook vinden we op het erf de oude vijzel en bovenas van de Sluismolen van vóór de brand in 2001 terug. Deze onderdelen liggen er met het idee dat de oude graanmaalderij in de toekomst een museum van landbouwwerktuigen gaat worden.

De gietijzeren ramen en de deuren van de onderbouw van de molen zijn afkomstig van het gesloopte gemaal van de Boekelermeer bij Alkmaar uit 1879. De naam van de molen, De Gouden Engel, is ontleend aan die van het traditionele Koedijker Sinterklaasfeest het Gouden Engelfeest. In vroegere tijden werd dit algemeen gevierd in Koedijk. Nu is het feest sterk in omvang en bekendheid afgenomen. In kleine kring wordt het echter nog steeds gevierd op 31 december als herdenking aan het schenken van het houten kerkje met daarbij de jaarwedde (= jaarloon) voor de dienstdoende pastoor door Graaf Willem III in 1323. Deze jaarwedde werd betaald in gouden engelsen, een van oorsprong Engelse munt.

7 augustus 2010, Marmottenhuis

Sat, 07 Aug 2010 08:11 +0100

Over marmotten en duiven

Het is zaterdag 7 augustus 2010. De regen zorgt ervoor dat we vandaag dicht bij huis blijven en het voormalige marmottenverblijf in de Westerhout op de foto zetten. Je zou het niet zo één, twee, drie zeggen, maar dit dierenhok is een heus rijksmonument. Het verblijf werd in 1920 neergezet in de groenstrook langs de Prinses Julianalaan.

Het houten huisje heeft aan alle zijden raampjes en is gebouwd als een onderkomen voor marmotten. Hiernaast bood het ook onderdak aan duiven. Het rieten dak steekt aan alle kanten over, zodat er een tegen weer-en-wind beschermd plateau ontstond waar de duiven op konden landen. Op het hok staat een stenen beeldje met twee duifjes. Tegenwoordig wonen er alleen nog duiven in dit leuke hok.

6 augustus 2010, Lukaskerk

Fri, 06 Aug 2010 08:11 +0100

Over het duinlandschap en kleimodellen

Het is vrijdag 6 augustus 2010. Vandaag richten wij ons tot de Kerk van de Christengemeenschap aan de Oude Kanaaldijk. De Christengemeenschap Alkmaar werd in 1960 opgericht. Hun eerste kerkje werd gebouwd in Schoorl. In 1994 werd deze nieuwe kerk, de Lukaskerk, betrokken aan de Oude Kanaaldijk.

De kerk is gebouwd in 1993 en heeft een antroposofische bouwstijl. Kenmerkend voor deze stijl is een organische uitstraling waardoor de stijl ook wel levende architectuur wordt genoemd. De vormgeving wordt bepaald door de menselijke maat waardoor elk bouwwerk zijn eigen vorm heeft, gerelateerd aan zijn omgeving. De kerk is gebouwd met een opmerkelijke mix van materialen, namelijk beton en koper.

De golvende en vloeiende lijnen van het dak van het gebedshuis verwijzen naar het nabij gelegen duinlandschap. Naast de duinen als inspiratiebron heeft de architect Peter van der Cammen ook ideeën gehaald uit kleimodellen die gemaakt waren door leden van de Christengemeente zelf.

Zelf moet ik op één of andere manier steeds aan Anton Pieck en de Efteling denken als ik langs deze kerk rij...

5 augustus 2010, Mennistenbosje

Thu, 05 Aug 2010 08:11 +0100

Over het Mennonisme en rijen bomen

Het is donderdag 5 augustus 2010. Tijd voor weer wat groen in ons project. Wegens een overschot aan bomen ontstaat er rond 1610 aan de westelijke kant van de Holleweg (wat tegenwoordig de Wilhelminalaan is) het Mennistenbosje. Er werden lange, rechte rijen bomen geplant, een plantwijze waar men pas in 1853 vanaf stapte.

Het bosje is vernoemd naar Menno Simonsz (1496-1561). Menno was de leider van het Mennonisme. Het Mennonisme was de tweede beweging van de Doopsgezinden. Deze beweging had, anders dan de eerste, geen militante, maar zelfs een radicaal pacifistisch karakter. Hierom was deze beweging enorm succesvol.

Toen in 1566 de gereformeerden onder leiding van Jan Arentsz hun hagepreken in de open velden in Alkmaar hielden, kwamen de doopsgezinden in het regulierenklooster in Heiloo bijeen en hielden zij bijeenkomsten bij het Mennistenbosje.

In 1672 ging een groot deel van het bos verloren toen de Franse en Engelse troepen het bos kapten om een ruimer schootsveld te krijgen. Later werden veel bomen herplant. Wat nu rest, is een lange laan met aan weerszijden een enkele rij bomen die ons langs een oude bunker uit de Tweede Wereldoorlog voert.

4 augustus 2010, Alles wat er leeft in de zee

Wed, 04 Aug 2010 08:11 +0100

Over zeemeerminnen en mozaïek

Het is woensdag 4 augustus 2010. Het zomerweer lijkt definitief Nederland te hebben verlaten. Om ons project niet in het water te laten vallen, fietsen we door de regen op zoek naar Alles wat er leeft in de zee. Dit kunstwerk uit 2008 staat op het Arkplein. Het werk bestaat blauw geschilderde betonnen en houten muurtjes met daarop gekleurde mozaïeken van allerlei zeedieren, zeemeerminnen en een heuse duiker.

Op het Arkplein stonden voorheen saaie, grijze, betonnen muurtjes. Het tienercentrum de Dobber die aan dit plein huist heeft toen samen met buurtbewoners, tieners van het centrum en leerlingen van de Montesssorischool het plan gevat deze muurtjes op te vrolijken met fleurige mozaïekwerkjes. De groep beginnende kunstenaars werden begeleid door kunstenares Linda Mekkes en mochten onder het thema Alles wat er leeft in zee helemaal los gaan op het tegeltjes plakken.

Wij vinden dat het kunstwerk er in dit treurige weer en met een flinke dosis onkruid en sigarettenpeuken wat verloren bij ligt..

3 augustus 2010, Papierfabriek

Tue, 03 Aug 2010 08:11 +0100

Over steenkolen en getilde zolders

Het is dinsdag 3 augustus 2010. Dit prachtige pand aan de Kanaalkade is gebouwd rond 1890. Het is het voormalige fabriekspand van de firma Vonk en Zoon. Het pand heeft een mengelmoes aan stijlen (ook wel eclectische bouwstijl genoemd). In 1906 werd de fabriek uitgebreid met een steenkolenloods met opvallende Jugendstil gevels. Ontwerper van dit nieuwe deel was de architect Leguit, die in Alkmaar ook het pand van de voormalige Kofa Spruyt ontwierp. Deze steenkolenloods had ingangen aan zowel de Kanaalkade, de Pieterstraat en de Koningsstraat.

In de periode 1917-1919 heeft de architect Kalverboer de fabriek omgebouwd tot papierwarenfabriek voor de firma Hekket & Co. Toen deze papierfirma het pand verliet heeft het jarenlang leeg gestaan totdat het in 2001 grondig gerestaureerd werd. De nieuwe functie werd kantoor- en winkelruimte. Hiervoor is de zolder een stukje opgetild en voorzien van een dakkapel over de gehele lengte van het pand.

2 augustus 2010, Kleinste huis in Alkmaar

Mon, 02 Aug 2010 08:11 +0100

Over een kort verhaal over een smal huis

Het is maandag 2 augustus 2010. Deze maandag is ons verhaal wat smalletjes. Aan het Luttik Oudorp vinden we dit pandje. Het was het koepelhuis van Fnidsen 58. Er is niet veel bekend over dit Rijksmonument, maar wat we wel weten is dat dit het smalste huisje van Alkmaar is, althans, dat is wat de rondvaartboten ons vertellen. Het kleine huisje is slechts 2,20 meter breed. Lijkt ons toch lastig om in te richten...

In Nederland hebben we wel meer hele smalle huisjes. Zo staat het smalste huis van Europa in Amsterdam aan de Oude Hoogstraat en is 2,02 cm breed. Op de Singel, tevens in Amsterdam, staat een huisje van één meter breed. Nauwelijks breder dan een voordeur dus. Maar dit huisje telt niet als smalste huisje ter wereld, omdat het eigenlijk de achtergevel is van een huis, dat aan de voorkant een stuk breder is.

1 augustus 2010, Dominicuskerk

Sun, 01 Aug 2010 08:11 +0100

Over Dominicus en Domus

Het is zondag 1 augustus 2010. Wij combineren deze dag des Heren en koopzondag door te kiezen voor de voormalige Sint Dominicuskerk aan de Laat.
De Sint Dominicuskerk wordt gebouwd in de periode 1863-1866 en ontworpen door de bekende architect Pierre Cuypers. Van zijn hand zijn onder andere ook de Alkmaarse Sint Laurentiuskerk, het Rijksmuseum en het stationsgebouw van Amsterdam Centraal. De Dominicuskerk is een zogenaamde kruisbasiliek die met zo'n forse toren duidelijk als doel had de Grote Kerk naar de kroon te steken.

Omdat het aantal kerkgangers in de binnenstad fors terugliep, besloot het kerkbestuur in 1972 de deuren van de Sint Dominicuskerk te sluiten. Het onderhoud van de toentertijd twee binnenstadskerken (de Sint Dominicuskerk en de Sint Laurentiuskerk) werden simpelweg te duur. Gekozen werd voor het behoud van de Sint Laurentiuskerk omdat deze bouwkundig in de beste staat was. Er werd niet gelet op enige kunsthistorsiche waarde, terwijl de Dominicuskerk juist op dit gebied belangrijk was.

De Sint Dominicuskerk werd in 1974 gesloten voor de eredienst. Hierna bleef het lot van de kerk jarenlang onduidelijk, maar na twaalf jaar van strijd voor behoud vindt in 1985 toch de sloop plaats. Het enige wat overeind bleef was één traptoren. Nu kunnen we winkelcentrum Domus op de plek van de kerk vinden. In het roltrappenhuis van de Domus vinden we nog de oude kerkklok terug.

31 juli 2010, Hoornse Vaart

Sat, 31 Jul 2010 08:11 +0100

Over magistraten en boze tuinders

Het is zaterdag 31 juli 2010. Op deze regenachtige, druilerige zaterdag zoeken wij juist nattigheid op. De Hoornse Vaart werd in 1626 aangelegd ten behoeve van de afvoer van water en het bevoorraden van de stad. De vaart stroomt tussen de Hoornseweg en de Molenkade door. De aanleg gebeurde niet geheel zonder commotie. Tuinders uit Langedijk en Sint Pancras zagen de net gegraven vaart als een bedreiging voor hun handel naar Alkmaar toe, want nu konden ook anderen naar Alkmaar varen om hun groenten te verkopen. Daarbij was voor de aanleg van de Hoornse Vaart de Langedijker Vaart omgelegd, waardoor deze tuinders een langere weg moesten afleggen.

Uit protest trok in 1626 een grote groep tuinders gewapend met spaden naar de Halvemaansebrug en probeerde aldaar de vaart te dempen. Vanuit Alkmaar waren er inmiddels magistraten naar de Hoornseweg gekomen die samen met de schepenen uit Langedijk probeerden de menigte tot bedaren te brengen. Tevergeefs, want enige tijd later lag er een dam van wal tot wal. Dit pikten de magistraten van Alkmaar niet en dus stuurden ze twee troepen soldaten. Toen de soldaten naderden vluchtten de tuinders in paniek weg. De dam werd weer opgeruimd en de vaart kon weer stromen.

30 juli 2010, Gulden Vlies

Fri, 30 Jul 2010 08:11 +0100

Over stadsherbergen en Wim Kan

Het is vrijdag 31 juli 2010. Wij luiden het weekend in bij Het Gulden Vlies. Het Gulden Vlies is al een heel oud etablissement. Anno nu is het één van de oudste herbergen die nog altijd in naam, functie en op de oorspronkelijke plek bestaat. Het oudste document over Het Gulden Vlies komt uit 1563 en vertelt hoe ene Meester Andries Cloeck, waard van Het Gulden Vlies, werd ingeschreven als poorter van Alkmaar.

Hoe lang Het Gulden Vlies precies al herberg is, is onbekend. Zeker is wel dat het pand al eeuwenlang als woonhuis wordt gebruikt voordat het later gedurende vierenhalve eeuw door ondernemers wordt geëxploiteerd. Het was onder meer een gasthuis, een herberg (met stalhouderij), een koffiehuis met logement, een feestzaal, een hotel-café-restaurant met schouwburg, een zalencentrum en nu een grand-café.

De beroemdste jaren van het Gulden Vlies waren toen de familie Mooij de scepter er zwaaide. Drie generaties lang waren zij met het Gulden Vlies één van de populairste horecazaken in de verre omgeving. Beroemde artiesten als Wim Kan, Wim Sonneveld en Rudi Carell traden er in deze tijd onder andere op. In de jaren tachtig liepen de bezoekersaantallen sterk terug. Door een gebrek aan parkeerruimte bij het Gulden Vlies kozen de gasten voor andere plekken om uit te gaan. Om deze reden bouwde de derde generatie Mooij het Gulden Vlies om tot een stadscafé met als uitgangspunt het winkelend publiek te trekken voor een hapje en een drankje. Om gezondheidsredenen moet de familie Mooij echter al gauw het stokje overdragen aan de familie Mout.

De familie Mout neemt het niet zo goedlopende bedrijf over en probeert het steeds weer een nieuwe impuls te geven. Dit lukt echter niet en in 1992 wordt het Gulden Vlies wegens faillissement gesloten. Familie Moeskops ziet dit als hun kans om dit stukje Alkmaarse geschiedenis nieuw leven in te blazen en openen in 1993 opnieuw de deuren. In 1994 wordt het wederom overgenomen, ditmaal door de familie Duin. Zij maken van het Gulden Vlies een groot succes. Tegenwoordig staat de tweede generatie Duin aan het hoofd van deze oude stadsherberg.

29 juli 2010, Langestraat

Thu, 29 Jul 2010 08:11 +0100

Over een lange, brede, schuine straat

Het is donderdag 29 juli 2010. Op deze koopavond slagen wij in de hoofdwinkelstraat van Alkmaar; de Langestraat. De Langestraat begint bij de Grote Sint Laurenskerk en loopt door tot aan de Mient.

De eerste bewoning van Alkmaar ontstaat rond de tiende eeuw op de zandgronden rond de huidige Grote Kerk. De Langestraat was toen niet meer dan een dijk in de moerassige gronden die aan de Voormeer grensde. De bebouwing van de Langestraat begint na de bouw van de voorloper van de huidige Grote Kerk, omstreeks het jaar 1000. Twee eeuwen later loopt de bebouwing tot het Payglop. Het is de oudste bewoonde straat van Alkmaar. De Langestraat werd eerst bewoond door voorname burgers. In de 19de eeuw namen winkels en bedrijven bezit van de straat.

Het laatste deel van de Langestraat, tussen de Boterstraat/Houttil en de Mient wordt tot de jaren twintig van de 20e eeuw nog het Kruiswerk genoemd. De straat heet in de 15e eeuw nog de Brede Straat, maar verandert dan in Langestraat. De straat was immers de langste straat van Alkmaar. Men had ook nog kunnen kiezen voor de Schuine Straat, want de Langestraat loopt vanaf de kerk naar de Mient toe maar liefst twee meter af.

28 juli 2010, Kanaalschiereiland

Wed, 28 Jul 2010 08:11 +0100

Over het dode gat en de groenteveiling

Het is woensdag 28 juli 2010. Wij breken de week met een plaatje in het donker. Het Kanaalschiereiland, officieel het Afgesneden Kanaalvlak genoemd, is een restant van de oude stadssingel. Als het plan van Koning Willem I in 1824 om een kanaal door Noord-Holland te graven tot uitvoering wordt gebracht, ontstaat het Dode Gat. Dit Dode Gat werd later officieel het Afgesneden Kanaalvlak genoemd. Ten noorden van het schiereiland loopt het kanaal verder. Ten zuiden maakt het de waterverbinding tussen de singel en het kanaal.

In de 19e eeuw stonden er diverse handelsgebouwen op het Kanaalschiereiland en was de plek een druk gebruikte overslaghaven voor goederen. Begin 20e eeuw wordt er op deze bedrijvige en levendige plek de groenteveiling gehouden. In 1966 verandert het uiterlijk van het schiereiland ingrijpend als het Landbouwhuis wordt gebouwd. In 1987 wordt op het Kanaalschiereiland het nieuwe politiebureau gebouwd. Ontwerper van het gebouw is Abe Bonnema. Bonnema zou later nog meer voor onze stad ontwerpen, waaronder het Stadskantoor, de Huisvuilcentrale en de Houtwaard.

Er schijnt op een buitenmuur van het politiebureau een schild te hangen met het politie-embleem met daarop het devies Vigilat ut Quiescant. Vrij vertaald betekent dit: Als u rust, waken wij. Nou hebben we een rondje om het bureau gelopen, maar niets kunnen vinden, dus tips zijn welkom!

Ondertussen hebben we een reactie gekregen op onze zoektocht naar het schild: "De kreet staat onder het oude logo van de Gemeentepolitie Alkmaar. Het schild heeft waarschijnlijk op het zwarte gedeelte van het bureau gehangen aan de kant van de hoofdingang. Na de reorganisatie in 1993 is het vervangen voor het huidige politielogo."

27 juli 2010, Baangracht

Tue, 27 Jul 2010 08:11 +0100

Over leerlooien en lijnbanen

Het is dinsdag 27 juli 2010. We banen ons vandaag een weg naar dit leuke grachtje in het centrum van Alkmaar. Voor het Spaanse beleg in 1573 was de Oudegracht de singelgracht van Alkmaar. Na het beleg werd Alkmaar naar het zuiden toe uitgebreid, en werden de Baansluis en de Baangracht aangelegd.

De namen van zowel de Baangracht als de Baansluis herinneren ons aan de lijnbanen en touwslagerijen die hier tussen 1572 en 1872 langs de vesting (nu het Kennemerpark) lagen. Aan de Baangracht lagen ook leerlooierijen. De huiden werden in de gracht gespoeld, wat een enorme stankoverlast veroorzaakte. De laatste huidenlooierij hier was firma Bak die in 1902 naar de Noorderkade verhuisde, weg van de bewoning.

Aan de rechterkant van het grachtje stond vroeger de Banekerk. Deze katholieke kerk werd gebouwd in 1646 in een bestaand woonhuis. De kerk werd na uitbreiding in 1757 vervangen voor een nieuw gebouw dat tot 1865 als kerk in gebruik is geweest, hierna nam de nieuw gebouwde Dominiscuskerk aan de Laat de functie over. Het pand van de Banekerk werd hierna gebruikt als broodfabriek en later in 1980 als dansschool van Peter Verbiest. Tegenwoordig heeft het gebouw een kantoorfunctie.

Aan de linkerkant van de gracht was jarenlang de distilleerderij van de firma van Geels te vinden. Het bedrijf werd in 1974 door brand verwoest, wat het einde van de firma betekende. In de plaats van de distilleerderij kwamen appartementen.

26 juli 2010, Wilhelminalaan 8

Mon, 26 Jul 2010 08:11 +0100

Over rustica en iemand door de mangel halen

Het is maandag 26 juli 2010. Vandaag weer een leerzaam stukje architectuur. Deze villa aan de Wilhelminalaan is gebouwd als dubbel herenhuis samen met nummer 9 naar een ontwerp van de Alkmaarse architect Klaas Bakker in de periode 1894-1895. Opdrachtgever was notaris J.P. Backx die al eerder aan dezelfde architect opdracht gaf tot het bouwen van buurpand Wilhelminalaan 10.

De gevel is gemaakt van rode strakke bakstenen met banden van pleisterwerk. Boven de vensters zijn sluit- en aanzetstenen met diamantkoppen. De woning heeft een souterrain welke is gepleisterd met grote blokken, wat men ook wel rustica noemt. Rustica is ruw blokwerk dat als basis van een gebouw dient. Het werd geïntroduceerd door de beroemde architect Bramante in de 15e eeuw in Italië. Doordat de souterrain hoger ligt dan grondniveau, is de voordeur te bereiken met een hardstenen trap met een gietijzeren traphek. Het souterrain heeft nog de originele indeling met een keuken, voorraadkelder en mangelkamer allen in vrijwel oorspronkelijke staat.

De mangelkamer was zoiets als een linnenkamer. Een mangel is de voorloper van de centrifuge en werd vroeger gebruikt om vocht uit gewassen textiel te verwijderen en het tegelijk vlak te strijken. Tussen twee instelbare rollen werd het textiel doorgedraaid waardoor het water er uit werd geperst. Iemand door de mangel halen betekent dus iemand onder druk zetten/uitpersen.

25 juli 2010, Wildemanshofje

Sun, 25 Jul 2010 08:11 +0100

Over mannen met knotsen en bleekvelden

Het is zondag 25 juli 2010. Wij zoeken de zondagse rust bij dit prachtige hofje aan de Oudegracht. Het Wildemanshofje werd gesticht uit naam van Gerrit Florisz. Wildeman en is het grootste hofje in de binnenstad van Alkmaar. Het in 1717 gebouwde hofje bood aanvankelijk plaats aan 24 bejaarde vrouwen van verschillende geloofsrichtingen. Boven de ingang van het poortgebouw zie je een reusachtig beeld van een wildeman, symbool voor de oprichter, met een vervaarlijke blik en een knots. De beelden op het poortgebouw zijn gemaakt door de Alkmaarse beeldhouwer Jacob van der Beek. Naast de wildeman, zie je twee oude dames die de doelgroep van de woningen verbeelden; links de ouderdom en rechts de armoede. Vlak naast de dames ligt een hoorn des overvloeds.

In 1849 werd het hofje gemoderniseerd. Toen werden kruiskozijnen vervangen voor de huidige vensters. Boven in het poortgebouw is de regentenkamer ondergebracht. Het interieur is nog in de staat van de verbouwing uit 1849, evenals het plafond.

Op de binnenplaats is een mooie, symmetrisch aangelegde tuin met een tweede beeld van een wildeman en met rondom eeuwenoude leilinden. De bomen zijn circa tweehonderdzeventig jaar oud! In de tuin zijn ook nog twee oude waterputten aanwezig. De bewoonsters haalden hier vroeger hun water, om onder andere de was te doen. De natte was werd in het gras neergelegd om te drogen en te bleken. De tuin was toen ingericht als bleekveld. Dat bleken gebeurde door zonlicht, maar vooral door het chlorifide in het gras. Daarom hangen veel waslijnen boven het gras.

Via de achterdeur kun je het hofje verlaten. Vergeet dan niet nog even om te draaien en naar het poortgebouw te kijken om de leuke windwijzer te zien.

24 juli 2010, Camping Alkmaar

Sat, 24 Jul 2010 08:11 +0100

Over kamperen in Alkmaar

Het is zaterdag 24 juli 2010. De zomervakantie is volop bezig en dus slaan wij vandaag ons kampement op bij Camping Alkmaar. Camping Alkmaar is 2,8 hectare groot en ligt tussen Alkmaar en Bergen in, aan de Bergerweg. Hiermee is het een goede uitvalsbasis voor het strand, de duinen en de bossen maar uiteraard ook voor een bezoek aan het mooie Alkmaar.

De camping heeft als uitgangspunt groen en rust, en heeft daarom geen kantine en een verbod op radio's. Er is wel een speeltuintje en een tafeltennistafel. De camping is opgedeeld in beschutte grasveldjes met elk ongeveer tien staanplaatsen. Honden zijn op de camping verboden, net als partytenten en plastic grondzeilen onder de tent (ivm grasbehoud). Onder de tent moet je speciale groene matten met gaatjes leggen.

De kosten van de camping liggen tussen de 20 en 25 euro per nacht voor een standaardplaats (1-2 personen). De camping krijgt op Zoover een gemiddelde beoordeling van een 7,7. Wij troffen op deze zonnige zaterdag een lange rij campers met schotelantennes aan waarvan de bewoners allen binnen tv aan het kijken waren. Ieder zijn vakantie zullen we maar zeggen...

23 juli 2010, Harmonie

Fri, 23 Jul 2010 08:11 +0100

Over een kolfbaan en de bioscoopcommissie

Het is vrijdag 23 juli 2010. Wij maken vandaag een opname van bioscoop de Harmonie. Vroeger stond er op deze plek het gebouw Harmonica. Dit bestond uit een hoofdgebouw met een brug over de Nieuwesloot, met daarachter een terras met kolfbaan en een tuin met een muziekzaal. Het gebouw brandde af in 1865 en werd herbouwd in 1867 tot Schouwburg de Harmonie. De entree van het pand zat toen aan de kant van de Gedempte Nieuwesloot (de Nieuwesloot werd in 1863 gedempt).

De eerste bioscoopvoorstelling in Alkmaar is in de zomer van 1904. De belangstelling voor bewegende beelden neemt in 1906 een vlucht als schouwburg de Harmonie de elektrische projector in gebruik neemt. Steeds meer volwassenen, maar ook jongeren vinden hun weg naar de filmzaal.

De rooms katholieke vrouwenbond vraagt eind 1918 de gemeenteraad maatregelen te nemen ter bestrijding van het bioscoopgevaar. Zij kunnen de verwildering van de zeden en gewoontes niet langer aanzien. Ook de socialisten in de gemeenteraad hebben al eerder een klacht neergelegd over het gevaar voor bederf van het opgroeiend geslacht door verkeerde bioscoopvoorstellingen. Het katholieke dagblad Ons Blad stoort zich begin 1919 aan de film Reinheid (de Amerikaanse film Purity). Volgens hen is het een zedenloze voorstelling. Naar aanleiding van de verschillende klachten wordt er in 1919 door de burgemeester een plaatselijke bioscoopcommissie benoemd die moet optreden bij misstanden en klachten.

Toen schouwburg de Harmonie transfomeerde tot bioscoop de Harmonie verplaatste de entree eerst naar de Lombardsteeg en later naar het Doelenveld.

22 juli 2010, Sluismolen

Thu, 22 Jul 2010 08:11 +0100

Over molenbrand en machinisten

Het is donderdag 22 juli 2010. We wenden ons vandaag weer eens tot een prachtige molen. De Sluismolen is een poldermolen aan de Helderseweg die naast de Koedijkervlotbrug ligt. Het is een achtkantige binnenkruier uit waarschijnlijk het einde van de 16e eeuw. De molen is gebouwd voor de droogmakerij van de Bergermeer in 1565 en bevat nog houten onderdelen uit deze tijd. Er lag toen aan het eind van de Kogendijk nog een sluis in de Rekere, waardoor de molen deze naam kreeg. Later is de molen nog ingezet voor het bemalen van de Sluispolder op de Schermerboezem. In 1732 is de molen ingrijpend gerepareerd en kreeg toen de reparatiedatum op het windbord bij de wieken. Tot 1926 werd de molen volop gebruikt. In dat jaar werd er een dieselmachine in geplaatst waarna er van de windkracht nog weinig gebruik is gemaakt.

Op 17 november 2001 hebben vandalen brand gesticht in de molen waardoor deze zeer zwaar beschadigde. In een recordtijd is de molen weer gerestaureerd en werden de wieken en het scheprad weer maalvaardig gemaakt. Mede door een gift van de regisseur van de film A Girl in Hyacinth Blue die tijdens de opnames in Nederland (bij de Viaanse molen) van de brand hoorde en spontaan een bedrag doneerde. Bijzonder is dat met deze laatste restauratie de originele seinlantaarn van de molen weer terug is, geschonken door de dochter van de laatste machinist (een molen met dieselmachine heeft een machinist).

Als je eens langs de molen fietst of wandelt, houd dan je neus goed dicht, want de bok die naast de molen woont stinkt een uur in de wind!

21 juli 2010, Poortje De Ankers

Wed, 21 Jul 2010 08:11 +0100

Over een poortje en zeepzieden

Het is woensdag 21 juli 2010. Aan de Wortelsteeg vinden we een nieuwbouwblok van de architecten Keyser en van Doorn. Het staat op de plek waar in 1989 zeepziederij De Ankers werd gesloopt. Aan de rechterkant, op de hoek van de Wageweg, vinden we de toegang tot dit nieuwe woonblok. Deze poort is de herbouwde poort van de voormalige zeepziederij. Het poortje is het enige onderdeel van de zeepziederij dat aan de slopershamer ontsnapte. Het werd zorgvuldig uit elkaar gehaald, opgeslagen en weer gereconstrueerd in dit nieuwe appartementencomplex. De gedenksteen op de poort herinnert hier nog aan.

Zeepziederij De Ankers werd in 1625 gebouwd. Zeepzieden als handwerk is een oud proces dat sinds de 20e eeuw eigenlijk niet meer op commerciële basis voorkomt. Een zeepzieder maakt zeep uit natuurlijke vetstoffen, zoals reuzel, lijnolie of boter. Het vet wordt eerst in een grote koperen ketel gekookt (zieden betekent koken) samen met loog, waardoor het vet verzeept. Het mengsel moet geroerd worden tot er een homogene massa ontstaat, welke indikt door afkoeling. Het eindproduct is dan zachte zeep.

20 juli 2010, Voormalig Raadhuis Oudorp

Tue, 20 Jul 2010 08:11 +0100

Over een rechthuisje en een onderwijzerswoning

Het is dinsdag 20 juli 2010. Naast het witte kerkje, aan de Kerklaan, staat het voormalige Raadhuis van Oudorp. Oudorp is eeuwenlang een zelfstandig dorp geweest met een zelfstandig bestuur. In 1635 werd er op deze plek een rechthuisje gebouwd voor het dorpsbestuur. In 1863 werd het huisje vervangen voor dit gemeentelijke Raadhuis in chaletstijl. In de gevel vinden we een gevelsteen met de afbeelding van Vrouwe Justitia. Het deel van het pand aan de Kerklaan werd gebruikt als Raadhuis en secretariaat, de rest van het pand was in gebruik als onderwijzerswoning van de toenmalige nabij gelegen school.

Eind jaren 1920 werd er een nieuwe entree gerealiseerd en een raadzaal aangebouwd in dezelfde stijl als het oude deel. In 1930 werd de onderwijzerswoning bij het Raadhuis getrokken. Tot 1972 is het pand in gebruik geweest als Raadhuis, toen werd met de gemeentelijke herindeling de gemeente Oudorp opgeheven en bij de gemeente Alkmaar gevoegd. Tegenwoordig wordt het pand gebruikt als kantoor door het communicatiebureau Raadhuis.

19 juli 2010, Nollenstrook

Mon, 19 Jul 2010 08:11 +0100

Over groenbuffers en waterspitsmuizen

Het is maandag 19 juli 2010. Na al die gevelstenen is het weer tijd voor wat groen. We reizen vandaag af naar de Nollenstrook. Deze groenstrook is in de jaren zeventig aangelegd aan de westzijde van de Beverkoog als groenbuffer tussen het bedrijventerrein en het dorp Sint Pancras. Dit twee kilometer lange gebied dient tevens als begeleidende groenstrook langs het fietspad in de polder West-Beverkoog. Aan weerszijden van dit fietspad ligt een sloot, wat de verschillende soorten flora en fauna zeer ten goede komt. Zo zitten hier onder andere ijsvogels, sperwers, nachtegalen en spotvogels. Als je van Alkmaar naar Sint Pancras of Heerhugowaard moet fietsen is het in ieder geval aan te raden om eens dit fietspad te nemen!

Aan de oostzijde van het bedrijventerrein Beverkoog ligt ook een lange strook natuur. Dit bestaat uit oorspronkelijk rietland en is niet toegankelijk voor publiek. Hier huizen de voor West Europa zeldzame Noordse woelmuis en de waterspitsmuis.

18 juli 2010, Sint Laurentius

Sun, 18 Jul 2010 08:11 +0100

Over christenvervolgingen en martelingen

Het is zondag 18 juli 2010. We sluiten deze zondag de gevelsteenweken af met dit exemplaar aan de Sint Laurensstraat. De steen is een eerbetoon aan Sint Laurentius van Rome. We zien de heilige zelf als martelaar in Rome in het jaar 258 met de tekst Coctum est devora.

De heilige martelaar Laurentius van Rome leefde in de derde eeuw in Rome ten tijden van de christenvervolgingen. Hij is rond het jaar 225 geboren in Spanje en oefende in Rome het ambt van diaken uit. In Laurentius' tijd waren er in Rome 46 priesters, zeven diakens en zeven subdiakens. Daartegenover zijn er zo'n 1500 armen die moeten worden bijgestaan. Laurentius is als diaken belast met de kerkelijke administratieve taken en de zorg voor de (heilige) boeken. Naast de administratieve taken beheert hij ook de giften die binnenkomen voor de behoeftigen.

Laurentius kwam, zoals zoveel heiligen, op een nare wijze aan zijn einde op 10 augustus 258. Een jaar voor zijn dood ontneemt keizer Valerianus I de christenen het recht van vergadering en sluit hij hun godshuizen en eigen begraafplaatsen. In 258 draagt paus Sixtus II toch het Heilig Misoffer op in de catacomben van Pretextatus. Sixtus wordt verraden en op 6 augustus samen met vier van de zeven diakens gedood. Laurentius wordt gevangen genomen, maar niet direct gedood. Keizer Valerianus eist van hem dat hij eerst alle rijkdommen van de kerk en de heilige boeken aan hem overhandigt. De keizer heeft namelijk veel geld nodig om het grote rijk te verdedigen tegen aanvallen van Germanen en andere vreemde volkeren en ook de keizerlijke eredienst kostte veel geld.

Laurentius vraagt aan Valerianus verlof om het gevraagde op te halen. Hij besteedt dit verlof nuttig door alles wat er is aan de behoeftigen te geven. Als hij met lege handen, maar wel met een grote groep arme mensen terugkeert bij Valerianus verklaart hij, wijzend op de grote stoet mensen: "Zie daar de schatten van de kerk".

Er wordt niet geloofd dat de kerk geen rijkdommen zou hebben en dus wordt Laurentius gegeseld. Laurentius heeft niets te verbergen en laat ook niets los. Dan wordt besloten hem tussen een rooster op het vuur te leggen. Hij zou toen gezegd hebben: "Coctum est devora et experimentum cape sit crudum an assum suavius!. Vrij vertaald: "Ik ben aan deze kant al gaar, keer mij om en eet me op".

Er is kans dat hij tijdens deze foltering gestorven is, maar het is waarschijnlijker dat dit nog later gebeurd is door onthoofding. Er is namelijk nog een relikwie van zijn hoofd dat los bewaard wordt. Op zijn vermoedelijke sterfdag, 10 augustus, wordt Laurentius herdacht.

Omdat Laurentius de zorg voor de (heilige) boeken op zich nam is hij tegenwoordig patroonheilige van de bibliothecarissen. Ook is hij beschermheilige van de stad Alkmaar en van de parochies Alkmaar en Oudorp. Dit is ook waarom de Grote Kerk, de Sint Laurentiuskerk aan het Verdronkenoord en de Sint Laurentiuskerk in Oudorp naar hem zijn vernoemd.

17 juli 2010, Willem Hofdijk

Sat, 17 Jul 2010 08:11 +0100

Over riddertoernooien en de minstreel van Kennemerland

Het is zaterdag 17 juli 2010. Willem Jacobsz Hofdijk was de zoon van een Alkmaarse goudsmid. Hij werd geboren in 1816 in dit huis aan de Koningsweg. Als kind al oefende de middeleeuwen een grote aantrekkingskracht op Willem uit. De zolder van zijn ouderlijk huis had hij met zijn vriendjes ingericht als ridderzaal compleet met harnassen van zilverpapier, houten zwaarden en zelfgemaakte bogen. Hier hielden ze vervolgens heuse riddertoernooien.

Als Hofdijk ouder wordt is hij eerst een tijdje onderwijzer en daarna klerk op het stadhuis in Alkmaar. Zijn droom is echter om kunstschilder te worden, echter had hij geen liquide middelen om deze droom waar te maken. Zijn tekeningen trokken wel de aandacht en al gauw kreeg hij van de gemeente Alkmaar verlof om zich met behoud van salaris bezig te houden als landschapsschilder. Eenmaal met deze taak begonnen kwam Willem al snel tot de conclusie dat hij toch niet zo'n talent had als gedacht.

Hij legde deze taak (en droom) naast zich neer en werd benoemd tot leraar Nederlandse Taal aan het Amsterdams gymnasium. Dit heeft hij gedaan tot zijn zeventigste. In deze periode schreef Hofdijk poëzie en gedichten. Met als bekendste werk Kennemerland. Hierin vertelt hij in dichtvorm middeleeuwse overleveringen gerelateerd aan verschillende plekken en dorpen in Kennemerland. Aan deze bundel houdt Willem de naam minstreel van Kennemerland over.

We citeren voor jullie graag de laatste strofe van een gedicht uit deze bundel Kennemerland over de inval van de Friezen in Alkmaar: In Alcmaer ging de bierkroes om, Ter eer van Egmonds Held. Maar dertig Friezen lagen bleek En dood op het Buitenveld.

Het is leuk om de hele overlevering over deze Friese inval te lezen op pagina 117.

16 juli 2010, Jacob Cabeliau

Fri, 16 Jul 2010 08:11 +0100

Over visdag en watergeuzen

Het is vrijdag 16 juli 2010. Vrijdag visdag, en dus is de vangst van vandaag deze terracotta gedenksteen van Jacob Cabeliau. De steen met twee vissen zit in de zijgevel van het Hooge Huys aan de Sint Laurensstraat. Jacob stierf hier in 1574. Cabeliau is beroemd geworden tijdens het beleg van Alkmaar. Hij verdedigde Alkmaar tegen de Spanjaarden.

Jacob Cabeliau, Heer van Mulhem, wordt geboren in Oudenaerde (bij Gent) in 1527. Hij is een zoon uit een adellijke en rijke familie. Hij wordt op jonge leeftijd al aanhanger van een nieuwe leer waarvoor hij wordt veroordeeld en verbannen. Hij sluit zich aan bij de watergeuzen en is kapitein op één van de schepen die deelnamen aan de inname van Den Briel in 1572.

In 1573 wordt Cabeliau door de prins Willem van Oranje naar Alkmaar gestuurd, maar wordt hier door het stadsbestuur niet binnen gelaten. Hij houdt zich dan tijdelijk op in Egmond-Binnen. Als Haarlem valt onder de Spanjaarden benoemt de prins Cabeliau tot gouverneur van Alkmaar en schrijft het stadsbestuur een brief met het bevel dit keer Cabeliau en zijn mannen wel binnen te laten. Nog steeds twijfelt het stadsbestuur. Als de Spanjaarden op 16 juli echter voor de Kennemerpoort staan en Cabeliau en zijn geuzen voor de Friese Poort, laat burgemeester van Teylingen Cabeliau's leger toch binnen. Deze stormen direct door naar de Kennemerpoort en jagen de Spanjaarden terug naar Heiloo.

Dit is van tijdelijke aard want op 21 augustus begint het beleg van Alkmaar door de Spaanse troepen. Cabeliau is bevelhebber van de stad, maar kan wegens ziekte zelf niet aan de strijd deelnemen. Op 18 september is het hoogtepunt van de strijd wanneer de Spanjaarden de Friese Poort proberen binnen te dringen, hier is Cabeliau wel bij. Hij schrijft uit nood een brief naar de militaire opperbevelhebber van de streek, geuzenleider Diederik van Sonoy. De brief wordt bezorgd door Maarten Pietersz van der Mey. In de brief staat het verzoek om de dijken door te steken. Sonoy volgt dit verzoek en al gauw staan de Spanjaarden tot hun knieën in het water. De Spanjaarden nemen op 8 oktober 1573 de benen.

Na de bestorming op 18 september krijgt Cabeliau hoge koorts. Hij wordt verpleegd in het Hooge Huys waar hij op 22 februari 1574 overlijdt. De volgende dag wordt hij begraven, waar is niet bekend.

15 juli 2010, De Klomp

Thu, 15 Jul 2010 08:11 +0100

Over schoenmakers en stadschirurgijnen

Het is donderdag 15 juli 2010. Zoals we al eerder vertelde over de Hekelstraat behoorde het straatje tot hét winkel- en ambachtscentrum van Alkmaar. Naast vlaskopers had er zich ook een schoenmaker gevestigd. Deze gevelsteen, met daarop een klomp met een leren kap, werd in opdracht gemaakt van deze schoenmaker die tevens klompen maakte. De steen werd in 1650 gemaakt en in zijn gevel geplaatst. Het pand dateert uit 1395, en stond vanaf de plaatsing van de klomp bekend als het huis waar de klomp in de gevel staat. Handig voor de postbodes, omdat er toen nog geen huisnummers bestonden.

In 1729 werd het pand gekocht door de stadschirurgijn Willem Winkelhaak. De gevelsteen met de klomp bleef, maar dit was voor de chirurgijn geen probleem omdat in die tijd de chirurgijns, barbiers en dergelijke ingedeeld waren in het klompenmakersgilde. Ze waren niet talrijk genoeg om een eigen gilde op te richten.

14 juli 2010, Slagerij Hekelstraat

Wed, 14 Jul 2010 08:11 +0100

Over woensdag, gehaktdag

Het is woensdag 14 juli 2010. Woensdag gehaktdag, waar komt die uitdrukking eigenlijk vandaan? De slagers slachtten vroeger alles zelf, dit gebeurde op maandag. Op dinsdag werd het vlees dan uitgesneden en uitgebeend tot de verkoopbare lappen, zoals karbonades en riblappen. Bij dit snijden bleef er restvlees over dat met behulp van een vleesmolen werd fijngemalen en op de woensdag als gehakt werd verkocht. In 1949 werd er vervolgens aan de Nederlandse slagers gevraagd een pakkende slogan te bedenken voor het vak. De winnaar bedacht de korte, pakkende zin Woensdag, Gehaktdag en won daarmee vijfentwintig gulden.

Geïnspireerd geraakt door dit vleselijke feitje draait de foto van vandaag om deze oude slagerij aan de Hekelstraat. En ook al is er niet veel te vertellen over dit pand of over de geschiedenis van de slagerij, de gevelbeelden zijn des te leuker! Aan de gevel zit een stieren- en een koeienkop, die we jullie niet wilden onthouden!

13 juli 2010, Kraanbuurt

Tue, 13 Jul 2010 08:11 +0100

Over wippers en kraankinderen

Het is dinsdag 13 juli 2010. Vandaag komen we aan bij de Kraanbuurt. Om vaten wijn en molenstenen uit schepen te hijsen wordt in 1528 door keizer Karel V toestemming gegeven een kleine hijskraan te bouwen aan de westzijde van het Verdronkenoord. Mits de keizer een deel van de opbrengsten van het gebruik van deze kraan krijgt (zogenaamde belasting). De kraan wordt schuin tegenover de Vismarkt geplaatst. Dit stukje Alkmaar aan het water heet dan nog de Mientkade, maar krijgt de naam Kraanbuurt. Het woord kraan is afgeleid van de hals van de kraanvogel.

De gevelsteen in dit pand aan de Kraanbuurt laat een afbeelding zien van deze eerste hijskraan. Het is een kleine kraan die wordt aangedreven door een verticale houten tredmolen waarin een persoon loopt. De eigenaren van de kranen heetten schroders, zij legden rechtstreeks verantwoording af aan het stadsbestuur. Zij bepaalden zelf de laad- en losprijzen en hadden daardoor veel macht. De kraan zelf werd bediend door wippers of kraanheffers en in de tredmolen van de kraan liepen de zogenaamde kraankinderen die de molen in beweging brachten. Dit waren geen kinderen, maar volwassen mannen. De titel kinderen werd vroeger vaker gebruikt voor ondergeschikten. Hun directe baas heette de kraanvader.

Als de schepen groter worden en niet meer het smalle Verdronkenoord kunnen invaren, is de kraan bij de vismarkt overbodig. De kraan wordt in 1590 van de Kraanbuurt verplaatst naar de Bierkade en in 1607 wederom verplaatst naar de Voormeer.

12 juli 2010, Apotheek de Eenhoorn

Mon, 12 Jul 2010 08:11 +0100

Over esculapen en retorten

Het is maandag 12 juli 2010. Op deze maandagochtend is het beste medicijn dit pand op de hoek van de Kraanbuurt en de Langestraat. Vroeger rond 1803 zat hier apotheek de Eenhoorn. In de bovenranden van de raampartijen vinden we nog vijf oude snijwerken terug die naar deze functie verwijzen; een esculaap, een vijzel, een retorten, een weegschaal en hier op de foto de eenhoorn.

- Eenhoorn; de hoorn zou medicinale kracht hebben. Het stof dat van de hoorn wordt geschraapt zou een middel vormen tegen vergiftigingen en tevens een afrodisiaca zijn. Mensen die uit de hoorn drinken zouden worden beschermd tegen vergiftigingen en krampen.

- Weegschaal; Natuurlijk onmisbaar voor een apotheker om de juiste verhoudingen van de verschillende poedertjes en goedjes af te wegen.

- Retorten; een retort is een glazen vat, bestaande uit een bolronde kolf met een lange tuit die meer dan negentig graden omgebogen is en daardoor naar een lager gelegen monding liep. Het wordt gebruikt voor distillatie: in de tuit condenserende damp loopt via de monding het vat uit.

- Vijzel; wordt gebruikt om te vermalen en te vermengen. Nu veelal in de keuken met allerlei tuinkruiden, maar vroeger bij de apotheek om stoffen tot poeder te vermalen.

- Esculaap; dat is een slang die zichzelf om een staf slingert. Het is een oud Grieks symbool geassocieerd met de Griekse god van de geneeskunde Asclepius. De slang staat in het symbool voor genezing, omdat hij zijn huid kan afwerpen. Dit staat voor herboren worden en genezing.

11 juli 2010, Artilleriehuis

Sun, 11 Jul 2010 08:11 +0100

Over Bussenschutten en kloostermuren

Het is zondag 11 juli 2010. Omdat wij op vakantie zijn weten we niet zeker welke teams vandaag de finale van het WK voetbal spelen. Wij trappen vandaag ieder geval af met het kruithuis en hebben een plaatje van één van haar gevelstenen geschoten.

Dit pand aan de Doelenstraat heeft al vele benamingen gekregen: het kruitkuis, het bushuis of artilleriehuis. Nog voor de Spanjaarden Alkmaar belegerden was het pand in de 16e eeuw al in gebruik als opslagplaats voor kruit en wapens. Toen de Spanjaarden uit Alkmaar waren verdreven werd er het overgebleven wapentuig en gereedschap uit de oorlog opgeslagen. Een logische plek voor een kruithuis, want in 1509 en 1561 kwamen er twee schuttersgebouwen in dezelfde Doelenstraat te staan. Het was de taak van de schutterij om bij oorlog wapenvoorraden te verdelen.

In 1604 werd het Kruithuis verbouwd en kreeg het pand een nieuwe gevel met meerdere fraaie gevelstenen. De voorgevel werd in 1863 wederom afgebroken en, zonder de gevelstenen terug te plaatsen, weer opgebouwd. De meeste gevelstenen kregen gelukkig een veilig onderkomen in het in 1861 opgerichte Stedelijk Museum. In het pand zat onder andere een sluitsteen boven de toegangspoort en een leeuwenkop. Verder waren er twee kanonslopen, waarvan er één in een pand aan de Bierkade is beland. De sluitsteen en leeuwenkop worden tegenwoordig nog altijd bewaard in het huidige Stedelijk Museum. In 1999 zijn er diverse originele gevelstenen teruggeplaatst, waaronder deze Bussenschut (Kannonier).

In de 18e eeuw verhuisde de wapenvoorraad naar het kruithuisje op het bolwerk. De begane grond bleef in al die tijd een open ruimte, die onder andere gediend heeft als kazerne, vleeswaag en kolenhandel. De laatste jaren stond hier het Alkmaars pierement (orgel). Nu zit er een antiekwinkel annex theehuis in het gebouw.

Voor het kruithuis op deze plek kwam te staan stond hier de oude kapel van het klooster. Het kloostercomplex lag op het terrein tussen de Gedempte Nieuwesloot, de Koningsweg, de Doelenstraat en de Paardenmarkt. Met recente archeologische opgravingen zijn hier restanten gevonden van onder andere de oude kloostermuren. Binnen in het pand zijn enkele muurresten van de middeleeuwse kapel zichtbaar.

10 juli 2010, Spruyt

Sat, 10 Jul 2010 08:11 +0100

Over manufacturenwinkels en Kombinatie Faun

Het is zaterdag 10 juli 2010. Het winkelend publiek doet zoals elke zaterdag vandaag massaal de Alkmaarse binnenstad aan. Warenhuizen zoals de Hema en de V&D stromen vol met consumenten net als dat decennia geleden nog bij Spruyt het geval was. De geschiedenis van firma Spruyt begon bij de, uit het Westfalen afkomstige, marskramer Martinus Leijers. Hij opent in 1877 een manufacturenwinkel (textielwinkel) aan het Payglop. Met groot succes, want het eerste jaar al boekt hij een omzet van maar liefst 18000 gulden. Hij is niet de enige Duitser die zijn heil in Alkmaar zoekt. In 1906 kent Alkmaar elf van dit soort textielwinkels waarvan de eigenaar uit Duitsland afkomstig was.

Het zaakje van Leijers loopt dus goed, maar met de gezondheid van de beste man gaat het helaas minder. Daarom draagt hij in 1901 zijn winkeltje over aan Jacobus Spruyt (die in 1891 als vijftienjarige winkelbediende bij Leijers kwam werken). Een paar maanden later worden ze ook nog familie als Jacobus met één van Leijers' dochters trouwt. Het paar krijgt samen een dozijn kinderen, van wie enkele in latere jaren in de leiding van het bedrijf zullen komen. Martinus Leijers overlijdt in 1905, waarmee Jacobus volledig eigenaar van de winkel wordt.

Ook onder leiding van Jacobus gaan de zaken goed. In 1921 koopt Spruyt een ruime patriciërswoning aan de Langestraat erbij om voornamelijk als opslag en etalage te dienen. In deze periode transformeert de Langestraat langzaam van woonstraat tot sjieke winkelstraat. De voormalige patriciërswoning wordt in 1926 gesloopt en vervangen voor een geheel vernieuwd onderkomen (ontworpen door de bekende architect P. Leguit). De winkel op het Payglop wordt dan definitief verplaatst naar (het voor die tijd) enorme winkelpand aan de Langestraat.

In 1935 wordt het huis aan de oostkant van de winkel bij de firma getrokken. Na de oorlog volgen er tevens diverse uitbreidingen, herinrichtingen en verbouwingen. Tenslotte volgt er in 1974 nog een stuk nieuwbouw aan de kant van de Gedempte Nieuwesloot, er werken op dat moment tweehonderd medewerkers bij de Kofa Spruyt, zoals het dan in de volksmond wordt genoemd. Kofa staat voor Kombinatie Faun, de inkoopcombinatie waarbij de zaak was aangesloten.

De jaren tachtig verlopen voor de zaak alles behalve succesvol door onder andere de toenemende concurrentie en een vergrijzend klantenbestand. Uiteindelijk worden in 1985 de panden aan de Langestraat verkocht om hiermee een deel van de opgebouwde schulden af te lossen. Helaas is dit niet genoeg. Als in 1999 de dan nieuwe directeur Wouter Spruyt (een verre nazaat van Jacobus) met een geheel vernieuwd concept zijn winkelpubliek probeert te verjongen, blijkt dat te laat om het bedrijf van faillissement te redden. In maart 2001 wordt de zaak gesloten. De panden staan er nog, maar huisvesten tegenwoordig andere winkels. Wat nog rest van het ooit zo succesvolle familiebedrijf zijn de initialen van Jacobus Spruyt op dit glas-in-loodraam in de nok van de zijgevel.

9 juli 2010, Het Witte Ossenhooft

Fri, 09 Jul 2010 08:11 +0100

Over leerlooiers en vleeshouwers

Het is vrijdag 9 juli 2010. Wij togen het begin van het weekend naar dit café aan het Verdronkenoord. Alkmaar is een stad geweest met een grote regionale functie als veemarkt. Het is dan ook niet raar dat de stad meerdere panden met gevelstenen met ossenhoofden kenden, zoals Het Ossenhooft en Het Vale Ossenhooft. Slagers, huidenkopers, schoenmakers en leerlooiers hadden allen de ossenkop als symbool. Op de foto zien we Het Witte Ossenhooft. Volgens de overlevering zat er in de 17e eeuw een vleeshouwerij in dit pand. Het Witte Ossenhooft refereert aan de destijds vlakbij gelegen veemarkt die eeuwenlang op de Platte Stenenbrug werd gehouden.

De os op deze steen heeft door de eeuwen heen alle denkbare kleuren gehad, nu is hij enigszins in historische staat terug gebracht. Net als de gevelsteen aan de Sint Annastraat paste de 'T' amper nog op de steen. Om dit ruimtegebrek zijn waarschijnlijk ook de twee O's in 'Hooft' in elkaar verstrengeld.

8 juli 2010, Gedenksteen Anna Fleischer

Thu, 08 Jul 2010 08:11 +0100

Over Anna Maria Fleischer en de slag aan de Berezina

Het is donderdag 8 juli 2010. Op de grote kerk vinden we dit bescheiden monument. Het is een hardstenen plaat van 53 bij 57 centimeter met het opschrift: Acht voetstappen voor dezen steen rust het lijk van Anna Maria Fleischer, echtgenoot van Francois Joseph Bailly, overleden den 3 augustus MDCCCXI (1811). In het zeven en twintigste jaar van haar ouderdom, vrienden eert het geheugen van de geene die eene goede dochter echtegnoote en moeder is.

Dankzij de speurtocht van de heer Belonje van het tijdschrift Oud Alkmaar ben ik meer te weten gekomen over Anna en Francois. Wat ieder geval opvalt is dat Anna op het toenmalige kerkhof is bijgezet. Dit houdt verband met haar maatschappelijke stand. Haar echtgenoot was Fransman, maar in Frankrijk was destijds een absoluut verbod van begraven in kerken van kracht. Uit de akte van de burgerlijke stand kunnen we vinden dat Anna is gestorven 's avonds om 20.05 uur.

Zowel Anna als Francois waren geen Alkmaarders. Anna was geboren te Altona in Denemarken, als dochter van Jean Christiaan en Matia Dorothea Schroder. Francois werd op 21 maart 1791 geboren te B�?©thune, Pais-de-Calais, als zoon van Guislain Joseph en Maria Therese Elisabeth Delathe.

Francois bekleedde tijdens Anna's overlijden de functie van pharmacien-major bij de Franse keizerlijke armee en was gestationeerd in het militaire hospitaal dat toentertijd in Alkmaar was gevestigd.
Hij kwam op 26 augustus 1809 in dienst als chirurgin-sous-aide der derde klasse bij de hospitalen van het Franse leger van Brabant (l'Armee du Brabant). Op 14 februari 1810 werd hij in rang verhoogd, maar in 2 mei 1810 kreeg hij verrassend genoeg zijn ontslag. Hierna heeft hij zich toch weer opnieuw verbonden aan dit leger en op 26 april 1811 werd hij wederom als chirurgin-sous-aide aan het Franse leger in Duitsland toegewezen. Kort daarna volgde Francois' benoeming tot chirurgin-major, nu bij het grote leger (Grande Armee), dat bestemd zou zijn voor de noodlottige expeditie tegen het Russische Tsarenrijk. Hier overleed Francois in november 1812. De precieze dag van zijn overlijden is niet bekend, wat ongetwijfeld betekent dat hij in de catastrofale terugtocht in de beruchte novembermaand bij de Berezina (een rivier in Wit-Rusland) temidden van sneeuw en ijs zoals zo velen toen een gruwelijk einde vond (De slag aan de Berezina was een veldslag die aan de rivier plaatsvond van 26 tot 29 november 1812 tijdens de terugtrekking van de veldtocht van Napoleon naar Rusland).

7 juli 2010. Hofje Helena van Oosthoorn

Wed, 07 Jul 2010 08:11 +0100

Over preuven en aardappelgeld

Het is woensdag 7 juli 2010. Verscholen aan de Koningsgweg staat het hofje Helena van Oosthoorn. Alleen de gevelsteen op het pand verklapt de oorsprong van dit pandje. Helena van Oosthoorn liet in 1680 notarieel bepalen dat uit haar nalatenschap een goed doortimmerd huis moest worden gekocht waar maximaal drie 'preuven' een goed onderkomen mochten krijgen.

Een preuve is een periodieke uitkering in geld of natura (vaak ook gecombineerd). De arme bewoners van het hofje van Helena van Oosthoorn kregen naast aardappelgeld en ruim duizend turven jaarlijks een bedrag van vijftig gulden uitbetaald.

Zowel de voor- als achtergevel van het hofje zijn in 1734 vernieuwd. Tegelijkertijd werd ook de indeling veranderd en werd er een nieuwe kap aangebracht. De laatst restauratie vond in 1973 plaats, toen net een woningbouwvereniging eigenaar van het in erbarmelijke staat verkerende hofje was geworden.

6 juli 2010, Inden Blinden Ezel

Tue, 06 Jul 2010 08:11 +0100

Over tredmolens en ezels

Het is dinsdag 6 juli 2010. Vandaag laat de gevelsteen ons een ezel zien met een blinddoek voor. Deze Inden Blinden Ezel aan het Luttik Oudorp verwijst naar de tredmolen die hier vlakbij heeft gestaan. In deze tredmolen liep de ezel ellenlang rondjes. Een tredmolen (ook wel rosmolen) was een apparaat dat de spierkracht van mensen en dieren gebruikte om een groot rad met treden aan te drijven. Dit rad zette vervolgens een ander deel in werking. Door rondjes te lopen ging dan bijvoorbeeld een maalsteen, een karn of een dors werken. Nu kennen we een tredmolen voornamelijk nog uit de hamsterkooi.

In de 17e eeuw stond de ezel symbool voor armoede, maar ook voor nederigheid, geduld, gehoorzaamheid, domheid en laksheid. Veel eigenschappen dus, die de ezel ook wel allemaal nodig had om oeverloos rondjes te blijven lopen...

5 juli 2010, Melkmeisje

Mon, 05 Jul 2010 08:11 +0100

Over melkmeisjes en kinderpostzegels

Het is maandag 5 juli 2010. We melken ons thema gevelstenen nog even verder uit aan de Oudegracht. In het pand op nummer 54-56 zit deze gevelsteen van Het melkmeisje. De Melkmeid, zoals de steen ook wel wordt genoemd, zat oorspronkelijk in de gevel van een pandje aan de Kooltuin. Na wat omzwervingen kwam het in 1967 in de huidige gevel terecht. Rond 1870 deden de melkman en de melkfabriek haar intrede in het straatbeeld, voor die tijd kwamen melkmeisjes met open emmers langs de deuren om melk te verkopen. Deze melk kwam rechtstreeks van de boerderij.

In 1975 was het thema van de kinderpostzegels gevelstenen. Het melkmeisje kreeg toen haar eigen zegel in een serie van vier verschillende zegels. De andere zegels hadden als onderwerp Weeskinderen uit Medemblik, Weeskinderen uit Gorkum en de vier Heemskinderen op het ros Beyaert uit Amsterdam (in Alkmaar kennen we ook een gevelsteen over deze legende).

4 juli 2010, Rozenkruisers

Sun, 04 Jul 2010 08:11 +0100

Over een geheim genootschap en Johannes Torrentius

Het is zondag 4 juli 2010. We vertellen jullie deze zondag graag het verhaal van een legendarisch en geheim genootschap. Volgens de overlevering werd de orde van de Rozenkruizers gevormd in 1407 door de Duitser Christian Rosenkreutz. Hij had in het heilige land gestudeerd onder verschillende occulte meesters. Gedurende zijn leven had de orde niet meer dan acht leden. Het genootschap bezat een grote schat en geheime kennis. De orde zou een door hen gestuurd regime in Europa opbouwen waardoor het welvaren van de mens zeker zou worden gesteld voordat de wereld zou vergaan. Toen Rosenkreutz in 1484 overleed, stierf de orde ook een langzame dood.

Deze leefde weer op in de 17e eeuw. De leden van de orde uit zowel de 15e eeuw met Rosenkreutz als met de opleving in de 17e eeuw waren een groep geïsoleerde personen die dezelfde gedachtegoed deelden. Ze leefden incognito en namen de kleding en gewoontes over van hun omgeving zodat ze niet opvielen. Een belangrijke taak was het vinden van een opvolger bij wie ze op tijd hun kennis veilig konden stellen. In de 17e eeuw werd de beweging als een bedreiging gezien voor de gevestigde orde. Men probeerde de leden te ontmaskeren en te vervolgen. Een Nederlands voorbeeld hiervan is de rechtszaak van de schilder Johannes Symonszoon van der Beeck (bekend als Johannes Torrentius) in 1627. Johannes werd er van verdacht lid te zijn van de Rozenkruisers. Zelf ontkende hij lid te zijn van zo'n sekte, ook tijdens diverse martelingen waaraan hij werd onderworpen. In 1627 werd hij veroordeeld tot 20 jaar gevangenisstraf. Ook werden alle schilderijen die van hem gevonden konden worden door de beul verbrand.

Er staan drie in druk uitgegeven teksten aan het begin van de Rozenkruisersmythe: de Fama Fraternitatis, de Confessio en de Chymische Bruiloft. Het zijn de eerste historische documenten die van het bestaan van een geheim genootschap getuigen. In de drie 17e eeuwse geschriften komt geen duidelijke Rozenkruisersfilosofie naar voren. Het gebrek aan een concrete filosofie in de oorsprong heeft het ontstaan van een grote verscheidenheid aan Rozenkruisersgroeperingen als resultaat. Ieder van deze groepen heeft een eigen filosofie. Terugkerende elementen in de diverse filosofie�?«n zijn gnosticisme, esoterie en magie.

Hier aan de Oudegracht vinden we de Internationale School van het Gouden Rozenkruis, ofwel de Lectorium Rosicrucianum. Deze moderne Rozenkruizers richten zich op hun werkelijke menselijke bestemming: de terugkeer naar je goddelijke oorsprong. Het pand komt uit 1642 en is rond 1982 uitgebreid verbouwd. Achter het monumentale pand werd toen onder andere een tempel gebouwd. Voor op het pand vinden we deze gevelsteen met het symbool van de Rozenkruizers.

3 juli 2010, In die Vergulden Spelt

Sat, 03 Jul 2010 08:11 +0100

Over verstening en spelt

Het is zaterdag 3 juli 2010. Al eerder dit jaar vertelden we over de functie van gevelstenen. Maar hoe zijn gevelstenen ontstaan? Tussen 1500 en 1550 vond de verstening plaats. Dit hield in dat houten huizen werden vervangen voor stenen exemplaren wegens de veel grotere brandveiligheid. In de tijd dat de huizen nog van hout waren werden er vooral uithangborden gebruikt die boven de luifels uithingen. Deze luifels en uithangborden hingen enorm in de weg en werden daarom op een gegeven moment verboden. In de plaats kwamen de gevelstenen.

Aan de Sint Annastraat vinden we deze goudblauwe gevelsteen. De in het tweede deel van de 16e eeuw aangelegde Sint Annstraat was toentertijd een bedrijvig straatje. De getoonde steen, In die vergulden spelt, was waarschijnlijk die van een kledingwinkel. Het woord Spelt kan er echter ook op duiden dat men hier spelden vervaardigde of verkocht.

Er is van tevoren blijkbaar niet nagedacht over het ontwerp van de steen, want bij het produceren kwam de maker er achter dat het laatste woord niet goed ging passen. De T paste nog nauwelijks in het plaatje. In de zomer van 1999 is deze gevelsteen weer mooi ingeschilderd.

2 juli 2010, De Otter

Fri, 02 Jul 2010 08:11 +0100

Over zijlen en otters

Het is vrijdag 2 juli 2010. We zitten vandaag precies op de helft van ons project. Tijd voor een korte vakantie voor ons en dus zijn de komende twee weken Gevelsteenweken. We starten de gevelsteenweken aan de Zijdam.

De Zijdam is ontstaan met de verwezenlijking van het woon- en handelsgebied aan de Voordam. Dit gebied werd regelmatig opgehoogd om maar bestand te zijn tegen het veranderlijke water. Aan vier zijden van het gebied werden dammen en dijken gebouwd, zo ook aan de Zijdam. Opmerkelijk genoeg werd de Zijdam vroeger geschreven als Zijldam. Een zijl is een woord voor een sluis. Het woord is verwant aan het werkwoord sijpelen, wat het doorlaten van water betekent. Er is dus kans dat hier vroeger een zijl ofwel sluis zat.

Aan de Zijdam vinden we het pand met deze gevelsteen uit 1714. Deze gevelsteen laat een otter zien. De herkomst van de steen is voor ons een raadsel. Al zoekend vinden we dat in de buurt van de Zijdam ooit mineraalwaterfabrikant en bierbottelarij de Otter zat (bij de Torenburg). Deze fabriek werd in 1964 gesloopt. Wellicht is de gevelsteen toen verplaatst naar dit pand op de Zijdam. Wij kenden deze gevelsteen in elk geval nog niet en vonden de otter zo leuk dat we hem jullie niet wilden onthouden.

1 juli 2010, VSM Tuinen

Thu, 01 Jul 2010 08:11 +0100

Over homeopathische geneesmiddelen en oertincturen

Het is donderdag 1 juli 2010. Vandaag laten we jullie ruiken aan de VSM-tuinen. VSM is al meer dan honderd jaar gespecialiseerd in homeopathische en plantaardige geneesmiddelen. Het is de grootste producent van natuurlijke geneesmiddelen in Nederland. VSM maakt deel uit van het Duitse Schwabeconcern en de internationale Homint-groep met vestigingen in alle Europese landen, de Verenigde Staten en Azië.

Wat veel mensen niet weten is dat VSM gevestigd is aan de rand van Alkmaar, op de Berenkoog. Bij het bedrijf liggen tevens de eigen kruidentuinen. Op deze plek wordt het grootste gedeelte van de plantaardige grondstoffen voor geneesmiddelen op ecologische manier gekweekt. De tuin heeft een officieel EKO-keurmerk. Jaarlijks wordt er ongeveer tienduizend kilo kruiden geoogst. Deze worden in de eigen fabriek verwerkt tot oertincturen, de basis van homeopathische geneesmiddelen. De oertincturen worden vervolgens gebruikt voor bekende homeopathische geneesmiddelen zoals Spiroflor, SRL en Calendulan.

De geschiedenis van VSM start in 1866 als dokter Willmar Schwabe in het Duitse Leipzig met de bereiding en verkoop van homeopathische geneesmiddelen begint. In 1899 gaat de Zaandamse Herten-Apotheek de homeopathische geneesmiddelen van Schwabe in Nederland verkopen. Apotheek Voorhoeve produceert in 1910 het eerste Nederlandse merk homeopathie en Schwabe begint een eigen vestiging in Nederland. In 1965 fuseren Voorhoeve en Schwabe samen in Zaandam met de nieuwe naam VSM (Voorhoeve Schwabe Merkgeneesmiddelen). Rond 1981 maakt homeopathie en daarmee ook VSM een grote groei door en verhuist VSM naar een nieuw pand in Alkmaar. De lucht en bodem zijn hier zo schoon dat de geneeskrachtige kruiden in een tuin bij dit eigen pand gekweekt kunnen worden.

De tuin van VSM bestaat uit twee delen, een ecologische siertuin en een grote biologische productietuin. Samen hebben de tuinen een oppervlakte van ruim 2 hectare. Er staan zo'n vijfhonderd soorten geneeskrachtige planten die worden gebruikt als grondstof voor de geneesmiddelen. Daarbij wordt de tuin gebruikt ten behoeve van educatie en voor de oogst van zaden.

De tuinen worden elk jaar in de zomermaanden opengesteld voor publiek. Voor een overzicht van deze gratis bezoekdagen verwijzen we jullie graag naar de website van VSM.

30 juni 2010, Theekoepel

Wed, 30 Jun 2010 08:11 +0100

Over theekoepels en Nicolaas Beets

Het is woensdag 30 juni 2010. Dit kleine gebouwtje dateert uit het begin van de 19e eeuw en is oorspronkelijk een theekoepel. De koepel behoorde tot de voormalige buitenplaats Arendshof. Langs de uitvalswegen naar Haarlem, Bergen en Egmond stonden verschillende buitenhuizen met landgoed en theekoepel.

Een theekoepel is een typisch Nederlands verschijnsel uit de 15e tot 20e eeuw die vaak op buitenplaatsen en zomerverblijven van rijke stedelingen staat. In 1616 bracht de VOC voor het eerst thee mee uit het verre Oosten. Het werd toen al gauw een statussymbool om een theekoepel te hebben. Deze stond altijd op een plek met mooi uitzicht, maar ook vaak zodat men zelf gezien kon worden. In deze theekoepel Arendshof las de beroemde Nicolaas Beets zijn verzen voor (Beets kennen we van onder andere zijn verhalenbundel Camera Obscura).

Tegenwoordig is in de koepel Cantina Architectura gevestigd. Dit is een ontmoetingsplek voor gesprekken over kunst en cultuur en een vegetarisch restaurant. Uitgangspunt van het restaurant is een voordelig en smakelijk vier- of vijfgangen dagmenu van natuurlijke producten, beschikbaar in het bewuste jaargetijde. Aanvulling wordt gevonden in de kruidentuin achter het huis. Kijk voor meer informatie op de website van Cantina Architectura.

29 juni 2010, Zandersloot

Tue, 29 Jun 2010 08:11 +0100

Over zanders en paddentrek

Het is dinsdag 29 juni 2010. Als je tussen horecagelegenheid De Hertenkamp en begraafplaats Sint Barbara het fietspad richting het Heilooër Bos inrijdt, kom je op de Zanderslootweg. Naast dit fietspad vinden we de Zandersloot.

Deze sloot is in 1606 gegraven om het zand van de strandwal via het water af te kunnen voeren. De afgravingen waren nodig om de bodem vruchtbaarder te maken. 'Zanders' noemden met de voerlui die de schuiten afgegraven zand door de sloot voerden. Zij voeren de richting op waar nu de Nieuwpoortslaan is en verder naar de Blekersloot.

In de loop van de tijd zijn er enkele delen van de Zandersloot gedempt. Er zullen nog wel meer veranderingen gaan plaatsvinden. Waar eerst het AZ-stadion lag worden nu huizen gebouwd. De Zandersloot zal dan deel gaan uitmaken van de ecologische verbindingszone tussen Alkmaar en Heiloo en er zullen eilandjes in het water worden aangebracht.

In maart vindt er bij de Zanderslootweg een enorme paddentrek plaats. Deze worden al jaren geholpen met oversteken. De padden vallen in ingegraven emmers aan de ene kant van het pad, en worden door vrijwilligers dan aan de overkant gezet.

28 juni 2010, Paardenmarkt

Mon, 28 Jun 2010 08:11 +0100

Over skeletten en het Minderbroederklooster

Het is maandag 28 juni 2010. Nederland wint van Slowakije en gaat daarmee door naar de kwartfinales van het WK voetbal. Wij hopen vandaag te scoren met een stoffig onderwerp; archeologische opgravingen aan de Paardenmarkt.

De Paardenmarkt dankt haar naam aan de veemarkten die hier begin 1600 werden gehouden. Voor deze tijd stond er echter een klooster en een kloosterkapel met begraafplaats. Dit Minderbroederklooster werd in 1448 gesticht als enige mannenklooster in de stad, behorend tot de Orde van Sint Franciscus. Met de beeldenstorm werd het klooster zwaar getroffen en bij de Reformatie in 1572 werden de laatste zes overgebleven Franciscanen gedood. De burgemeesters van Alkmaar besloten in 1573 tot de afbraak van het klooster om er voor in de plaats een plein te maken; de Paardenmarkt.

Omdat de Paardenmarkt straks geheel gerenoveerd gaat worden krijgen archeologen de tijd om onderzoek te doen. De zeventien bomen die op het plein stonden logeren tijdelijk bij de Stadskwekerij en worden in 2011 weer teruggeplaatst. Het terrein wordt in delen blootgelegd door een archeologiebedrijf samen met een groep studenten Fysische Antropologie van de Universiteit van Leiden die hiermee hun veldstage lopen. Men ging naar aanleiding van eerder onderzoek er van uit dat er alleen monniken en vooraanstaande Alkmaarders lagen begraven (zoals Jorden van Foreest in 1559 en diens vrouw), maar inmiddels zijn er ook al een aantal kinderskeletten gevonden. De mensen waren in houten kisten begraven, liggend op de rug. Van de houten kisten is echter weinig meer over.

Het opgraven is een intensief karwei. Elk skelet wordt voorzichtig vrijgelegd en met een zacht borsteltje schoongeveegd. Dan wordt het gefotografeerd, getekend en gemeten. Het skelet wordt dan geborgen en naar de werkplaats vervoerd waar het gewassen, gedroogd en verpakt wordt. Vervolgens gebeurt in het lab van de universiteit het forensische onderzoek, waarbij het geslacht, de leeftijd en eventuele afwijkingen worden bekeken.

Het terrein is afgesloten met hekken, maar de skeletten en botten zijn van achter deze hekken voor het publiek goed zichtbaar! Daarnaast staan er informatieborden bij de hekken en worden er voorlichtingsbijeenkomsten gehouden. De opgravingen zijn ook te volgen via de website van de gemeente Alkmaar.

27 juni 2010, Amateurvereniging de Rekere

Sun, 27 Jun 2010 08:11 +0100

Over de arbeidersklasse en volkstuintjes

Het is zondag 27 juni 2010. Het is vandaag heerlijk zomers weer. De barbecue kan aan en de tuindeuren kunnen open, wij stappen de tuin in bij amateurvereniging de Rekere.

De oorsprong van volkstuintjes ligt aan het eind van de 19e eeuw. Men probeerde toen vanuit de overheid de belangen van de arbeidersklasse te verbeteren door stukjes tuingrond aan dit volk te verhuren. De tuintjes werden voor een lage prijs verhuurd met de bedoeling dat de grond door de gebruikers in hun vrije tijd zou worden bewerkt, voornamelijk voor de teelt van groente en aardappels voor eigen consumptie.

De voedselvoorziening in Nederland kwam onder druk te staan toen de Eerste Wereldoorlog in 1914 uitbrak. Het gebruik van volkstuinen nam in deze periode dan ook toe. 1921 was een keerpunt voor het doel van de tuintjes. Er was geen direct voedselgebrek meer, wat het karakter van de volkstuinen deed veranderen naar recreatie-tuin. Met het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werden de tuintjes weer van groot belang voor de voedselvoorziening.

Op de foto zien we amateurvereniging de Rekere. De eerste locatie van De Rekere was in 1954 aan de Helderse Weg waar nu de Nuon-gebouwen staan. Het tuinderscomplex verhuisde in 1977 naar de huidige locatie, tevens aan de Helderse Weg. Volkstuinen zijn aan verschillende modegrillen onderhevig; Siertuin, Kruidentuin, Natuurvriendelijk en biologisch tuinieren. Met elke nieuwe hype is er weer een opleving in het aantal verhuurde tuintjes.

26 juni 2010, COC

Sat, 26 Jun 2010 08:11 +0100

Over het Roze Boekje en karaoke

Het is zaterdag 26 juni 2010. Vandaag is het Roze Zaterdag. Dit is de Nederlandse versie van de Amerikaanse Gay Pride. Dit jaarlijks georganiseerd feest heeft een gezelligheidsaspect maar ook een politiek aspect. Roze Zaterdag wordt in Nederland jaarlijks in een andere stad op de laatste zaterdag van juni gehouden. Dit jaar is dat in Amersfoort, maar er zijn tal van steden die zelf ook wat organiseren rond deze dag.

Zo was het in Alkmaar van 23 tot en met 26 juni Roze Week. Het doel van deze week is om meer aandacht te vragen voor integratie en acceptatie van homoseksualiteit. Speciaal voor deze week is het Roze Boekje uitgebracht, waar de standpunten op het gebied van homobeleid van de partijen uit de Alkmaarse gemeenteraad staan. Verder zijn er de hele week allerlei discussies, promoties en bijeenkomsten geweest met diverse Alkmaarse verenigingen en instanties over homoseksualiteit en emancipatie. De roze week wordt vandaag afgesloten met een karaoke eindfeest in 1811 Dance & Drinks, de horecatak van het COC Noord-Holland-Noord.

COC Noord-Holland-Noord zit al achttien jaar aan de Bierkade in Alkmaar. Het is de enige homo-uitgaansgelegenheid in heel Noord-Holland boven het IJ. Het COC is de Nederlandse Vereniging tot Integratie van Homoseksualiteit. De vereniging is in 1949 opgericht als Cultuur- en Ontspanningscentrum, kortweg het COC genoemd.

25 juni 2010, Rondvaartboot

Fri, 25 Jun 2010 08:11 +0100

Over oude grachten en ancient old canals

Het is vrijdag 25 juni 2010. De vrijdag trekt in het hoogseizoen de meeste toeristen naar Alkmaar. Natuurlijk komt dit door de wekelijkse kaasmarkt, maar veel toeristen genieten deze dag ook van een rondvaart door de Alkmaarse grachten. De grachten van Alkmaar vormen een belangrijk deel van het karakteristieke stadsbeeld. De grachten zijn oorspronkelijk ontstaan door de behoefte aan afwatering, transport en verdediging, maar zijn nu een belangrijke toeristentrekpleister geworden. Alkmaar ziet er vanaf het water heel anders uit dan vanaf de wal!

René en Carla Woltheus verzorgen al sinds 1989 grachtenrondvaarten door Alkmaar. Vanaf de Mient vertrekt op elk heel uur van april tot en met oktober een rondvaartboot voor een 45-minuten durende vaart langs de mooie plekjes en monumenten. De gids die meevaart vertelt stadsverhalen en over de geschiedenis van onze stad en doet dat in diverse talen.

Er zijn vier rondvaartboten; De Mient, Victory, Alkmaar en De Waag. De vier open boten variëren in lengte tussen de 16,5 en 17,1 meter. Alle boten hebben een passagiers-capaciteit van 78 mensen. De 'cabrio' boten zijn noodzakelijk omdat Alkmaar veel lage bruggetjes kent, je komt er tijdens de tocht 22 tegen waar je als passagier soms diep voor moet bukken.

Om zoveel mogelijk toeristen in de boot te lokken staat op de Gewelfde Stenen Brug een medewerker met megafoon de aandacht te trekken door een promo-praatje in drie verschillende talen (Nederlands, Engels, Duits) te houden; "What about a beautiful boattrip trough the ancient old canals of Alkmaar...."

24 juni 2010, Zeglis

Thu, 24 Jun 2010 01:00 +0100

Over tonnetjes poep en de tonnenman

Het is donderdag 24 juni 2010. Vanavond speelt oranje haar derde wedstrijd in het WK. Het team heeft zich met de vorige twee overwinningen al geplaatst voor de achtste finales, maar kunnen vanavond nog wel groepswinnaar worden. Wij genieten vandaag van het oranjegevoel aan het Zeglis.

Het Zeglis was de belangrijkste waterweg voor Alkmaar, dat toegang gaf via de Schermer tot scheepvaartroutes door heel Holland en de Zuiderzee. Aan het Zeglis zat vroeger ook de gemeentereiniging. De gemeentelijke bemoeienis met het onderhoud en schoonhouden van de stad gaat terug tot 1254, maar pas op 1 augustus 1881 werd in Alkmaar een gemeentelijke Stadsreiniging opgericht. Hiervoor werd de inzameling van huishoudelijk en 'menselijk' afval uitbesteed. Deze toename van overheidbemoeiens was vooral noodzakelijk voor de volksgezondheid en hygiëne. Cholera-epidemieën eisten in die tijd vaak honderden of zelfs duizenden slachtoffers onder de Alkmaarse bevolking.

Het 'menselijke' afval afvoeren gebeurde via het Tonnenstelsel. De volle tonnen poep en plas werden bij de mensen thuis opgehaald en omgewisseld voor schone. Hoe vaker je schone tonnen wilde, hoe meer je betaalde. Eerst waren de tonnen van hout en later van ijzer. Het vervoer van de tonnen gebeurde hier met handwagens die de riekende lading vervoerde naar een dichtbijgelegen gracht. Vanaf hier werden de tonnen per vlet vervoerd naar het Zeglis. De gemeentereiniging had hier haar eigen haventje. De tonnen werden geleegd in grote beerkuilen. Vanaf halverwege de jaren vijftig gebeurde het brengen en halen van de tonnen met de auto.

Met de komst van de waterspoeling na de Tweede Wereldoorlog begon men al snel genoeg te krijgen van die stinkende tonnen. Toch heeft het lang geduurd voordat het tonnenstelsel in Alkmaar helemaal uit het straatbeeld verdwenen was. Gemeente Alkmaar moest eerst enorm investeren in rioleringen. In 1956 waren er nog zo'n 3100 tonnetjes in gebruik, de jaren hierna nam het aantal snel af. In 1975 maakten nog zo'n dertig huishoudens in de Spoorbuurt gebruik van de tonnen. Hun oude huurhuisjes stonden op de nominatie om gesloopt te worden en dus werd er door hun huurbazen niet meer in een modern toilet geïnvesteerd. Twee keer per week kwam de tonnenman (met zijn leren schort aan) langs om de volle ton te ruilen voor een lege. De ton stond in een huisje in de tuin en het transport ging dwars door je huis heen. Er was dan ook altijd een angst voor lekkage. Pas in 1983 werd de laatste ton in Alkmaar afgeschaft!

23 juni 2010, Schutterswei

Wed, 23 Jun 2010 01:00 +0100

Over een (bijna) gesloten gevangenis

Het is woensdag 23 juni 2010. De Schutterswei is een gevangenis in Alkmaar en staat verborgen in het groen van de Alkmaarderhout. Deze locatie vormt samen met de locaties Zuyder Bos, Amerswiel en Westlinge de Penitentiaire Inrichting (PI) Heerhugowaard/Alkmaar.
De gevangenis heeft een markante ingang met aan weerszijden een blok dienstwoningen.

De instelling is al sinds 1884 in gebruik als penitentiaire inrichting en werd in 1889 uitgebreid met 104 cellen. Het complex kreeg pas in 1958 definitief haar naam Schutterswei. Hierna hebben er nog enkele verbouwingen plaatsgevonden. Nu heeft het huis van bewaring een capaciteit voor 122 gedetineerden.

Voormalig staatssecretaris Albayrak van Justitie besloot in mei 2009 dat de gevangenis aan de Prins Bernhardlaan in 2012 haar poorten moet sluiten. De gemeente gaat onderzoeken wat ze hierna met Schutterswei aan moet. Alles is in principe bespreekbaar, mits het monumentale gedeelte blijft bestaan. Te denken valt aan horeca of jongerenhuisvesting. Een museum heeft de gemeente liever niet, want dat trekt teveel autoverkeer, wat het rustige karakter van de Hout zou aantasten. De gemeente heeft het gebouw ook aangeboden aan het MCA, maar voor het ziekenhuis voldoet de gevangenis niet aan hun gestelde eisen.

22 juni 2010, Voormalig Zusterhuis

Tue, 22 Jun 2010 01:00 +0100

Over zusters en jonge juffrouwen

Het is dinsdag 22 juni 2010. Dit voormalig stedelijk klooster aan de Oudegracht heet in de volksmond Het Zusterhuis. Het is gebouwd aan het einde van de 19e eeuw in opdracht van de Onze Lieve Vrouwen Stichting uit Amersfoort. Deze stichting had haar kantoor in het naastgelegen 18e eeuwse pand op huisnummer 218. Hiervoor zat er in dit pand op nummer 218 een 'kostschool voor jonge juffrouwen'. Deze was opgericht in 1855 en de meisjes mochten hier 'in de kost' onderwijs volgen. Zij moesten dan wel onder andere zes eigen servetten, een porseleinen lampet- en waskom en zilveren bestek van thuis meenemen.

Ontwerper van het geheel is het, tevens uit Amersfoort afkomstige, architectenbureau Kroes en Zonen. De bouwstijl van de gevel werd in 1925 bij een uitbreiding aangepast, waardoor het beter bij de rest van het pand ging passen.

De kloosterzusters verbleven in hun 'cellen' in het rechterdeel van het pand (huisnummer 214). Op huisnummer 216 lag de refter (de eetzaal). De kapel lag op de eerste verdieping, goed te herkennen aan de grote boogvensters. Enkele jaren geleden hebben de laatste zusters het klooster verlaten en is het pand verbouwd tot appartementencomplex.

21 juni 2010, De Viaanse Molen

Mon, 21 Jun 2010 01:00 +0100

Over wipmolentjes en A Girl in Hyacinth Blue

Het is maandag 21 juni 2010. Ook al doet het weer in Nederland anders vermoeden, het is vandaag de langste dag. Het verschil tussen zonsopkomst en zonsondergang is deze dag het grootst en wij willen dit jullie graag laten meebeleven met deze prachtige zonsondergang bij de Viaanse Molen.

Deze molen, in de volksmond De Viaan genoemd, staat aan de Havinghastraat en is vermoedelijke gebouwd in de tweede helft van de 16e eeuw. Hij is vernoemd naar zijn voorganger. In 1560 werden door de graaf van Egmond en de Heer van Bergen en Vianen plannen ontwikkeld om het in hun gebied gelegen Bergermeer droog te maken. Deze drooglegging vond plaats met behulp van twee wipmolentjes, de Cleyne Viaanse molens, en een grotere poldermolen, de Viaan die op de plek van de huidige molen stond.

Een verklaring voor de plaatsaanduiding in de naam van de molen kan in deze Heer van Vianen worden gevonden. Toch zijn er ook bronnen die zeggen dat de naam komt van de molenmakers die uit Vianen zouden komen. Een derde verklaring is dat de twee kleine wipmolentjes uit de streek rond Vianen waren meegebracht.

De drie molens bemaalde de Bergermeer op de Schermerboezem. In 1566 was het meer drooggemalen om vervolgens in 1570 al weer onder water te lopen door de Allerheiligenvloed (watersnood op 1 november 1570). In 1573, tijdens de Spaanse Oorlog, zijn alle drie de molens afgebroken. In 1579 kwamen er drie nieuwe molens, waaronder de huidige Viaanse Molen (die vanuit de Zijpe werd overgeplaatst). Vanaf toen werd er begonnen me de tweede poging om de Bergermeer droog te malen.

De Viaanse Molen is de enige van de drie molens die is overgebleven. Hij is zelfs tot 1960 in gebruik geweest en wordt tegenwoordig bij nood nog voor bemaling ingezet. De molen is nooit bewoond geweest, er heeft altijd een molenaarswoning naast gestaan. In 2002 heeft de molen gefigureerd in een Amerikaanse film Girl in Hyacinth Blue, over een fictief schilderij van Vermeer welke wordt terug gevolgd op zijn tocht langs verschillende eigenaren door de laatste eeuwen van de Nederlandse geschiedenis. Het verhaal begint in het nu en eindigt in 1670, het jaar waarin Vermeer het schilderij maakt.

20 juni 2010, Koningin van het vogelrijk

Sun, 20 Jun 2010 01:00 +0100

Over de zwaan en de Aalmeer

Het is zondag 20 juni 2010. Nederland heeft gisteren zijn tweede groepswedstrijd gewonnen in het WK voetbal, en Alkmaar kleurt met elke overwinning meer oranje. Zo heeft deze zwaan zijn zicht volledig verloren door onze fanatieke voetbalsupporters.

In 2004 werd op de rotonde bij de Laan van Tata in Daalmeer deze zwaan onthuld. Het is een democratisch kunstwerk, want de bewoners van de wijk mochten zelf kiezen uit vier verschillende ontwerpen van verschillende kunstenaars. Het gewonnen beeld is van de hand van de net afgestudeerde kunstenaar Robèrt Guérain. Hij maakte een bronzen zwaan met gespreide vleugels die de Laan van Tata inkijkt (Hij begroet als het ware de bezoekers en biedt bescherming aan de bewoners, aldus de kunstenaar). De vogel staat op drie bronzen triomfbogen van beton, die elk in het verlengde staan van één van de lanen die op de rotonde uitkomt. Deze heeft de kunstenaar gebruikt om het verkeer doorkijk te geven. Tevens zijn de bogen een verwijzing naar lanen in de grote steden. Het zijn archetypen van triomfbogen.

Waarom de kunstenaar met een zwaan kwam? Bij een groep mensen in de wijk was gepeild wat ze leuk zouden vinden. Één detail in deze antwoorden viel Guérain op; dat bewoners watervogels misten. De zwaan refereert aan het waterrijke gebied dat het vroeger was. De paling domineerde deze visrijke omgeving, vanwaar het gebied de naam De Aalmeer kreeg. In de optiek van de kunstenaar bracht hij met het beeld de koningin der watervogels terug.

19 juni 2010, Jan Arentsz

Sat, 19 Jun 2010 01:00 +0100

Over een mandenmaker en een hageprediker

Het is zaterdag 19 juni 2010. De finish is in zicht! Vandaag is de laatste dag van de Alkmaarse Vierdaagse. Op het programma staat de Geestmerambachtroute. Het zal vandaag druk worden bij dit recreatiegebied bij Broek op Langedijk, want er is ook het festival Indian Summer. De wandelaars verlaten Alkmaar in ieder geval via het tunneltje bij het Jan Arentsz in de Rekerhout.

Jan Arentsz was een bekend en geliefd verteller uit de 16e eeuw die een grote bijdrage heeft geleverd aan de verspreiding van het gereformeerd gedachtegoed in Holland. Hij begon vier eeuwen geleden als een eenvoudige mandenmaker maar werd gegrepen door de ideeën van de Reformatie, die hij leerde van zijn Alkmaarse pastoor en leermeester Cornelis Cooltuin. Hij ontwikkelde zich hierna tot één van de eerste hagepredikers. In 1566 organiseerde hij bij Alkmaar in een open veld (tussen de 'hagen') bijeenkomsten waar mensen van heinde en verre op af kwamen. Hij deed steden door heel Holland aan, en mensen kwamen massaal naar de predikende mandenmaker toegestroomd. Hierbij gaf hij leiding aan de eerste gereformeerde kerk in Amsterdam.

Met de komst van Alva (de ijzeren hertog) begonnen de godsdienstvervolgingen, wat maakte dat Jan Arentsz moest vluchten naar Emden (in Oost Friesland, over de Duitse grens). In 1572 kon Jan Arentsz weer veilig terugkomen om de eerste predikant van de gereformeerde kerk in Alkmaar te worden. In 1573 leidt hij een een belangrijke synode (= kerkelijke vergadering) waar het fundament werd gelegd voor de gereformeerde kerk in Noord-Holland. Vlak hierna vielen de Spanjaarden Alkmaar aan. De Victorie heeft Jan Arentsz niet kunnen meemaken, hij stierf op 28 augustus 1573.

18 juni 2010, de Zandput

Fri, 18 Jun 2010 01:00 +0100

Over zand onttrekken voor nieuwe woonwijken

Het is vrijdag 18 juni 2010. Dag drie van de Vierdaagse. De route brengt ons vandaag langs Heiloo en de Beemster. Het startpunt voor alle wandelaars is vandaag het AZ-stadion. De lange afstanden vertrekken vanaf hier over bedrijventerrein Boekelermeer langs de Zandput.

De Zandput ligt bij één van de uitvalswegen van het bedrijventerrein Boekelermeer. Het meertje is ontstaan na het onttrekken van zand ten behoeve van de uitbreiding van Alkmaar. Met het zand werden in de jaren zestig de nieuwe wijken Alkmaar Noord en Overdie opgehoogd. Na het zuigen had de put een diepte van ongeveer twintig meter, die opgevuld werd met onder andere modder uit het Noordhollands Kanaal. Hiervoor werd speciaal een verbindingskanaal tussen het Noordhollands Kanaal en de Zandput gelegd.

Het watertje is al lange tijd aantrekkelijk voor vissers, die je er dan ook regelmatig tegenkomt. Het is ook niet vreemd dat er door het vullen van de put met water uit het Noordhollands Kanaal het er krioelde van paling en snoekbaars. Tegenwoordig is er vooral karper te vinden. Niet alleen vandaag, maar op alle dagen van het jaar zie je hier veel wandelaars rond het water lopen, in twintig minuten loop je een rondje om het meer heen.

17 juni 2010, Kippenbrug

Thu, 17 Jun 2010 01:00 +0100

Over kippenloop en ganzenpas

Het is donderdag 17 juni 2010. Het is de tweede dag van de Alkmaarse Vierdaagse. Vandaag staat de Schermerroute op de planning. De wandelaars stappen onder andere langs het Park van Luna, Oterleek, de Broeker Veiling, Sint Pancras, de VSM-tuinen en de Oudorperpolder. Maar eerst moet de Schermerringvaart overbrugd worden.

Deze brug heet officieel de Kerkbrug en is een smalle houten loopbrug die loopt van de Saturnusstraat naar de Schermerdijk en midden in natuurgebied de Leedjes ligt. Het is een onmiskenbaar onderdeel van het aangezicht van Oudorp.

De Kerkbrug wordt in de volksmond dus Kippenbrug of Torenbrug genoemd. De naam Torenbrug komt waarschijnlijk af van het nabij gelegen kasteel Torenburg. De bijnaam Kippenbrug is een vaker voorkomende naam voor dit soort bruggetjes. Omdat de loopbrug smal is kunnen er slechts twee mensen naast elkaar overheen lopen. Meestal liep men dus als 'kippen' achter elkaar het water over.

Wij dopen de brug vandaag om tot Ganzenbrug, want deze lange sliert wandelaars doet ons eerder aan de ganzenpas dan aan een kippenloop denken.

16 juni 2010, Willem Blaeu

Wed, 16 Jun 2010 01:00 +0100

Over landkaarten en de Atlas Maior

Het is woensdag 16 juni 2010. Vandaag is het startschot van de Plus Wandel4Daagse. 7.371 wandelaars uit zowel binnen- en buitenland komen naar onze stad om vier dagen lang door de prachtige afwisselende omgeving van Alkmaar te wandelen. Deelnemers kunnen kiezen uit verschillende afstanden, te weten 7,5 km, 15 km, 25 km, 35 km of 45 km per dag. Ons project wandelt deze vier dagen gezellig met ze mee. Vandaag staat de duin- en strandroute op het programma waarbij Egmond, Bergen aan Zee, Hargen en Schoorl worden aangedaan, maar eerst wordt startpunt Alkmaar verlaten via het Willem Blaeu.

Willem Janszoon Blaeu was een kaartenmaker die in 1571 in Alkmaar werd geboren. Hij groeit op als de zoon van een rijke koopman. Zijn eerste baantje vindt hij bij Cornelis Hooft, een haringkoopman te Amsterdam. Hooft heeft de hoop dat Willem hem zal opvolgen in de zaak, echter liggen Willems interesses eerder bij wiskunde en astronomie dan bij de vette vis. Hij gaat daarom in de leer bij de bekende Deense astronoom Tycho Brahe. Hier wordt hij zeer bekwaam in het maken van globes en instrumenten.

Terug in Nederland vestigt Willem zich eerst in Alkmaar en wijdt hij zich aan het maken van land- en zeekaarten en wereldbollen. Als zijn rijkdom door zijn succesvolle werk toeneemt trekt hij naar Amsterdam om te gaan wonen in het pand de vergulde Sonnewijser aan het Damrak. Hij krijgt in onze hoofdstad een eigen drukkerij waar hij de enorm gedetailleerde landkaarten zelf uitgeeft. Vanaf 1604 verschijnen zijn kaarten in atlasformaat. Blaeu merkte al snel dat zijn kaarten aansloegen bij het grote publiek. Veel mensen konden hun nieuwsgierigheid over de wereld niet bedwingen en kochten daarom een atlas. Hierdoor werd Willem over de hele wereld beroemd en werden de kaarten een soort statussymbool.

Willem wordt in 1633 benoemd tot Kaartenmaker van de Republiek. In deze functie maakt hij landkaarten voor de VOC en is hij examinator van de VOC-stuurlieden. In dezelfde tijd is zijn drukkerij ondertussen de modernste van Europa en publiceert hij naast landkaarten werken van onder andere P.C. Hooft, Roemer Visscher, Adriaan Metius, Vondel, Descartes, Snellius, Barlaeus, Hugo de Groot en Vossius. In 1638 overlijdt Willem in Amsterdam. Zijn beide zonen Cornelis en Johannes (Joan) zetten de zaak voort.

Het is zijn zoon Joan die vervolgens in 1662 de wereldberoemde Atlas Maior uitgeeft, een grote rijkelijk versierde wereldatlas met kaarten van zijn overleden vader. Met de komst van deze atlas werden de kaarten van Blaeu nog populairder. De atlas bestond uit ongeveer 600 kaarten en telde meer dan 3000 bladzijden. Er werden vertalingen gemaakt in het Latijn, Nederlands, Spaans, Frans en Duits.

Ik denk dat de wandelaars van de Alkmaarse Vierdaagse het zonder kaart kunnen stellen, met ruim zevenduizend wandelaars zal er altijd wel iemand de weg weten...

15 juni 2010, Emmastraat 109-111

Tue, 15 Jun 2010 01:00 +0100

Over Villa Holland

Het is dinsdag 15 juni 2010. Deze grootste stadsvilla op de hoek van de Emmastraat en de Nieuwlandersingel is gebouwd in 1907 en komt van de hand van J.A.G. van der Steur. Hij paste elementen uit de 17e eeuwse Hollandse Renaissance toe, zoals is te zien aan de trapgevels en de kruisvensters met luiken voor de ramen. Op de zijgevel is een natuurstenen reliëf te zien met de tekst Holland 1907, het pand wordt daarom ook wel Villa Holland genoemd. De villa werd gebouwd als dokterswoning en is daarom tevens voorzien van praktijkruimte.

Het is één van de eerste grote villa's die aan de rand van het Emmakwartier verrezen. Het Emmakwartier kwam tot stand in de periode 1895-1940. Meerdere belangrijke architecten hebben in deze buurt huizen ontworpen, zoals Kalverboer, Leguit, Ooms en Schaaf. De eerste bewoners van het Emmakwartier waren welgestelde mensen en daarom vinden we veel royale panden met rijke details terug aan de hoofdstraten van de wijk (Emmastraat, Nieuwlandersingel en Kennemerstraatweg).

14 juni 2010, Spoorbuurt

Mon, 14 Jun 2010 01:00 +0100

Over bewoners die de Spoorbuurt van de sloophamer hebben gered

Het is maandag 14 juni 2010. De spanning stijgt, Nederland speelt vandaag zijn openingswedstrijd tegen Denemarken voor het WK voetbal. Heel werkend Nederland heeft vandaag om 13.30 uur een lange pauze of heeft een andere creatieve manier gevonden om de wedstrijd van onze jongens te kunnen volgen. Wij komen in de stemming in de totaal in oranje gehulde Spoorbuurt en proeven het WK-sfeertje in de Spoorstraat.

In de tweede helft van de 19e eeuw begon men door het toenemende inwonersaantal van Alkmaar de woningbouw uit te breiden. Dit vindt eerst binnen de singels en vanaf het laatste kwart van de 19e eeuw ook buiten de singels plaats. Dit gebeurd in eerste instantie langs de al bestaande routes, singels en uitvalswegen. Eind 19e en begin 20e eeuw ontstaan buiten de singels de eerste woongebieden. Als eerste kwam tussen het station en de binnenstad de Spoorbuurt van de grond. Hier leidde de geringe overheidsbemoeienis tot een economisch optimale indeling. De huizen werden opeen gebouwd, vaak zonder voortuinen, waardoor een stedelijk beeld is ontstaan van smalle straatjes.

Eind jaren vijftig en in het begin van de roerige jaren zestig maakten veel steden bedreigende plannen voor hun binnensteden. Ook in Alkmaar had het weinig gescheeld of historische stadsgrachten waren gedempt. In 1967 kreeg de Spoorbuurt de bestemming kantoorwijk, de bewoners moesten verhuizen naar nieuwbouwwijken waar ze drie keer zoveel huur moesten gaan betalen. De hier toen al sterk ontstane sociale gemeenschap werd uiteen gerukt en verkrotting en dichtgetimmerde huizen rukten op. De Spoorbuurt pikte dit niet en zet een (voor die tijd vernieuwend) buurtcomité op om georganiseerd actie te voeren.

Dit georganiseerde verzet werpt zijn vruchten af. Door eigen onderzoeken, enquêtes en concrete tegenvoorstellen wordt in 1974 het besluit tot sloop teruggedraaid. De Spoorbuurt werd gered van de sloophamer dankzij haar eigen bewoners. Hiermee blijkt stadsvernieuwing achteraf ook te hebben gewerkt als een kruiwagen voor maatschappelijke veranderingen. Burgers werden mondiger en durfden meer in te gaan tegen (besluiten van) bestuurders en gemeente.

Nu is het woonkarakter in de Spoorbuurt behouden gebleven en zelfs versterkt. De sociale gemeenschap is sterk en voelbaar, wij denken dat de buurt vandaag massaal samen voor oranje juicht: Hup Holland Hup!

13 juni 2010, Kaeskoppenstad

Sun, 13 Jun 2010 01:00 +0100

Over de Oude Stad en een ganzenfanfare

Het is zondag 13 juni 2010. Dit hele weekend is het Kaeskoppenstad. De Oude stad is omgetoverd naar het Alkmaar uit de 16e eeuw. Alkmaar is dan net ontzet en de stad leeft weer op na de donkere periode van het Spaanse beleg.

De Oude stad is het gedeelte van Alkmaar om het Fnidsen heen. Tot in de tweede helft van de 19e eeuw waren het Fnidsen, de Hekelstraat, de Appelsteeg en de Mient het winkel- en ambachtscentrum van Alkmaar. Klanten kwamen per schip naar het Luttik Oudorp of per wagen over de Friese Brug om er hun inkopen doen. Later kwam men ook per stoomtram aan op de Tienenwal en ging over de vlotbrug van het Noordhollands Kanaal de Oude Stad in.

Met Kaeskoppenstad doen zo'n vijfhonderd figuranten er alles aan om de 16e eeuwse setting van de Oude Stad zo echt mogelijk te laten lijken: poortwachters, bedelaars, melaatsen, kwakzalvers, ronselaars, doodgravers, barbieren, heksen, troubadours, je kunt ze er allemaal tegen het lijf lopen. De Sint Annastraat is de plek voor de dames van lichte zeden. Er is een ganzenfanfare en je kunt zien hoe een bruiloft in vroegere tijden werd gevierd, hoe de barbier tanden trok en hoe bier werd gebrouwen (Er werd in deze tijd geen water maar bier gedronken, omdat water allerlei enge ziektes met zich meedroeg).

Er lopen Wijzen uit het Oosten met een echte kameel, een vuurspuwer, er is een authentieke poppenkast, het pesthuis komt weer tot leven, acrobaten struinen de straatjes af, er is een echt ouderwets Vlooiencircus en een waarzegster. Ook kun je genieten van een ambachtelijk gebraden kippetje of van gerookte paling op de visbanken. Laat je verrassen door een onvervalste heksenjacht, boerenwagens, een begrafenisstoet en oud-Hollandse spelen.

Het geld dat Kaeskoppenstad opbrengt komt dit jaar ten goede aan vier goede doelen: Stichting Diarama, Stichting Dupla, Kinderboerderij d'Oosterhout en Stichting Respijthuis.

Zoals de 16e eeuwse stadsomroeper het zou verkondigen: Komt dat zien, komt dat zien!

12 juni 2010, Visbanken

Sat, 12 Jun 2010 01:00 +0100

Over een ooievaar met een ambtsketting en koperen putdeksels

Het is zaterdag 12 juni 2010. Vandaag is het Vlaggetjesdag. Traditiegetrouw zijn er allerlei haringfeestjes en liggen de visserschepen die de nieuwe haring hebben gevangen met vlaggen versierd (gepavoiseerd) in de havens. Wij vieren Vlaggetjesdag met één van Alkmaars mooiere historische plekken; de visbanken.

Alkmaar kende vroeger verschillende marktpleinen en - straten, zoals de appelmarkt, zaadmarkt, kaasmarkt en zo was er ook een speciale plek voor de vismarkt. De vismarkt is één van de oudste markten die Alkmaar heeft gekend. Uit oude papieren blijkt dat Alkmaar al in de 16e eeuw over visbanken beschikte met twee galerijen waaronder visverkopers beschut tegen weer en wind hun waar konden verkopen. Via de deuren in de muur aan de waterkant werd de vis hangend in gevlochten korven in het water van het Verdronkenoord vers gehouden.

De putroosters die we bij de visbanken vinden zijn van koper gemaakt in plaats van het toen gebruikelijke lood. De loden exemplaren konden namelijk niet tegen het 'bijtende' visafval. De waterpomp (onmisbaar bij een vismarkt) die bij de visbanken staat dateert uit 1785 en werd vernieuwd in 1882.

Op marktdagen was er op de Alkmaarse vismarkt altijd een ooievaar aanwezig. De ooievaar was in dienst van de gemeente en had daarom een echte ambtsketting om zijn nek. De ooievaar werd ingezet om het visafval weg te werken. Zijn vleugels waren gekortwiekt, zodat hij niet weg kon vliegen.

Op de galerij aan de waterkant staan twee beeldjes, een visvrouw en een visser. In 2004 zijn deze gerestaureerd en in kleur gezet. De figuurtjes dragen klederdracht uit Egmond aan Zee, wat verwijst naar de handel in zeevis. Rond 1500 was Alkmaar zelf intensief betrokken in de haringvaart en er waren waarschijnlijk Alkmaarders die een grote haringvloot financierden. Voor deze tijd, in de middeleeuwen, had Alkmaar tevens een omvangrijke binnenvisserij, bijvoorbeeld in d'Aalmeer (Daalmeer). Door de droogmakerijen vanaf 1560 kwam er echter een einde aan deze concurrent van de zeevis.

Uiteraard is er in de loop van de tijd wel het één en ander veranderd. In 1755 bijvoorbeeld zijn de oorspronkelijk houten kolommen onder de banken vervangen voor stenen zuilen. De kolommen waar de houten galerijen op rusten zijn sinds de 19e eeuw van gietijzer. Tot 1998 vond hier nog elke vrijdag vismarkt plaats. Nu vinden we er eens per jaar nog Alkmaar aan Zee

11 juni 2010, Perron 4

Fri, 11 Jun 2010 01:00 +0100

Over Lego en Leg Godt

Het is vrijdag 11 juni 2010. Vandaag is de aftrap van het WK voetbal. Wij bereiden ons alvast voor op Nederlands' eerste wedstrijd tegen Denemarken door een bezoekje te nemen aan legowinkel Perron 4 aan de Breedstraat. Perron 4 bestaat al bijna tien jaar, en is een goed voorbeeld van een uit de hand gelopen hobby. Het kleurige winkeltje verkoopt werkelijk alles wat met lego te maken heeft en is een begrip in Nederland geworden. Dit blijkt ook door de consumentenservice van Lego zelf, die haar klanten meer dan eens doorverwijst naar Perron 4. Het legopaleisje doet ook aan het opkopen en inruilen van gebruikt Lego en Duplo. Voel je jezelf te oud voor het grote Duplo, kun je deze blokken gewoon omruilen voor nieuw Lego!

De naam Lego is afgeleid van de Deense woorden Leg Godt, wat speel goed betekent. In het Latijn bleek het woord later interpreteerbaar als ik verzamel.

Overigens is er geen leeftijd aan Lego gebonden. Ik weet dat er legio volwassen mannen nog steeds verslaafd zijn aan deze kleurige bouwsteentjes. Ik ben er zelfs achter gekomen dat er heuse benamingen zijn voor deze groep mensen. Volwassen Lego-liefhebbers worden AFOL genoemd (Adult fan of Lego). Bij AFOL's staat vooral het verzamelen en bouwen centraal, in tegenstelling tot de kinderfans die er na het bouwen ook nog uren mee kunnen spelen. Naast de AFOL bestaan er nog andere afkortingen voor Lego-hobbyisten: ALE (Adult lego enthusiast), waarbij het aspect 'fan' iets wordt afgezwakt. Er bestaan AFOLB's (Adult fan of Lego bricks), dit zijn volwassenen die de stenen op zich interessanter vinden dan het bouwen er mee. Ten slotte kennen we nog de TFOL (Teen fan of Lego), personen die tussen de twaalf en zeventien jaar zijn en zich als een AFOL gedragen, maar zich vanwege hun leeftijd nog niet zo mogen noemen.

Een nieuw lego-record vinden we trouwens vlak bij huis. Afgelopen zondag werd in Limmen een wereldrecord gevestigd met de bouw van de hoogste legotoren ooit. Met het gebruik van 700.000 legosteentjes haalde de toren uiteindelijk een hoogte van 30,52 meter en brak daarmee het oude record uit Oslo met 30 centimeter.

10 juni 2010, Wallenhuis

Thu, 10 Jun 2010 01:00 +0100

Over Dirk Duivel en de Roode Koetswagen

Het is donderdag 10 juni 2010. Op ongeveer vijftig meter hemelsbreed van de Achterdam ligt het Wallenhuis. Toch heeft de naam van dit grappige pand niets met prostitutie van doen. Het Wallenhuis is genoemd naar de ligging die het had aan de voormalige stadswal. Deze wal lag waar nu de Dirk Duivelsweg loopt (Dirk Duivel was één van de aanvoerders van de Geuzen tijdens het beleg van Alkmaar in de tachtigjarige oorlog). Het Wallenhuis ligt op de hoek van deze Dirk Duivelsweg en de Wageweg. De Wageweg draagt pas sinds 1973 deze naam. Hiervoor heette de straat de Achterweg die al in 1644 werd aangelegd.

Vermoedelijk komt het oudste gedeelte van het Wallenhuis uit omstreeks 1575. Het is toen tegelijkertijd gebouwd met het stuk stadsmuur tussen de Friesepoort en de Waterpoort. Het pand heeft diverse functies gehad. In 1845 was het nog een herberg, de Roode Koetswage genaamd. In 1934 werd het Wallenhuis gebruikt als winkel.

Het pand lijkt tegenwoordig op een vreemde plek te staan. Bij de stadsuitbreiding kwam het klem te zitten tegen de oprit naar de Friese brug. In 1983 is het pand compleet gerestaureerd.

9 juni 2010, Accijnstoren

Wed, 09 Jun 2010 01:00 +0100

Over torentjes en belasting

Het is woensdag 9 juni 2010. Vandaag mogen we stemmen op de nieuwe leden voor de Tweede Kamer. De verkiezingen voor onze volksvertegenwoordiging zijn oorspronkelijk eens in de vier jaar. Omdat kabinet Balkenende IV gevallen is naar aanleiding van de besluitvorming rond de militaire missie in Uruzgan, vinden de verkiezingen vervroegd plaats. Na het tellen van de stemmen zullen we er snel achter komen wie de nieuwe minister president wordt van Nederland. De kans is groot dat Balkenende zijn torentje aan het binnenhof moet afstaan aan een andere lijsttrekker. Van het Torentje van Balkenende komen wij in de stemming om dit Alkmaarse torentje te bezoeken; de Accijnstoren.

Dit prachtige torentje aan de Bierkade werd in 1622 gebouwd als kantoortje om belasting te innen op alle artikelen die per schip Alkmaar binnenkwamen. Accijnzen vormden een belangrijke bron van inkomsten voor de stad. Onderin het gebouwtje vinden we de bierdragerskamer. Op deze bakstenen ruimte staat een sierlijke houten toren met een smeedijzeren uurwerk (uit 1759). Bovenop dit torentje prijkt een windwijzer met als figuur een binnenvaartschip.

De brug waar het torentje deels op staat was vroeger een draaibrug. In 1903 werd deze vervangen voor een ophaalbrug. Ook deze brug is inmiddels ingeruild voor een vast exemplaar ten bate van het autoverkeer. Dit toenemende autoverkeer was ook reden om in 1924 de Bierkade te verbreden. Het torentje moest toen vier meter worden verrold. Tijdens deze operatie heeft het uurwerk geen seconde stil gestaan!

Eind 19e eeuw werd de voormalige bierdragerskamer onderin het gebouwtje verhuurd aan een paardenslager voor vijftig gulden per jaar. Hij gebruikte het torentje voor de opslag van gezouten vlees. Hierna nam in 1905 de gemeentepolitie haar intrek in het pandje. Nu doet de Accijnstoren in de zomermaanden dienst als kantoor voor de gemeentelijke havenmeester en vinden we er douches en toiletten voor de campinggasten van het Luttik Oudorp.

8 juni 2010, Zwijnsmeertje

Tue, 08 Jun 2010 01:00 +0100

Over blauwalg en snoekbaars

Het is dinsdag 8 juni 2010. Vandaag is het Wereldoceanendag. Een speciale dag ingesteld in 1992 om onze oceanen positief onder de aandacht te brengen en mensen op te roepen actie te ondernemen om de zeeën te verdedigen. Tevens is het vandaag de start van het buitenzwemseizoen. In dit seizoen dat tot 1 oktober loopt, wordt er extra aandacht geschonken aan de veiligheid van de verschillende zwemlocaties en het controleren van het zwemwater op onder andere blauwalg. Met al dat water kiezen wij vandaag het ruime sop en zetten koers naar het Zwijnsmeertje.

Tot de 16e eeuw ligt Alkmaar in een merengebied. De naam van onze stad is daarom ook snel te verklaren. Het is een samenstelling van het Oudnederlandse mere (dit is later verdrongen door het uit het Latijn overgenomen mare)en het woord alk. Dit verwijst ofwel naar een vogelsoort of naar het oude woord alke wat modderig betekent. Rondom de stad liggen vele meren, waaronder de Voormeer, de Vroonermeer, de Daalmeer, de Boekelermeer, de Schermeer en de Zwijnsmeer. Na de Middeleeuwen verandert het landschap rondom Alkmaar in snel tempo. Helemaal als in de 15e eeuw de watermolen voor het eerst opduikt in Alkmaar. De meren worden drooggelegd. Als eerste en met succes is in 1533 de Achtermeer aan de beurt. Hierna volgen al gauw andere Alkmaarse meren, met in 1567 de inpoldering van het Zwijnsmeer.

Tegenwoordig is het Zwijnsmeertje weer een gezellig knus klein meertje met een aantrekkingskracht op vissers. Bij de vissers in de regio Noord-Holland staat het meertje vooral bekend als goede snoekbaarsstek, maar er schijnt ook veel Karper te zitten.

7 juni 2010, Villa Kennemerhoek

Mon, 07 Jun 2010 01:00 +0100

Over een villa en een weeshuis

Het is maandag 7 juni 2010. Wij beginnen de week op de hoek van het Varnebroek en de Wilhelminalaan. Hier staat Villa Kennemerhoek. De villa dateert uit 1898 en is ontworpen door de architect Jesse. In de periode 1923-1925 is het pand verbouwd tot weeshuis, tevens een ontwerp van Jesse. Vanaf de jaren tachtig heeft de Kamer van Koophandel er haar kantoor gehouden. De KVK realiseerde twee aanbouwen aan de villa om het ruimtegebrek op te lossen. In 2005 is het statige pand in zijn geheel opgeknapt en gerenoveerd. Er werd onder andere een entree aan de Wilhelminalaan gerealiseerd. Voor deze tijd was het pand alleen te betreden via de achterliggende parkeerplaats.

6 juni 2010, Voordam & Mient

Sun, 06 Jun 2010 01:00 +0100

Over badeendjes en voedseldroppingen

Het is zondag 6 juni 2010. Vandaag dobberen er in de Alkmaarse grachten zo'n tienduizend gele eendjes rond. Deze badeendjesrace wordt georganiseerd voor het goede doel. Iedereen kan voor vijf euro zijn eigen gelukseend kopen en leuke prijzen winnen als jouw eendje als snelste over de finish 'zwemt'. De Alkmaarse brandweer zal voor het evenement een kunstmatige stroming in het water veroorzaken waardoor de badeendjes een parcours van een paar honderd meter kunnen afleggen langs de Voordam en de Mient.

De Voordam en de Mient kennen een lange en rijke historie van bewoning en handel die teruggaat naar ongeveer 1300. De bewoning van Alkmaar is ontstaan na de tiende eeuw, op en rond de plek waar nu de Grote Kerk staat. Vanuit daar groeide Alkmaar naar het zuiden, richting het water van de Die (een zijtakking van het IJ). Hier ontstonden de eerste handelsactiviteiten bij de Mient en de Houttil. Aan de Mient werd een haven met kades aangelegd. Vlak voor 1300 werd aan de Voordam een huizenblok gebouwd ter vergroting van dit havengebied. De middenstand vestigde zich al gauw aan de strategisch gelegen Voordam. Handelsverkeer speelde zich toen nog voornamelijk af via het water.

In 1328 verwoestte een hevige stadsbrand een groot deel van Alkmaar. Al gauw na de brand werd begonnen met de wederopbouw en uitbreiding van het gebied aan de Mient en de Voordam. Het woongebied is in de eeuwen hierna regelmatig opgehoogd (hoog genoeg om er te wonen) en aan vier zijden voorzien van dammen en dijken. Hier vinden we ook de herkomst van de straatnamen; Voordam, Zijdam, Achterdam en de Dijk. Bescherming tegen het veranderende water was hard nodig.

De handel aan de Voordam is altijd een bloeiende geweest. Zo zat er rond 1863 onder andere een sigarenfabriek, een orgelfabriek en een wijnhandel. Rond 1889 vinden we er De Noordhollandsche Landbouwcrediet, later de Amsterdamsche Bank. Aan het begin van de twintigste eeuw laat grossier Holsmuller aan de Voordam een nieuw pakhuis bouwen. In 1945 speelde dit pakhuis een cruciale rol bij de voedseldropping. Boven het vliegveld van Bergen lieten de geallieerden hun voedselpakketten vallen. Deze werden daarna met paard en wagen overgebracht naar het pakhuis van Holsmuller, vanuit waar de distributie plaatsvond. Eind jaren zestig verliet Holsmuller de panden aan de Voordam en vestigde zich op een industrieterrein in Alkmaar. De panden werden uiteindelijk gesloopt. Hiervoor in de plaats kwam de AMRO-bank van de architect Tauber. De meningen over dit toen moderne pand liepen sterk uiteen, wij hebben het eerlijk gezegd nooit mooi gevonden. Een paar jaar geleden moest het bankgebouw plaatsmaken voor een modern appartementencomplex van de architect Boparai.

Wij konden op deze fotofinish aan de Mient niet goed bepalen welk geel kwakertje nou de race had gewonnen...

5 juni 2010, Alkmaar aan Zee

Sat, 05 Jun 2010 01:00 +0100

Over Werelmilieudag en de oesterman

Het is zaterdag 5 juni 2010. Eenmaal per jaar is het Wereldmilieudag, ofwel World Environment Day en dat is vandaag. Wereldmilieudag is een initiatief van de Verenigde Naties om het belang van het behoud en verbetering van het milieu te benadrukken. Diverse activiteiten vinden wereldwijd plaats om mensen bewuster te maken van (de bedreigingen van) het milieu. Verschillende thema's komen hierbij aan bod, gerelateerd aan onze natuur. Wij nemen vandaag als thema zeeën en oceanen en proeven mee van Alkmaar aan Zee. Met Wereldmilieudag in ons achterhoofd zijn we natuurlijk reuze benieuwd of hier wel groene vis wordt aangeboden. Zo gaat het slecht met de palingstand, en is het beter om even alleen zalm uit Alaska te eten.

Dit weekend vindt op de visbanken en de gewelfde stenen brug Alkmaar aan Zee plaats. Voor het eerst in de historie van het evenement kun je niet één, maar twee dagen genieten van al het lekkers wat de zee ons brengt. Voor amusement is naast een hapje en een drankje ook gezorgd. Met live muziek en een oesterman aan boord, is het hier voor menig Alkmaarder goed toeven.

Als echte haringliefhebbers vinden wij het toch erg jammer dat er niet gekozen is om dit Alkmaarse visfestijn een weekend later te houden. Het haringseizoen zal dit jaar namelijk op 8 juni starten met de traditionele veiling van het eerste vaatje Hollandse Nieuwe. Op Alkmaar aan Zee zullen we het dit jaar dus moeten doen met oude haring.

4 juni 2010, Dieselgemaal

Fri, 04 Jun 2010 01:00 +0100

Over de oudste droogmakerij ter wereld en dieselmotoren

Het is vrijdag 4 juni 2010. We laten jullie vandaag graag dit verborgen pareltje aan de Cort van der Lindenkade, vlakbij de Alkmaarse binnenstad zien. Dit gemaal van de polder Overdie en Achtermeer is één van de oudste dieselgemalen in Nederland. De Achtermeer is de oudste droogmakerij ter wereld, drooggemalen in 1533. In 1573 werd de nog jonge polder voor korte tijd weer onder water gezet. Hierdoor moesten de Spanjaarden, die daar hun kampement hadden, het beleg van Alkmaar opgeven. Vanaf 1709 hield het gemaal van de Achtermeer ook de polder Overdie droog.

Voor de komst van het dieselgemaal stonden op dezelfde plek al sinds de zeventiende eeuw molens. In 1912 brandde de poldermolen hier af. Het polderbestuur besloot er toen een dieselgemaal voor terug te plaatsen. Er werd bewust gekozen voor de toentertijd vernieuwende aandrijving van een dieselmotor. Windenergie was natuurlijk gratis, maar lang niet altijd aanwezig in de polders en deze windstille periodes waren altijd een groot probleem geweest. Stoommachines waren voor het opvoeren van kleine vermogens niet geschikt. Het installeren van een dieselgemaal was de perfecte oplossing. Er werd een eenvoudig gebouwtje gemetseld, ontworpen door de bekende architect Laurens Groen. Het gemaal maakt gebruik van de stenen waterloop van de voormalige molens uit 1760.

Het gemaal werkt nog steeds prima en bevat nog de oorspronkelijke installatie uit 1913. Toch heeft een nieuw elektrisch gemaal op hetzelfde terrein zijn taak in 1988 over genomen. Sinds deze buitengebruikstelling is het dieselgemaal tijdens periodes van grote regenval nog wel ingezet als extra bemaling tegen de wateroverlast. Sinds 1994 heeft het dieselgemaal de status van provinciaal monument. Het gemaal draagt de naam J. Leegwater, naar de in 1992 verongelukte machinist van het gemaal. Hij was van de derde generatie Leegwater die het dieselgemaal vanaf zijn bouw in 1913 heeft bediend.

3 juni 2010, Egmonderhout

Thu, 03 Jun 2010 01:00 +0100

Over zavelgrond en een blindentuin

Het is donderdag 3 juni 2010. Voordat de Egmonderhout aangelegd werd als park in 1966 behoorde het gebied toe aan de Geestmolenpolder. Het terrein bestond toen voornamelijk uit weilanden met vele slootjes. De bodem van het park is een mengsel van klei en zand (zavelgrond). Het klei is afkomstig van de vele overstromingen die hier tot de Middeleeuwen plaatsvonden. Het zand komt van de oude strandvlakte die hier een paar duizend jaar geleden was.

Het zuidelijke deel van het park is ingericht als heempark, met uitsluitend inheemse soorten. De laatste vijftien jaar is men het park meer ecologisch gaan beheren. De natuurlijke ontwikkelingen worden begeleid in plaats van gestuurd. Tevens is er meer gebruik gemaakt van de eigenschappen van de aanwezige bodem en is door het aanbrengen van meer variatie de natuurwaarde vergroot. Dit is goed te zien aan de grote verscheidenheid aan planten en dieren die we hier aantreffen. Het zuidelijke deel is wat rustiger qua bezoekers. Reden daarvoor is dat hier geen honden mogen komen en de paden onverhard zijn. Dit deel is echt het parkdeel voor de natuurliefhebber met zijn kronkelpaadjes, bosranden, oevers en poeltjes.

Het noordelijke deel van het park was eerst een 'gewoon' stadsparkje, maar door natuurvriendelijk beheer, het vergraven van oevers en het verdiepen van bepaalde percelen is ook dit gedeelte een plek geworden met bijzondere plantensoorten (rietorchis en holwortel). De paden zijn hier verhard, er ligt een sledeheuvel en er lopen brede sloten. Ook ligt er in dit deel een eiland waar geen mensen mogen komen.

De Egmonderhout bezit ook een blindentuin. Hier kun je een rondje lopen over een schelpenpad langs plantenbakken voorzien van naambordjes in braille.

2 mei 2010, Kinderboerderij de Hout

Wed, 02 Jun 2010 01:00 +0100

Over een ontmoetingsweide en schaapscheren

Het is woensdag 2 juni 2010. Op woensdagmiddag is het topdrukte bij de kinderboerderij in de Hout. De kinderboerderij ligt midden in stadspark de Alkmaarderhout en is onderdeel van Stadsboerderij de Westerhout waar ook de ruim honderd haar oude hertenkamp aan toebehoord. De kinderboerderij is breed opgezet met een grote ontmoetingsweide waar onder andere geitjes loslopen die door de kinderen kunnen worden geaaid en geknuffeld. Verder op de boerderij vinden we nog koeien, cavia's, varkens, pauwen, konijnen, kippen, kalkoenen en schapen. Aan de zijkant van de boerderij staan verschillende volières met bijzondere vogels (en heel veel muisjes die stiekem van het vogelvoer mee knabbelen)

De boerderij heeft, naast zijn recreatieve functie, tevens een educatieve functie. Daarom is in 2008 de stalruimte in de omgetoverd tot educatieve ruimte. De boerderij organiseert allerlei activiteiten om kinderen spelenderwijs meer te leren over dieren en natuur. Gedurende het heel jaar zijn er verschillende thema's en elke eerste woensdag van de maand organiseert de boerderij activiteiten voor kinderen. Vandaag stond schapen scheren op het programma. De drie schapen die het boerderij bezit werden van hun wolletje ontdaan onder het oog van een grote groep toegestroomde kinderen. Hierna leerden ze over (het spinnen van) wol en konden ze van alles maken van de zachte vacht.

1 juni 2010, Oudegracht 291

Tue, 01 Jun 2010 01:00 +0100

Over de puienprijs en een binnenhof

Het is dinsdag 1 juni 2010. We beginnen deze maand met wat architectonische verdieping over deze statige patrici�?«rswoning. Deze grootse stadsvilla aan de Oudegracht is qua bouwstijl een unicum voor de Alkmaarse binnenstad. Jan Stuyt, later ook bekend als ontwerper van het Sint Elisabeth Ziekenhuis, ontwierp dit monumentale pand in 1909. De stijl is traditionalistisch, herkenbaar aan de symmetrisch opgebouwde gevel, de entree, de statige raampartijen en de geblokte pilasters. Opdrachtgever voor de bouw was stadsheelkundige Jan Dirken. Opvallend aan het pand is ook het smeedijzeren stoephek die in dezelfde stijl als het huis is ontworpen.

Eind 1940 is het pand verbouwd tot kleuterschool; de Sint Joseph kleuterschool. Meer recentelijk is het pand in gebruik geweest door stichting EWA (Educatief Werk Alkmaar) en later het Horizon College. In 2006 heeft Woningstichting Van Alckmaer de villa omgebouwd tot appartementencomplex. Naast vier appartementen in het oorspronkelijke gebouw, zijn er ook twee woningen in de gerestaureerde gymzaal op het binnenhofje gerealiseerd. Zij hebben een eigen ingang aan de Gedempte Baansloot. Met deze renovatie won het in 2007 de puienprijs in de categorie Restauratie woonhuizen. In de tuin worden af en toe openbare concerten gegeven.

31 mei 2010, Drafbaan

Mon, 31 May 2010 01:00 +0100

Over drafsport en motorraces

Het is maandag 31 mei 2010. Wij gaan de maand mei galopperend uit. Op drafbaan Alkmaar rennen al bijna een eeuw lang paarden in een race om de snelste. De oorsprong van deze drafbaan vinden we dichtbij huis, in Bergen.

Op zondag 2 juli 1899 werd de eerste langebaanwedstrijd op een net nieuw geopende drafbaan in Bergen gehouden. Maar liefst vijfduizend toeschouwers kwamen met het openbaar vervoer naar station Alkmaar en werden vanaf daar vervoerd naar de baan in Bergen. De sport werd in kort tempo razend populair in Noord-Holland. De bloeiperiode van de drafsport was echter van korte duur toen de regering een wet indiende bij het parlement die een verbod legde op het wedden bij bookmakers en de totalisator (een wedprincipe bij de paardensport). Uitbater de Kennemer Sportclub sloot in 1911 de poorten van de baan. Nu vinden we op de plek van toen, het Bergense hertenkamp.

De Kennemer Sportclub wilde echter de sport niet opgeven. In 1914 slaagde ze erin een stuk terrein te pachten tussen de Nieuwpoortslaan en de Zandersloot. Een grasveld van vijfhonderd meter lang en vijftien meter breed werd aangelegd. Aan de noordkant van deze echte baan werd een geheel afgeschermd stuk aangelegd voor de behoeftige toeschouwers, het vijftig cents terrein. Op Hemelvaartsdag 1914 ging de eerste race van start. Hiermee is de Alkmaarse baan de op één na oudste baan van Nederland. Eind 1918 wordt het terrein geveild. De Kennemer Sportclub vond de prijs van twintigduizend gulden te hoog. Gemeente Alkmaar koopt de grond, en daarbij nog meer aangrenzende percelen. Er wordt dan besloten een geheel nieuw sportpark aan te leggen met een grotere drafbaan welke in 1920 officieel in gebruik wordt genomen. Vanaf 1921 worden er op de baan tevens de immens populaire motorraces gehouden.

In 1930 wordt een geheel nieuwe overdekte tribune gebouwd, ontworpen door de beroemde Jan Wils (die in Alkmaar ook Villa de Lange en de Schapenbrug ontwierp). De ingang wordt in 1933 verplaatst van de Nieuwpoortslaan naar de huidige locatie aan de Sportlaan. Rond 1939 worden de activiteiten op de baan overgenomen door Paardensport Comité Vooruit (PSV). De sport is dan wat in populariteit afgenomen. De drafsport krijgt gek genoeg een opleving tijdens de Tweede Wereldoorlog, wanneer de Duitse bezetters de totalisator in 1941 in ere herstelden. Rond 1943 telde een race maar liefst tienduizend bezoekers!

In de periode 1946-1947 werd de grasbaan vervangen voor een sintelbaan. De baan werd daarna steeds verbeterd waardoor ook de rondetijden van de paarden steeds sneller werden. De baan is pas geleden in 2010 wederom grondig gerenoveerd. Elke maandagavond vinden er draverijen plaats. Je zou eens een gokje kunnen wagen...

30 mei 2010, Dr. J.M. van Dam

Sun, 30 May 2010 01:00 +0100

Over plastieken en koperdieven

Het is zondag 30 mei 2010. Een rustdag is een mooie dag om bij het Van Dam-monument stil te staan. Dit zandstenen triptiek heeft een bronzen plaquette met de afbeelding van de chirurg Dr. J.M. van Dam (1880-1937). Johan Michaël van Dam promoveerde in 1911 in Amsterdam op het proefschrift Intraäbdominale plastieken en was van 1911 tot 1937 chirurg in Alkmaar.

Ontwerper van het monument is Heilooër Laurens Groen. De ontwerper van het bronzen portret is Gerhard Heinrich Lückens uit Hoorn en is gegoten door bronsgieter G. Scholten tevens afkomstig uit Hoorn. Veelal werden plaquettes besteld na het overlijden van bekende personen. In dit geval beschikte Lückens slechts over een foto van de overledene als model voor het ontwerp. Het monument werd op 12 november 1938 onthuld door de toen zittende burgemeester F. van Kinschot (1934-1942). Het is zwaar beschadigd geraakt tijdens een storm in november 1972 toen er een omgewaaide boom tegenaan viel. Het object werd weer opgeknapt en in 1975 opnieuw geplaatst, een stukje westelijker dan voorheen.

Op het monument stond met koperen letters de tekst:
Ter herinnering aan dr. J.M. van DAM, chirurg te Alkmaar. 1911-1937. Zijn vrienden en patiënten. Koperdieven hebben het blijkbaar recentelijk op deze letters gemunt gehad, want we zien nu alleen de afdrukken van waar de letters ooit zaten. Maar goed dat de plaquette stevig vast zit...

29 mei 2010, Victoria bioscoop

Sat, 29 May 2010 01:00 +0100

Over een stomme film

Het is zaterdag 29 mei 2010. In het weekend is het druk in de Alkmaarse bioscopen en theaters. We blikken vandaag daarom terug naar een oude Alkmaarse bioscoop. In 1923 werd er aan de Langestraat een bioscoop geopend voor de 'stomme' film (films zonder geluid). De Victoria bioscoop heeft tot 1985 bestaan, daarna kwamen er winkels in het pand. In 2008 heeft schoenenwinkel Nelson met een complete verbouwing de oude bioscoop doen herleven. In het achterste gedeelte van de zaak is nog duidelijk de filmzaal te herkennen. Het is namelijk een erg hoge ruimte met nog zichtbaar het balkon.

28 mei 2010, Kaasmarkt

Fri, 28 May 2010 01:00 +0100

Over karredienst en de kaasdragersdribbel

Het is vrijdag 28 mei 2010. Vandaag Alkmaars' grootste toeristentrekpleister, de kaasmarkt. Sinds 1365 wordt er al kaas gewogen in Alkmaar. De eerste openbare kaasmarkt vindt plaats op het Waagplein in 1622. De kaashandel wordt voor Alkmaar zo belangrijk dat het Waagplein zelfs tot tweemaal toe wordt vergroot en de markt in de 18e eeuw maar liefst viermaal per week wordt gehouden. Nu is de markt wekelijks te bezoeken van de eerste vrijdag in april tot de eerste vrijdag in september. Jaarlijks trekt de markt ongeveer 380.000 mensen. Toeristen van over de hele wereld komen naar ons stadje om dit beroemde schouwspel te bewonderen. Tegenwoordig is de markt natuurlijk meer een show. De ronde Edammertjes van toen hebben plaats gemaakt voor makkelijk stapelbare platte Goudse kazen. Maar de toeristen lijken er niet minder van te smullen.

Elke vrijdag wordt om zeven uur 's ochtends de kaas onder leiding van de marktmeester naar de markt gebracht. Voordat de daadwerkelijke markt start hebben de kaasdragers al zo'n dertig ton kaas in lange rijen op het Waagplein uitgestald. Kaasdragers die te laat komen moeten net als vroeger een boete betalen en vinden als straf hun naam terug op een bord dat aan het Waaggebouw hangt.
Om tien uur 's morgens wordt de bel geluid en begint het keuren. De keurmeester trekt dan met een holle boor een staafje uit de kaas waarna er wordt geproefd van, geroken aan en geklopt op de kazen. Vervolgens wordt de kwaliteit door de keurder en de handelaars vastgesteld. Pas hierna wordt er overgegaan op het biedingsproces. Dit gebeurd door het alom bekende handjeklap. Als de deal rond is wordt de kaas gewogen op de grote eeuwenoude weegschalen die in de Waagtoren staan. Twee kaasdragers per berrie dragen per keer honderdtwintig kilo kaas naar de Waag. Een zwaar en lastig karwei dus. De kaasdragers hebben hiervoor een speciale kaasdragersdribbel, ze lopen op een bepaald ritme uit de maat, zodat de berrie het stilst mogelijk hangt. Als er per ongeluk toch een kaas van de berrie rolt is vloeken en schelden ten strengste verboden, ook weer op straffe van een boete. In plaats van te schelden roepen de dragers dan uil!

Het Kaasdragersgilde is opgericht in 1593. Alle kaasdragers behoren tot een bepaald veem. Op de Alkmaarse kaasmarkt vinden we tegenwoordig het blauwe, rode, gele en groene veem. Tot welke veem een drager behoort is te zien aan de kleur van zijn berrie en hoed. Elk veem heeft zijn eigen weegschaal. Elke week zijn er op de markt drie vemen actief en heeft er één veem 'vrij'. Dit vrije veem heeft karredienst (het helpen van de ingooiers). De leider van het geheel is de kaasvader, door de kaasdragers ook wel paps genoemd. Hij draagt een oranje hoed en heeft een zwart met zilveren wandelstok. Naast vemen en de kaasvader komen we nog veel meer vreemde termen tegen op de markt, zoals tasmannen, overmannen, noodhulpen, vastmannen en de provoost. De omschrijving van deze functies kun je precies teruglezen op de website van de kaasmarkt zelf.

Vandaag is het graskaasdag. De kaasmarkt is daarom versierd met gras. Graskaas is kaas die wordt gemaakt van de melk van koeien die, na de hele winter op stal te hebben gestaan, voor het eerste weer naar buiten de wei in gaan en vers gras eten. Dit levert speciale melk op, want het vet in de melk is zachter van smaak als de koeien vers gras eten.

27 mei 2010, Moeder met kind

Thu, 27 May 2010 01:00 +0100

Over de tweede moeder met kind

Het is donderdag 27 mei 2010. Dit beeldje aan de Honthorstlaan in de Hoef is op zaterdag 15 mei onthuld en heeft als titel Moeder met kind. De maker is Riet van Veen. Het beeldje vervangt het eerder op deze plek gestolen beeldje dat dezelfde titel droeg. Dit kunstwerk werd in 2004 hier onthuld ter ere van het net geopende speeltuintje daar. Vandalen hadden het echter meerdere malen gemunt op het object tot het tenslotte in zijn geheel verdween. Om nieuwe vandalisme-pogingen tegen te gaan is het beeldje stevig verankerd op een stalen pen en is het bovendien vervaardigd in beton en staal, wat geen waarde heeft voor eventuele handelaars.

26 mei 2010, Plataan

Wed, 26 May 2010 01:00 +0100

Over de oudste boom in het oudste stadspark van Nederland

Het is woensdag 26 mei 2010. Wij zagen de week doormidden bij deze immense boom in ons prachtige stadspark de Hout. Met een geschiedenis van ruim vierhonderd jaar is de Hout het oudste stadspark van Nederland. Het beheer van de Hout ligt in handen van Cor ten Haaf. Hij is eigenaar van Ten Haaf en Bakker, een ecologisch en hydrologisch adviesbureau. Volgens Cor is de Hout tegenwoordig in drie gebieden op te delen. Een natuurgedeelte langs de Westerweg, Houtweg, de helft van de Julianalaan en langs Westerlicht. Een cultuurgedeelte vinden we bij de muzieknis. En als laatste hebben we nog het recreatieve gedeelte, met onder andere het Hertenkamp.

Vroeger stonden langs grote delen van de Alkmaarderhout houtopstanden die werden gebruikt als hakhout voor de kachels (vooral ook in oorlogstijd). De Hout werd toen deels gebruikt als productiebos. Het hout werd ook verkocht aan meubelmakers en timmerlieden. Sinds de Tweede Wereldoorlog wordt er geen hakhout meer gekapt. Als je nu echter niets meer aan de Hout zou doen, dan verandert het bos binnen de kortste keren in een esdoornbos. Er moeten dus plekken gecreëerd worden zodat eiken, beuken en essen ook kans krijgen om te groeien.

Volgens Cor is de oudste boom in de Hout deze plataan die achter de muzieknis staat. Naar schatting is de boom honderdvijftig jaar oud, lang niet zo oud dus als het park zelf. Zijn maximale ouderdom van vijfhonderd jaar oud zal de boom niet halen, daarvoor zijn de omstandigheden niet optimaal. Stormen, lage waterstanden en boomziektes beïnvloeden de boom daarvoor te veel.

25 mei 2010, Ringersbrug

Tue, 25 May 2010 01:00 +0100

Over de avondvierdaagse en een brug van trap

Het is dinsdag 25 mei 2010. Zo gaat ie goed, zo gaat ie beter, alweer een kilometer...vandaag is de start van de 55e Alkmaarse Avondvierdaagse. Vier avonden lang lopen groepen scouts, schoolklassen, sportclubs en individuen door en rondom het mooie Alkmaar. Er zijn verschillende afstanden te kiezen, te weten vijf, tien of vijftien kilometer, zodat er voor elke leeftijd en elk wandelniveau een geschikte tocht is en de gewilde medaille gehaald kan worden.

Vandaag steekt de route van de vijf kilometer het Noord-Hollands Kanaal over via de Ringersbrug. De naam Ringersbrug is afkomstig van nabijgelegen voormalige chocoladefabriek van Ringers. De loopbrug van het centrum naar de Overstad is een ontwerp van architect Lody Trap uit 1997. Lody Trap is mededirecteur van Noordwestzes architecten en ontwerpers dat gevestigd is in de watertoren van Alkmaar. Hij maakte dit winnende ontwerp in het kader van een prijsvraag in opdracht van de gemeente Alkmaar.

Wij wensen alle wandelaars een voorspoedige vierdaagse deze week!

24 mei 2010, Cornelis Drebbel

Mon, 24 May 2010 01:00 +0100

Over de eerste duikboot en het volmaakte rood

Het is maandag 24 mei 2010. Wij hebben het hele weekend ondergedoken gezeten, en komen deze pinksterochtend weer boven water in Het Vijvertje. In de 17de eeuw was dit steegje nog een vervuild slootje dat uitmondde in de Oude Gracht. Sommige stadsgidsen vertellen ons dat hier de eerste duikboot ter wereld haar proefduik heeft gemaakt. Toch vinden wij de bronnen, die zeggen dat deze proefvaart in de Theems in Engeland was, aannemelijker. Wat we in elk geval zeker weten is dat de uitvinder van deze onderzeeboot, Cornelis Drebbel, in 1572 in Alkmaar werd geboren en een tijd hier op de Hofstraat woonde.

Cornelis Drebbel bezoekt een aantal jaren de Latijnse school maar volgt verder geen universitair onderwijs. Drebbel was iemand die zonder formele wetenschappelijke opleiding, door te experimenteren, een groot aantal innovaties tot stand bracht. Behalve fysicus, chemicus en uitvinder was hij ook een verdienstelijk graveur. Met als beroemdste werk een kaart van de stad Alkmaar uit 1597.

We zetten graag een kleine selectie van Drebbels uitvindingen op een rijtje:Drebbel ontwikkelde een verbeterde kleurstof, karmijn ofwel cochenille. Deze kleurstof werd tot ver in de 19e eeuw gebruikt. Zijn twee dochters Anna en Catharina en zijn schoonzoons Abraham en Johannes zetten met deze kleurvinding een ververij op. Het recept van de kleur werd zorgvuldig geheimgehouden en de felrode kleur veroverde Europa. In 2008 werd met het culturele reizende festival Karavaan een musical in Alkmaar opgevoerd over Cornelis Drebbel getiteld Drebbel, het volmaakte rood, verwijzend naar deze uitvinding.In Londen bouwt Drebbel een primum mobile; een bol waarin alle bewegingen van de planeten, de zon, de maan en de sterren zichtbaar zijn. Hier maakt hij ook duidelijk wat de oorzaak is van hitte en kou, eb en vloed, donder en bliksem en wind en regen, ofwel de eeuwige bewegingEn uiteraard de al eerder genoemde onderzeeboot. In 1620 bouwt Drebbel in opdracht van de Engelse marine de allereerste onderzeeër in de geschiedenis. De boot bestond uit een met ingevet varkensleer omsloten dichte roeiboot. Twaalf roeiers verbleven in de eerste proefduik zo'n drie uur onder water op een diepte tussen de drie en vijf meter. Drebbel had ook een alchemistische oplossing voor het ademprobleem bedacht. Eén van zijn andere uitvindingen was namelijk de ontleding van salpeter bij verhitting. Daarbij komt een gas vrij dat Drebbel gewoon lucht noemde. Officieel werd zuurstof pas 156 jaar later door de Engelsman Priestley ontdekt.

23 mei 2010, Synagoge Hofstraat

Sun, 23 May 2010 01:00 +0100

Over sjoeldiensten en Westerbork

Het is zondag 23 mei 2010. Met Pinksteren wordt de uitstorting van de Heilige Geest herdacht. Pinksteren komt van pentakosta wat Grieks is voor 50 dagen. Pinksteren wordt 50 dagen na Pasen gevierd. De joden vieren het zeven weken na Pesach, het joodse Paasfeest en noemen het dan ook Wekenfeest. Wij vieren vandaag dat de synagoge aan de Hofstraat sinds kort weer onderkomen is van de joodse gemeenschap in Alkmaar.

In 1604 verleende het bestuur van de stad Alkmaar als eerste in Holland joden toestemming om er zich te vestigen, onder garantie van vrijheid van godsdienst. Alkmaar heeft hierom tegenwoordig een unieke band met de joodse gemeenschap. De joden die zich hier dan vestigen zijn voornamelijk Portugese joden. In 1744 vindt de eerste sjoeldienst (sjoel is Grieks voor huis van samenkomst) plaats in Alkmaar in een woonhuis aan de Paternosterstraat. In 1792 bestaat de joodse gemeente uit 17 gezinnen. Er wordt dan besloten een huis te kopen en in te richten als synagoge. Dit gebeurd aan de zuidkant van de Laat (bij de Bloemstraat). Afgesproken wordt dat per gezin wekelijks vier gulden moest worden betaald om de schuld van het pand af te betalen. Een forse opgave, want dat was toentertijd een half weekloon!

In 1808 wordt het in erbarmelijke staat verkerende pand aan de Bloemstraat verkocht, en een nieuw onderkomen aan de Hofstraat aangeschaft. Geleidelijk breidt de joodse gemeenschap zich uit. In 1811 wonen er al 81 joodse gezinnen in Alkmaar. De synagoge wordt ook langzaam uitgebreid en opgeknapt. In 1826 kreeg de synagoge het uiterlijk dat het tegenwoordig nog heeft. Tot vijf maart 1942 zijn hier sjoeldiensten gehouden door Rabbi de Wolff. Daarna was het definitief afgelopen. Alle 213 Alkmaarse joden werden weggevoerd en het grootse gedeelte werd in Westerbork vermoord. De synagoge werd leeg geroofd, slechts één torarol is bewaard gebleven. Na de oorlog keerde slechts een twaalftal joden terug naar Alkmaar. De joodse gemeenschap was vrijwel geheel verdwenen en kon de kosten voor de synagoge niet opbrengen.

Het pand heeft toen tien jaar leeggestaan tot in 1952 de Baptistengemeente het pand kocht. Zij hebben hier ruim een halve eeuw diensten gehouden totdat woningstichting van Alckmaer na bemiddeling van de gemeente Alkmaar het rijksmonument heeft kunnen kopen. Vanaf 2009 verhuurt zij de synagoge weer aan de joodse gemeenschap.

Aantal joden in Alkmaar:
- 1798: 129
- 1809: 105
- 1840: 205
- 1869: 356
- 1899: 254
- 1930: 189
- 1951: 40
- 1971: 80
- 1998: 69

22 mei 2010, Kauwgumsteeg

Sat, 22 May 2010 01:00 +0100

Over Luilak en spum

Het is zaterdag 22 mei 2010. De ochtend begint met Luilak. Luilak is een (met uitsterven bedreigd) Noord-Hollands feest waarvan de oorsprong door geen enkele religie wordt opgeëist. Er gaan verschillende verhalen de rondte over de herkomst van Luilak, maar de viering komt waarschijnlijk voort uit de traditie dat de langslaper (degene die als laatste uit bed kwam) op de zaterdag voor Pinksteren de overige gezinsleden op luilakbollen (warme stroopbroodjes) moest trakteren. De kinderen die het vroegst op waren gingen de straat op om langslapers wakker te maken en ze te bespotten met onder andere rijmpjes en liedjes. Tegenwoordig wordt er door kinderen nog steeds vroeg opgestaan om veel lawaai te maken. Dit gebeurd door belletje trek, oorverdovend geschreeuw en door touw met potten, pannen en blikken achter de fiets aan te slepen. Helaas loopt Luilak ook vaak uit op vandalisme van baldadige jongeren die auto's bekrassen en ramen en muren besmeuren.

Wij staan vandaag ook lekker vroeg op om te blijven plakken bij Alkmaars' bekendste besmeurde muur; de kauwgumsteeg. Alkmaar kent meerdere kauwgumstegen. Maar de beroemdste is deze tussen het Doelenveld en de Gedempte Nieuwesloot. De aanwezigheid van ooit één stukje kauwsel heeft hier blijkbaar steeds meer en meer plaklustigen uitgenodigd.

Gemeente Alkmaar heeft een paar jaar geleden de steeg schoongespoten, maar als protest tegen dit besluit was binnen een maand de steeg al weer helemaal volgeplakt. Met de totale renovatie van het Doelenveld in 2010/2011 is de kauwgumsteeg niet geschikt als visueel aantrekkelijk en veilige entree naar het Doelenveld. De steeg wordt daarom gepimpt en zal een belangrijke en representatieve ingang naar het nieuwe Doelenveld vormen.

Zijn alleen Alkmaarders van die plakfanaten? Nee hoor, in heel de wereld vinden we dit fenomeen terug. In San Luis Obispo (Verenigde Staten) staat een wereldberoemde kauwgummuur. Een paar scholieren plakte er ooit hun uitgekauwde kauwgom op. Dat voorbeeld werd al snel door andere leerlingen gevolgd. Ook volwassenen en buitenstaanders vonden het grappig om hun kauwgom op deze muur achter te laten. Nu doet iedereen het. Van over de hele wereld reizen toeristen speciaal naar San Luis Obispo om er hun uitgekauwde kauwgom op de muur te plakken. En omdat in Amerika de kauwgumafdeling in de supermarkt waarschijnlijk net zo groot is als bij ons de groenteafdeling, is er een veel bredere keus in kleurtjes kauwgum. Met een heuse regenboogmuur als resultaat.

Uitgekauwde en opgedroogde kauwgum plakt bijna direct vast op straten en muren en is dan zeer lastig nog te verwijderen. In Singapore is kauwgum daarom verboden. In Nederland niet, en dat is te zien aan al die vlekken gum die je op elke stoep en straat tegenkomt. Uit een onderzoek uit 2005 werd bekend dat een hoeveelheid van 1,5 miljoen kilo kauwgum jaarlijks op de grond terecht komt. Voor deze uitgekauwde stukjes snoepgoed bestaat geen officieel woord, terwijl andere wegwerpartikelen dat wel hebben. Zo wordt een sigaret een peuk en een auto een wrak. Daarom schreef de columnist S. Montaq in 2004 een column getiteld het gumvraagstuk. Hierin deed hij een oproep aan Nederland om met een naam te komen voor afgedankte kauwgum. 11 van de 41 inzendingen kwamen verrassend met hetzelfde woord Spum. Spum is een samenvoeging van het hedendaagse ongewenste spam, van spugen en van gum.

Helaas voor Montaq heeft het woord nooit de Dikke van Dale gehaald. Maar wellicht als wij allemaal massaal het woord gaan gebruiken schopt het nog wel eens tot woord van het jaar....spum, spum, spum!

21 mei 2010, Chinese restaurants

Fri, 21 May 2010 01:00 +0100

Over Boeddhadag en Alkmaars' eerste Chinese restaurant

Het is vrijdag 21 mei 2010. De Chinezen vieren vandaag de geboorte van Boeddha. Zij noemen vandaag dan ook wel Boeddhadag. Volgens de legende vonden er aardbevingen en vele wonderen plaats op het moment dat de geboorte van de verlosser Boeddha naderde. Wij gedenken met ze mee door jullie een verhaal over de eerste Alkmaarse Chinees te serveren.

Kort na de Eerste Wereldoorlog openden Chinese zeelieden in de havensteden Rotterdam en Amsterdam de eerste Chinese eethuisjes. Toch maakte dit type restaurant pas een grote groei door na de Tweede Wereldoorlog toen het overvloedige en goedkope eten razend populair werd. Deze populariteit kwam mede tot stand door de terugkeer van 100.000 militairen uit Indonesie in 1949. Chinezen gingen toen slim ook Indisch eten op de kaart zetten.

In Alkmaar kwam de interesse voor Chinees eten langzamer op gang. Het eerste Chinese restaurant Het Oosten opende op 4 maart 1953 haar deuren op de hoek van de Gedempte Nieuwesloot en de Van den Boschstraat. Hiermee maakte Alkmaar voor het eerst kennis met de Aziatische keuken en goedkoop en exotisch uit eten gaan.

Uitbater van Het Oosten was Chu Kuang. Chu wordt in 1907 geboren in Wenchow, een plaatsje op het vasteland van China. Na in China basisonderwijs te hebben gehad volgt hij een opleiding tot beroepsofficier. Hij diende hierna in de Kuomintangbeweging onder generaal Tsjang Kai Tsjek. Omdat Chu niet in nieuw oorlogsgeweld met Japan wilde belanden emigreert hij in 1932 naar ons land. Hier begeeft hij zich in de Amsterdamse textielhandel. Ook hier moet hij echter mee stoppen wanneer Nederland bezet wordt. Ondertussen ontmoet hij wel zijn vrouw Fennechien Boers uit Emmen. Ze trouwen, krijgen twee kinderen en besluiten dan in 1948 terug te keren naar China waar ze zich in Sjanghai vestigen. Dit is echter van korte duur. Als Mao Tsjetung in 1949 wint van de nationalisten van Tsjang Kai Tsjek en de stichting van de Volksrepubliek China, vlucht het nationalistische gezin in een vissersbootje naar het eiland Formosa (de thuisplaats van de Tsjang Kai Tsjek). Hier beginnen ze een restaurantje. Fennechien krijgt echter vreselijke heimwee en in 1952 besluit het gezin terug te keren naar Nederland.

Hier openen ze vervolgens een jaar later het Chinese restaurant Het Oosten. In 1963 is Het Oosten nog steeds de enige Chinees in Alkmaar. De opkomst van meerdere Chinese restaurants in onze stad vindt plaats eind jaren zestig. Tegenwoordig heeft de Chinees een vaste plek verworven in het restaurant-aanbod. De leuke Boeddha op de foto staat voor de Chinees op de hoek van de Boterstraat en de Laat. Van zijn buikje is de gouden verf geheel verdwenen, want volgens het bijgeloof geeft het wrijven hierover geluk.

20 mei 2010, Rekerhout

Thu, 20 May 2010 01:00 +0100

Over tulpenbomen en een albino ekster

De Rekerhout is aangelegd in 1977. Het park ligt voor een deel op een oude strandwal (bij de kinderboerderij) en voor de rest in oud polderland. Door het park lopen allerlei doorgaande fietsroutes en wandelpaden waarvan sommige met een historische functie. Er is genoeg te doen en te bezoeken in de Rekerhout. Zo is er een kinderboerderij met theehuis, een speelheuvel en waterspeelplek, een doolhof, een moerasgebied met vlonderpad, een plantentuin en een kruidentuin. Laatstgenoemde is in 2009 geheel hersteld en opgeknapt.

Voor de liefhebbers van flora en fauna is er ook genoeg te vinden in het stuk Alkmaars' groen. Een bijzondere plant in de Rekerhout is de breedbladige wespenorchis. Bijzondere bomen zijn de ginkgo, zelkova, tulpenboom en judasboom. In het park huizen velen vogelsoorten, waaronder nachtegalen, spechten, koekoeken en sperwers. Af en toe zit er een appelvinkje en in 2006 was er een roodkeelduiker te gast. Sinds een aantal jaar zit er tevens een zeldzame albino ekster in het park.

19 mei 2010, Voormalige Bank van Wisselink

Wed, 19 May 2010 01:00 +0100

Over gehaktdag en personeelspoortjes

Het is woensdag 19 mei 2010. Woensdag gehaktdag, en dat geldt zeker vandaag. Op de derde woensdag in mei legt het kabinet verantwoording af over de overheidsfinanciën en de behaalde beleidsresultaten, de zogenaamde verantwoordingsdag. Wij verantwoorden ons project vandaag met de voormalige bank van Wisselink aan de Achterstraat.

De architectuur van dit oude bankgebouw is beïnvloed door de Amsterdamse school maar dan strakker uitgevoerd. Hoog bovenin de bakstenen gevel vinden we een tegeltableau met de naam Bank van Wisselink zoals te zien is op de foto. Naast het hoofdpand, met schoorsteen en hoge ramen, zie je een klein poortje. Dit poortje was bestemd voor het personeel. De hoofdingang van de bank lag aan de Houttil en huisvest nu het postkantoor. De bank werd in 1886 opgericht onder de naam Firma D.A. Wisselink C.V. In 1918 veranderde de naam in Bank van Wisselink N.V. Vanaf 1911 had de Twentsche Bank een aandeel in de bank en uiteindelijk werd de bank ingelijfd. Hiermee ontstond één van de voorlopers van de ABN AMRO.

18 mei 2010, Raadhuis Koedijk

Tue, 18 May 2010 01:00 +0100

Over de Coedijc en Vronen

De Coedijc was de 12e eeuwse dijk die Vronen aan de westzijde beschermde tegen het water van de Rekere. Dit was een getijdestroom die ongeveer liep waar het Noordhollandsch Kanaal nu ligt. Toen de oorspronkelijke bewoners van het oude dorpje Vronen werden verdreven vestigden zij zich in opdracht van graaf Willem III aan deze Coedijc. Hiermee was het dorp Koedijk in 1302 een feit. Het dorp bestond toen uit een rij huisterpjes tegen de dijk, met halverwege een bakstenen kerkje. Naast de kerk stond het raadhuis. In 1947 is het kerkje wegens bouwvalligheid afgebroken en vervangen voor een houten gebouw in Scandinavische stijl. Het raadhuis dat er nu staat is een 'vernieuwd' exemplaar uit 1920.

Tot 1972 was Koedijk een zelfstandige gemeente. Met de gemeentelijke herindeling van 1 oktober 1972 is Koedijk opgegaan in de gemeenten Alkmaar en Sint Pancras. Het raadhuis had toen geen functie meer en werd herbestemd tot woonhuis. Het is tegenwoordig een kleinschalige woonvoorziening voor mensen met een licht verstandelijke beperking.

17 mei 2010, Murmellius

Mon, 17 May 2010 01:00 +0100

Over sterrenkijkers en Pappa Puerorum

Het is maandag 17 mei 2010. Een nieuwe schoolweek breekt vandaag aan bij het Murmelliusgymnasium aan de Bergerhout. Dit gebouw werd in de periode 1939-1940 gebouwd in de stijl van de Delftse school. Karakteristiek aan het pand is de hoge toren. Deze toren had naast een architectonische ook een wetenschappelijke functie. Via een steile ijzeren trap kon de bovenste torenvloer worden bereikt. In elk van de vier dakvlakken zitten twee luiken. Deze luiken worden via staalkabels verbonden met contragewichten in de stalen gewichtkoker onder de spits. Door een luik te openen kon je met een sterrenkijker het heelal bestuderen. Naast het gebouw is ook de tuinaanleg beschermd. Bijzonder onderdeel hiervan is het zandstenen poortje van de Latijnse school waar we jullie vorige week al over vertelden.

De school is vernoemd naar Johannes Murmellius. Johannes schreef opvoedkundige verhandelingen en schoolboeken, met als grootste succes Pappa Puerorum. Dit was een eenvoudig schoolboek voor het begin-onderwijs in het Latijn. In 1513 wordt Murmellius op verzoek van het Alkmaarse schoolbestuur rector van de Alkmaarse school. Hij trekt veel leerlingen uit Nederland, maar ook uit Duitsland en België, waardoor het leerlingaantal al gauw verzesvoudigd. In 1517 komt er aan deze bloeiperiode abrupt een einde als Grote Pier en zijn Zwarte Hoop Alkmaar binnenvallen en de stad plunderen. Murmellius vlucht naar Deventer waar hij in datzelfde jaar nog overlijdt.

Het gebouw heeft allerlei prachtige details die verwijzen naar de klassieke cultuur en onderwijs: In de aula bevindt zich een kalkstenen reliëf van de uit Bergen afkomstige beeldhouwer Tjipke Visser. Dit ingemetselde kunstwerk symboliseert de overdracht van de klassieke cultuur op de hedendaagse jeugdEen tweede gevelsteen vinden we in de hal waar een reliëf van tevens een Bergense kunstenaar, Marijcke Visser, verbeeldt hoe het licht der wetenschap de donkere wolken der onwetendheid verdrijftHet gebrandschilderde raam in de hal laat een spreuk van Vondel zien: Wat is schoonheit? Wat's roem der jonkheit anders dan een bloem. Om deze spreuk is weelderige plantengroei aangebracht met motieven en symbolen uit de Griekse oudheid (onder andere een zuil, een buste, een Griekse tempel en een zon met Apollo rijdend op een strijdwagen)Het trappenhuis aan de westkant heeft een betegeld trapbordes met in het midden de vorm van een Romeinse helm

16 mei 2010, Sint-Laurentiuskerk

Sun, 16 May 2010 01:00 +0100

Over het Alkmaarse bloedmirakel

Het is zondag 16 mei 2010. Wij zoeken vandaag zondags gezang op in de Sint Laurentiuskerk aan het Verdronkenoord. Deze kerk werd gebouwd in de periode 1859-1861 naar een ontwerp van de beroemde architect Pierre Cuypers. Bijzonder zijn de luchtbogen aan de buitenkant van de kerk en de toepassing van Limburgs mergelsteen (bijvoorbeeld in het versierde roosvenster boven de toegangsdeur aan de westkant). De kerk is echter het beroemdst om het bloedmirakel dat op deze plek heeft plaatsgevonden.

Het verhaal van het bloedmirakel
Folkert is een priesterstudent die liever gokt dan de godsdienst te bestuderen. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten monstert hij aan als soldaat en doodt hij vele mannen. Als hij uiteindelijk besluit om de godsleer weer op te pakken, verzwijgt hij dat hij veel bloed heeft vergoten. Tijdens zijn allereerste mis als ingewijde priester op 1 mei 1429 knoeit hij witte miswijn op zijn priestergewaad. De ontsteltenis onder de andere priesters is groot. Het morsen van Christus' bloed stond gelijk aan heiligschennis. Folkert vlucht geschrokken uit Alkmaar en het stuk besmeurde stof wordt door de andere priesters uit het gewaad gesneden en verbrand. Als ze het priestergewaad willen herstellen ontdekken ze naast de uitgesneden plek drie rode bloeddruppels. Ook dit lapje stof wordt uit het gewaad gesneden, maar niet verbrand. Het was immers een wonder dat witte wijn in rood bloed was veranderd. Het stukje stof wordt in de kerk naast het altaar opgeborgen.

Het lapje raakte enigszins in de vergetelheid totdat er een engel op de Westerschelde aan een Alkmaarse schipper in nood verschijnt. De engel zegt de schipper alleen te redden als deze belooft bij de Alkmaarse geestelijkheid te eisen het vergeten stuk stof te vereren. De engel vertelt de schipper waar het stukje misgewaad ligt en redt de schipper vervolgens van de verdrinkingsdood. Als de schipper weer veilig in de haven is aangekomen snelt hij naar de pastoor die dankzij zijn aanwijzingen het heilige lapje terugvindt.

Direct wordt de bisschop van Utrecht, Sweder van Kuilenberg, op de hoogte gesteld. Sweder verleent officieel toestemming om de drie wijnvlekjes te vereren. Er worden zelfs processies voor het lapje gehouden. Van 29 april tot 3 mei zijn de Alkmaarse Mirakeldagen, waarbij de processie door de hele stad trekt. In 1572 vond de processie voor het laatst plaats in haar oude vorm. Op 20 juni van dat jaar werd Alkmaar bezet, en werden alle katholieke kerken door de hervormden en gereformeerden ingenomen. De verering van het stukje stof kon toen alleen nog in schuilkerken plaatsvinden.

In 1897 geeft de Haarlemse bisschop Bottemanne een oorkonde af waarin de echtheid van de relikwie wordt erkend. Hij beveelt het lapje stof in een gouden doosje te plaatsen, bezet met 24 diamanten. Op de rand van het doosje staat in het Latijn; Reliek van het Allerheiligst Miraculeus Bloed van Alkmaar.

Nadat onder Lodewijk Napoleon de vrijheid van godsdienst was ingevoerd, keerde de processie in 1917 terug in de vorm van een stille tocht. Ook dit hield door een gebrek aan belangstelling snel weer op.

Het miraculeuze lapje wordt nog steeds elke zondag op het speciale bloedaltaar in de kerk tentoongesteld.

15 mei 2010, Zaterdagmarkt

Sat, 15 May 2010 01:00 +0100

Over Alkmaar als marktstad

De stad Alkmaar is altijd een bedrijvige handelsplek geweest. In een periode van tien jaar nadat Alkmaar stadsrechten krijgt in 1254 krijgen de Alkmaarse burgers verschillende vrijstellingen en privileges. Één van die privileges was het marktrecht, dat de boeren uit de omgeving verplichtte om hun koopwaar in Alkmaar te verhandelen. In 1339 heeft de stad één jaarmarkt. Veertig jaar later is het aantal jaarmarkten opgelopen naar vier. Dit waren zeer grote markten die soms wel drie weken duurde. In de 15e eeuw heeft Alkmaar twee weekmarkten, elke vrijdag en zaterdag.

Met een markt lijkt het voor een stad logisch om over een marktplein te beschikken. Alkmaar moest hier echter, als één van de weinige steden lang zonder stellen. De meeste ruimte binnen de stadsmuren was gereserveerd voor gasthuizen en kloosters. Alleen voor de vismarkt is altijd een vaste plek geweest; de visbanken. Het Waagplein met zijn kaasmarkt werd pas ingevoerd in de 16e en 17e eeuw toen de kaasproductie in de regio sterk opkwam en Alkmaar het marktcentrum van de kaasboeren werd. Dit marktplein ontstond toen doordat een groot aantal huizen werd gesloopt en er ruimte beschikbaar kwam.

Waar vond de handel hiervoor dan plaats als er geen marktplein was? Voornamelijk aan de kades, er werd rechtstreeks van de boot gekocht en verkocht. Hiernaast waren er straatjes waar handel in specifieke producten werd bedreven, zoals de Appelsteeg en de Boterstraat. De Gewelfde Stenen Brug was de plek waar onder andere bokken, groenten en schoenen werden verkocht en op de Paardenmarkt, de Koningsweg, de Koningsstraat en de Dijk werden veemarkten gehouden. De markten verdwenen allen geleidelijk met de opkomst van de winkels in de 18e en 19e eeuw. Er kwamen grote winkelketens met een ruim assortiment goederen; de markt werd een supermarkt.

Tegenwoordig heeft Alkmaar nog steeds een weekmarkt waar je elke zaterdag je verse waar kunt halen. Wij verheugen ons op het fruitseizoen, en op de marktkoopman die zijn heerlijke zomerkoninkjes aan de man wil brengen. Aarebeien, verse Aarebeien, 2 euro maar, nergens goedkoper!, schalmt het dan tussen de diverse groentekramen.

14 mei 2010, poortje Latijnse school

Fri, 14 May 2010 01:00 +0100

Over Minerva en Murmellius

Het is vrijdag 14 mei 2010. Wij stappen vandaag symbolisch door dit poortje het weekend in. Vroeger was dit het bekende Alkmaars poortje van de oude Latijnsche school. Nu is deze doorgang voor de gemiddelde Alkmaarder haast onvindbaar.

De Latijnse school werd in 1595 in de kerk en het patershuis van het voormalige Jonge Bagijnhof ondergebracht. In 1616 werd de ingang voorzien van een portiek. Bovenin vinden we de Alkmaarse burg en het Latijnse opschrift IOVE NATA MINERVA (Minerva, dochter van Jupiter) tussen de Griekse woorden Theos (God) en Arcé (begin). Bovenaan het poortje vinden we nog de tekst Schola Publica.

Nadat de Latijnse school in de 19e eeuw ergens anders werd gehuisvest werd het pand Stadsteekenschool en nog weer later stapten mensen van de Burgeravondschool het poortje onderdoor. In 1892 werd het hele gebouw afgebroken. Het portiekje werd toen als poortje opgesteld in een muurtje aan de Gedempte Nieuwesloot. In 1924 verhuisde het poortje wederom, ditmaal naar de Paternosterstraat. Hier werd het de ingang van een pleintje naast het in het Burgerweeshuis gevestigde gymnasium. Toen dit gymnasium in 1939 een eigen plek kreeg aan de Bergerhout verhuisde het poortje mee en werd het opgesteld als toegang tot de binnenplaats. Het poortje staat hier tegenwoordig nog steeds en is hiermee de dagelijkse toegang voor de honderden leerlingen van het Murmellius gymnasium.

13 mei 2010, de Kapelkerk

Thu, 13 May 2010 01:00 +0100

Over goten, giften en graven

Het is donderdag 13 mei 2010, dit betekent dat het Hemelvaart is. Met Hemelvaart wordt binnen het christelijk geloof herdacht dat Jezus na zijn verrijzenis definitief naar zijn vader in de hemel gaat. Wij reizen vandaag naar de kerk aan de Kapelsteeg.

Er wordt algemeen aangenomen dat deze kerk is gebouwd rond 1520, direct na het voltooien van de Grote Kerk. De naam was eerst Onze-Lieve-Vrouwekapel of Sint-Janskapel en is pas later Kapelkerk gaan heten. De ingang van de kerk zit aan de smalle Kapelsteeg, wat raar lijkt. Maar ten tijde van de bouw van de kerk was de Laat nog water, waardoor een entree aan de lange kant van de kerk onlogisch was. De kerk is in 1707 uitgebreid met een dwarsbeuk aan de noordzijde. Hierin kwam een grote houten burgemeestersbank te staan, die alleen mocht worden gebruikt door de leden van het stadsbestuur.

In 1760 werd de kerk getroffen door een hevige brand die ontstond toen twee loodgieters een dakgoot aan het solderen waren. Het gebouw ging vrijwel geheel in vlammen op, alleen de buitenmuren bleven staan. Een bewoonster van een buurpand, Guurtje de Volder, was zo blij dat haar huis bij de brand gespaard was gebleven, dat zij de kerk een flink bedrag schonk waarmee een preekstoel uit 1726 werd aangeschaft. De notenhouten preekstoel prijkt nog steeds in het kerkinterieur. Naar aanleiding van de brand werd de toen nog primitieve brandpreventie onder de schop genomen en volgden er strenge regels voor de burgerij betreffende vuurgebruik.

Het mooie orgel, een geschenk van jonkvrouw Geertruida le Chastelain, is van de beroemde orgelbouwer Christaan Müller en diens zoon Pieter. Christiaan vervaardigde onder andere ook het orgel van de Haarlemse Sint-Bavo. De glas in loodramen in de Kapelkerk zijn van de beroemde glazenier Willem Bogtman uit Haarlem.

Eind 2002 vonden er archeologische onderzoeken plaats rond en in de kerk. Er werd een twintigtal graven geborgen. Net als in de Grote Kerk werd in de Kapelkerk begraven in houten kisten welke werden afgedekt door natuurstenen grafstenen. Er werden echter ook enkele grafkisten aangetroffen uit een oudere periode. Ook deze werden onderzocht, met een verrassende uitkomst: het hout van één van de kisten dateerde uit ongeveer 1579, een tweede na 1460 en een derde na 1461. Volgens de bestaande informatie werd door het stadsbestuur pas in 1575 besloten om de Kapelkerk als begraafplaats in gebruik te nemen, omdat toen de Grote Kerk door de bevolkingsgroei te klein dreigde te worden. Deze vondsten wijzen er echter op dat de plek van de Kapelkerk misschien al eerder gebruikt werd als begraafplaats.

11 mei 2010, Heiligland 7

Tue, 11 May 2010 01:00 +0100

Over IJsheiligen en de Nieuwe Bierkaai

Het is dinsdag 11 mei 2010. Vandaag is de eerste dag van de IJsheiligen. IJsheiligen is de naam voor een aantal katholieke heiligen van wie de naamdagen vallen in de periode van 11 tot 15 mei. Volgens de volksweerkunde zijn dit de laatste dagen in het jaar waarop nog nachtvorst op kan treden. Wij vieren IJsheiligen op het Heiligland. Het Heiligland is aangelegd rond 1580. Toen het Veneetse Eiland (of Schermereiland) in 1608 werd drooggelegd werden de bierbrouwers verplicht van de Bierkade naar hier te verhuizen. In de volksmond werd het daarom ook wel de Nieuwe Bierkaay genoemd. Er is tegenwoordig op het Heiligland niets meer te vinden wat ons doet terugdenken aan deze bierhandel.

Het mooiste pand dat we hier tegenkomen is een 17e eeuwse winkel op nummer 7. Deze voormalige slagerij kreeg in het begin van de 19e eeuw de flinke klokgevel met houten lijst (te zien in de weerspiegeling van de autoruit). Op de begane grond vinden we de oude winkelpui met houten luifel. Deze houten winkelluifel is één van de weinige exemplaren die Alkmaar nog heeft (We kunnen deze ook nog zien aan de Kanisstraat en aan het Luttik Oudorp).
Tegenwoordig is het een centrum voor oude muziek De Muselaer.

12 mei 2010, Trouwen in Alkmaar

Tue, 11 May 2010 01:00 +0100

Over het jawoord en de polderkamer

Het is woensdag 12 mei 2010. Vandaag zeggen wij volmondig ja tegen dit prachtige bruidspaar. Het stadhuis en de Grote Kerk in Alkmaar zijn al jaren vaste locaties waar getrouwd kan worden. Het stadhuis werd in 1509-1520 gebouwd in gotische stijl. Je kunt in het stadhuis je jawoord geven in twee verschillende trouwzalen; de Polderkamer of de Raadzaal. In de Polderkamer vergaderde vroeger de polderbesturen.

Sinds 1 maart 2007 is het voor Alkmaarse bruidsparen ook mogelijk om op een locatie naar eigen keuze te trouwen. En voor de mensen die nu denken: "dat is leuk, dan trouwen we lekker in het bos of springend uit een vliegtuig", die moet ik teleurstellen. Gemeente Alkmaar heeft wel wat regeltjes verbonden aan de zelf gekozen plechtigheidsplek. Zo moet de locatie een gebouw zijn, een plek in de open lucht is niet mogelijk.

Wat kost een Alkmaars jawoord nou eigenlijk? Op dinsdag- en woensdagochtend om negen uur 's morgens kun je gratis trouwen op het stadskantoor. Mocht je nou iets meer sfeer en entourage in gedachten hebben, dan kun je van maandag tot en met vrijdag voor respectievelijk 334 en 512 euro trouwen in de Raadzaal of de Polderkamer in het stadhuis. De voltrekking in de Grote Kerk kost het bruidspaar 255 euro, echter moet er dan nog wel apart huur voor de ruimte betaald worden. Op een zelf gekozen locatie kost de plechtigheid 390 euro (uiteraard ook exclusief huur). Voor de weekendbruiden moet er nog even wat dieper in de buidel worden getast.

Wij wensen dit mooie koppel in elk geval heel veel geluk, liefde en een mooie toekomst samen in het prachtige Alkmaar!

10 mei 2010, Kastanjeboombank

Mon, 10 May 2010 01:00 +0100

Over de kastanjeziekte en rescuewater

Het is maandag 10 mei 2010. We beginnen de week rustig op een bankje.
Op de hoek van de Stationsweg en de Helderseweg stond vroeger een grote statige kastanjeboom. Deze boom moest wijken voor een nieuwe snelle busverbinding door Alkmaar. De buurt was het hier niet mee eens en wilde de boom laten verplaatsen. Helaas bleek dat de tachtigjarige boom de Kastanjeziekte onder de leden had en een verplaatsing niet zou overleven.

Buurtbewoners hebben toen nog met diverse healings getracht de boom haar gezondheid terug te geven. Toen dit niets uithaalde en de boom in 2007 werd gekapt, heeft een buurtbewoner zelfs de boom nog rescuewater toegediend. Dit is een bloemenextract om de pijn van de motorzaag te verzachten. Ja, de kastanje was een geliefde boom!

Vanuit wijkvereniging Op de Rails kwam vervolgens het initiatief om een andere bestemming voor de boom te bedenken. Industrieel vormgever Jan Gunneweg kreeg de opdracht om een bank van het kastanjehout te maken. Het uiteindelijke resultaat waren twee zitbanken, waarbij de vorm van de boom terugkomt in het ontwerp en de nerven en knoesten van de boom zichtbaar blijven. Eén van de banken staat op de oude plek van de kastanjeboom, hier op de hoek van de Helderseweg en de Stationsweg. De andere bank staat bij de rotonde aan de Geesterweg.

9 mei 2010, De Eendrachtsmolen

Sun, 09 May 2010 12:30 +0100

Over de Eendrachtspolder en een scheprad

Het is zondag 9 mei 2010. Ook vandaag is het nog Nationale molen- en gemalendag. Wij nemen een kijkje bij de Eendrachtsmolen aan de Kruseman van Eltenweg. Deze molen is gebouwd in 1771 en is de enige ronde stenen poldermolen in Noord-Holland. De molen is gebouwd door molenmaker Kornelis Bobbeldijk. Ook van zijn hand zijn de Molen van Piet en korenmolen Kijkduin in Schoorl. De laatsgenoemde leverde hem de titel Meester Molenmaker op.

De molen had als doel de Eendrachtspolder droog te houden. De Eendrachtspolder is ontstaan in 1771 en dankt zijn naam aan het samengaan van drie kleinere polders. Als gevolg van stadsuitbreiding is deze polder in de jaren 1930 tot 1980 bebouwd geraakt, waardoor de molen weinig wind meer ving. Tot 1931 is de molen in gebruik geweest voor bemaling. Hierna werd zijn taak overgenomen door een vlakbij gebouwde elektrisch gemaal.

Boven de deur van de Eendrachtsmolen zit een gevelsteen ingemetseld met de tekst: Van de polder de Eendragt is aen deze moolen de eerste steen gelegt door Pieter van der Nolle junior oud 6 jaar en 5 dagen op den ? My 1771. De molen is nooit bewoond geweest. De molenaar woonde in de molenaarswoning vlak naast de molen. Deze woning is met een brand in 1932 verloren gegaan.

Inwendig is de molen nog grotendeels compleet. In 1998-2000 is de molen grondig gerestaureerd en het jarenlang ontbrekende scheprad teruggeplaatst. Nu draait de molen niet meer voor de prins maar mag het zich weer de oudst werkende stenen watermolen van Noord-Holland noemen.

8 mei, Molen D

Sat, 08 May 2010 01:00 +0100

Over de Raaksmaatboezem en overhalen

Het is zaterdag 8 mei 2010. Het is het hele weekend Nationale molen- en gemalendag. Een perfect moment om een rondje Molenkade te doen. Langs de Molenkade staan vier strijkmolens van de voormalige Raaksmaatboezem. Alle vier werden ze rond 1630 gebouwd om het water afkomstig uit de verschillende polders (onder andere het Geestmerambacht en de Heerhugowaard) af te malen naar de Schermerboezem. Het waterpeil verschilde ongeveer 40 centimeter en daarom werden deze boezemmolens ook wel strijkmolens genoemd (ze streken het water eraf).

Hier aan de Molenkade hebben in totaal zes molens gestaan. Molen A en molen F zijn verdwenen, molen B,C,D en E zijn gelukkig behouden gebleven. Nu denkt men dat het om deze reden is dat ze ook wel de molens van de Zeswielen genoemd worden. Echter is de naam Zeswielen sinds 1939 de naam van het buurtje dat tegenover de molens ligt, aan de Hoornse Vaart. Deze naam herinnert aan zes grote raderen (ook wel overhaal) die hier tot ongeveer 1750 werden gebruikt om schepen over de dijk heen te zetten.

De molens hebben dienst gedaan tot 1941. Ze worden nu door de molenstichting als woning verhuurd. Wij wenden ons met de foto van vandaag tot molen D. Als je nog tijd hebt vandaag, ga dan zeker even hier langs. Wij kregen een alleraardigste rondleiding van de molenaarszoon!

7 mei 2010, Wageweg 17

Fri, 07 May 2010 01:00 +0100

Over een paardenstal en pianomuziek

Het is vrijdag 7 mei 2010. In dit grappige pand aan de Wageweg zit tegenwoordig een garagebedrijf. De overlevering vertelt ons dat Napoleon het pand gebruikt heeft als paardenstal. Wat we in elk geval zeker weten is dat in de 19e eeuw de beroemde orgelfabriek van de gebroeders Ypma (later Vermeulen) er gezeten heeft.

Dirk Ypma is sinds ongeveer 1835 zelfstandig orgelbouwer in Friesland. In 1842 verhuist hij samen met zijn broer Lolke Ypma naar Alkmaar om hier aan de Wageweg een nieuw bedrijf op te zetten; firma Ypma. De Ypma's waren katholiek en hebben vooral orgels gebouwd in de nieuwe Rooms Katholieke kerken die na het herstel van de bisschoppelijke hiërarchie rond 1853 overal in Noord- en Zuid-Holland verrezen. Als beide broers overleden zijn, neemt de weduwe van Lolke de zaak over. Jacobus Vermeulen (orgelbouwersfamilie uit Weert) komt haar in 1897 assisteren. In 1900 wordt Jos officieel compagnon en als de weduwe in 1902 zelf overlijdt, neemt hij het bedrijf geheel over. De naam van de orgelbouwerij wordt dan Jos Vermeulen Orgelbouw.
Een zoon van Dirk Ypma, Petrus Ypma, vestigde zich in 1868 als pianostemmer in Alkmaar. Het bedrijfje verkocht ook piano's en harmoniums. Zijn zaak groeit later uit tot de bekende Alkmaarse pianohandel Ypma.

6 mei 2010, de Bloemenklok

Thu, 06 May 2010 01:00 +0100

Over vandalisme en zwerver Theo

Het is donderdag 6 mei 2010. Vandaag is het tijd voor nieuwe bloemen in een oude klok. In 1927 al waren er plannen voor de aanleg van een bloemenhorloge bij de Kruislaan in de Hout of bij de Molen van Piet. Het idee voor deze toeristische trekpleister kwam van de bloemenhorloges in steden als Parijs en Interlaken. In 1931 is de bloemenklok uiteindelijk geplaatst in de buurt van de Spoorstraat in een parkje links naast het station. Tegenwoordig zijn daar parkeerplaatsen en de fietsenstalling. Alkmaar was hiermee de eerste stad in Nederland die beschikte over een bloemenklok.

Rond 1952 was er bij het station grote behoefte aan parkeergelegenheid. De klok is toen verhuisd naar de Hout, waar het jarenlang een markant herkenningspunt was voor passanten en toeristen. Omdat de bloemenklok vlakbij het oude voetbalveld van AZ lag, was het in de jaren 70 vaak doelwit van vandalisme. Voetbalsupporters probeerden na een verloren wedstrijd de tijd letterlijk terug te draaien, met alle gevolgen van dien. Na de zoveelste vernieling besloot de gemeente Alkmaar het uurwerk van de klok te verwijderen. De klok werd langzaam vergeten. De ruimte onder de klok, waar voorheen het mechanisme van de klok zich bevond, werd de vaste verblijfplaats van de Alkmaarse zwerver Theo.

Nadat AZ de Hout had verlaten en een nieuw stadion aan de ring had gebouwd, kwamen er plannen om de klok in ere te herstellen. Na verschillende giften, waaronder één van 7500 euro van het MCA, is de klok hersteld, en tikt hij als ooit tevoren.

5 mei 2010, Muziekkapel de Hout

Wed, 05 May 2010 01:00 +0100

Over een statige muziektuin en de komst van de radio

Het is woensdag 5 mei 2010. Het is bevrijdingsdag, wij vieren dat door neer te strijken bij stads' eigen bevrijdingsfestival in de Alkmaarder Hout.

Na lang aandringen van het Stedelijk Muziekkorps werd in 1923 in de Hout een gemeentelijke Muziektuin geopend. De muziektuin bevatte meerdere gebouwen rond een grasveld vol met prachtige bloemen en exotische planten.
Het grootste gebouw rond de muziektuin was het al bestaande pand van de Buitensociëteit uit 1898, die voor de opening van de muziektuin werd uitgebreid met twee twintig meter lange veranda's. Dit pand kreeg een horecabestemming. Tegenover dit horecagebouw werd een muzieknis gebouwd.

De verwachting van de gemeente was om de jaarlijkse kosten van de tuin te betalen uit het verpachten van het voormalige sociëteitsgebouw. De horecaondernemer aan wie het pand werd verpacht mocht, als er geen concerten waren, het pand als café exploiteren.
In het begin leek de muziektuin goed te lopen. Er werden zo'n 22 concerten per jaar gegeven, en voor een abonnement van anderhalve gulden kon je deze allemaal bijwonen. De crisisjaren gooide echter roet in het eten, de inkomsten liepen terug. Daarbij had men met de komst van de radio minder behoefte aan het bezoeken van openbare concerten, want wie ging er nou nog naar buiten als je lekker binnen in je eigen woning van muziek kon genieten? In 1931 werd het Stedelijk Muziekkorps opgeheven en werd de muzieknis nog maar incidenteel gebruikt.

Na enkele mislukte pogingen van de gemeente om door het opknappen van het sociëteitsgebouw de muziektuin nieuw leven in te blazen, werd het pand in 1955 gesloopt. Uiteindelijk bleef van de statige muziektuin alleen de muzieknis overeind staan.
Vanaf 1987 gebruikte kunstenaar Thomas Bogaard de nis als atelier, een paar maal per jaar moet de artiest de nis leeghalen voor de verschillende evenementen die stichting Cultuurpark de Hout sinds 1992 hier organiseert. Vandaag het eerste evenement rond de muzieknis van dit jaar; bevrijdingsfestival. Er zit weer muziek in de Hout!

4 mei 2010, De Stedemaagd

Tue, 04 May 2010 01:00 +0100

Over de dodenherdenking en een verzetsmonument

Het is dinsdag 4 mei 2010. Vandaag is het Nationale dodenherdenking. Helaas is de herdenking op de Dam wreed verstoord door een volslagen idioot, hoe haal je het in je hoofd? Wij staan vanavond ieder geval stil bij Alkmaars' Verzetsmonument aan de Harddraverslaan.
Dit beeld genaamd De Stedemaagd is geplaatst op 29 april 1950. Het beeld is ontworpen door Jeanne Kouwenaar-Bijlo en gegoten door A.N. Binder. Het bronzen beeld laat een treurende, staande vrouwenfiguur zien. In 2001 zijn vijf tegels voor het monument geplaatst, waarin de namen van vijf ter plaatse gefusilleerde Nederlanders zijn gegraveerd.

De tekst op het voetstuk is een gedicht van Adriaan Roland Holst:
Zij staat hier in de naam van allen. Die strijdend totter dood gegaan. In onze nood ons zijn ontvallen. Doch om van vrijheids stonde af aan. Voorgoed weer op te staan.

3 mei 2010, Daslook

Mon, 03 May 2010 01:00 +0100

Over knoflooklucht en berelook

Het is maandag 3 mei 2010. De knoflookgeur die nu dagelijks onze buurt binnen komt zweven wordt verspreid door Daslook. Daslook, ofwel Allium ursinum is een plant uit de lookfamilie die bloeit van april tot juni. Het is een vrij zeldzame soort in België en Nederland en daarom in ons land wettelijk beschermd. De plant groeit vaak in groepen en De Hout heeft nu een bodembedekkend tapijt van deze aromatische plant.

De soortsaanduiding Ursinum betekent Van de beren (Ursus = beer). Deze naam is ontstaan door het oude bijgeloof dat beren na hun winterslaap zich eerst aan deze plant tegoed deden. Dit is er ook de oorzaak van dat de plant af en toe berelook wordt genoemd. De naam daslook is waarschijnlijk afgeleid van dassen, die vroeger onder deze planten hun hol hadden.

Daslook is een eetbare plant. De bladeren kunnen bijvoorbeeld rauw gebruikt worden in salades en in soepen (mits de plant nog niet gebloeid heeft). Ze hebben een zachte bieslooksmaak. Let wel goed op dat de bladeren bij het verwrijven naar knoflook ruiken. Het gevaar van verwarring bestaat namelijk met de bladeren van andere planten (met name Lelietje-van-dalen, Herfsttijloos en de Gevlekte aronskelk) die giftig kunnen zijn. Het gebruik van daslook in de keuken groeit sinds enkele jaren aan populariteit. Zoals al vermeld zijn de planten in Nederland echter beschermd en dus mag je niet zomaar een handje plukken. Wij hebben zelf de mazzel dat we vlak naast De Hout wonen, en daarom in onze eigen achtertuin een bosje hebben staan. Mocht je het plantje nou eens willen proeven zou je eventueel ook daslookplantjes bij de Hortus Botanicus in Amsterdam kunnen kopen. Wij wilden jullie in elk geval het volgende recept niet onthouden:

Daslooksoep met zachte schapenkaas
Snijd twee uien in blokjes. Schil zes aardappels en snijd deze ook in blokjes. Hak de bolletjes en de bladeren van 300 gram daslook fijn, en gooi de stengels en worteltjes weg. Verwarm 65 gram roomboter in een pan en voeg de gesneden ui toe. Laat dit 5 minuten zachtjes bakken. Doe de aardappel en de daslook hierbij en laat dit op zacht vuur 10 minuten stoven. Voeg 2 liter kippenbouillon toe en laat alles 20 minuten zachtjes koken. Pureer de soep met een staafmixer en voeg room toe naar smaak. Giet de soep in kommen, en leg er wat schapenkaas op.
Eet smakelijk!

2 mei 2010, Sint Adelbertusschool

Sun, 02 May 2010 13:24 +0100

Over opgegraven botten en een geneeskrachtige bron

Het is zondag 2 mei 2010. Het is weekend en ook nog eens schoolvakantie, voor ons de ideale gelegenheid om zonder gestoord te worden een kijkje bij een Alkmaarse school te nemen.

De Sint Adelbertusschool is een RoomsKatholieke basisschool uit 1922 met twee vestigingen. Hier op de hoek van de Blekerskade en de Nieuwlandersingel ligt het hoofdgebouw. Voorheen zat hier een jongensschool met op de bovenverdieping tot 1952 de Sint Joseph ULO en vanaf 1953 de Sint Dominicusschool.

De Sint Adelbertusschool is vernoemd naar Adelbert van Egmond. De heilige Adelbert of Adelbertus (overleden in 740) was een missionaris in Holland. Hij zou naast het verkondigen van het evangelie ook een wonder hebben verricht. Adelbert had in de 10e eeuw de non Wilfsit de opdracht gegeven om zijn stoffelijke resten te vereren. Op haar aandringen liet Graaf Dirk I vervolgens zijn botten opgraven. Tijdens deze opgravingen ontstond een geneeskrachtige bron die de naam Adelbertusput kreeg. Dirk I liet daarna in Hallum (nu Egmond) een kapel bouwen waar deze beenderen werden vereerd. Dit heilige relikwie trok enorm veel publiek.

De kapel werd later bij het Beleg van Alkmaar verwoest. Tegenwoordig heeft de schedel van Adelbert een laatste rustplaats gekregen onder het altaar van de kerk van de Sint-Adelbertabdij in Egmond. De Sint Adelbertabdij is de oudste abdij van Holland, gesticht aan het begin van de 10e eeuw tevens door graaf Dirk I van Holland.

1 mei 2010, de Huisvuilcentrale

Sat, 01 May 2010 01:00 +0100

Over vuilnisbelten en glooiende architectuur

Het is zaterdag 1 mei. De gemeente draait op de dag van de Arbeid overuren wegens het opruimen van alle Koninginnedagrommel en dus werpen wij vandaag een blik op onze huisvuilcentrale.
Sinds 1881 organiseert gemeente Alkmaar zelf de reiniging en het onderhoud van de stad. De stadsreiniging met kleine verbrandingsoven is gevestigd aan het Zeglis. De vuilstapel groeit echter te hard en Alkmaar weet niet meer wat ze met haar huisvuil en bedrijfsafval aan moet. De vuilnisbelt in de Oosterhout is op hoogte en de volksgezondheid zou in gevaar komen als daar nog meer afval wordt gestort. Daarom beslist in 1964 de gemeenteraad van Alkmaar dat het verbranden van vuilnis noodzakelijk is. In 1969 wordt de vuilniszak in Alkmaar ingevoerd. Het duurt echter nog tot 1974 voor de eerste vuilverbrandingsinstallatie (VVI) van Alkmaar aan de Herculesstraat haar deuren opent.

In 1982 blijkt de VVI verouderd en wordt er een plan gemaakt voor een nieuwe fabriek. De weerstand tegen de nieuwe verbrandingsinstallatie in de Boekelermeer is groot. In 1990 worden er in één week tijd ruim 20.000 handtekeningen verzameld tegen de bouw van de nieuwe fabriek. Na een lange periode van planvorming en verworpen bezwaren, kan in 1996 de NV Huisvuilcentrale Noord-Holland (HVC) haar deuren openen.

Het gebouw is 50 meter hoog en 230 meter lang. Ontwerper van het pand is Bonnema architecten. Hij ontwierp onder andere ook het Stadskantoor en de Houtwaard. De 'glooiende' architectuur past volgens Bonnema goed in het polderlandschap. We sluiten vandaag af met Bonnema's gedachtegang achter het gekozen kleurgebruik:

Zoals bollenvelden een contrast vormen met de omringende natuur, zo vormt het HVC-complex een contrast met het groen van het omliggende terrein. De buitenkant is uitgevoerd in rood, zilver en zwart. Rood symboliseert het vuur, zilver de lucht en zwart de aarde. Donker zilvergrijs verbeeldt de overgang van aarde naar lucht. Ook binnen hebben de kleuren betekenis. In het gebouw waarin de verbranding plaatsvindt, zijn de deuren en de balustrades rood (vuur). In het gebouw van de rookgasreiniging is blauw gebruikt. Verder hebben veel leidingen een kleur: geel (gas), paars (chemicaliën), grijs (stoom) en blauw (lucht).

30 april 2010, Koninginnedag

Fri, 30 Apr 2010 01:00 +0100

Over stoepkrijt en zaklampen

Het is vrijdag 30 april 2010. De foto van vandaag heeft een kroontje op en ons verhaal een oranje randje want het is natuurlijk Koninginnedag. Met Koninginnedag staat Alkmaar bekend om haar grote vrijmarkt. In tegenstelling tot andere steden is de vrijmarkt in Alkmaar nooit verboden geweest. Stiekem begint deze feestdag al dagen van tevoren wanneer de stoepen en straten in het vrijmarktgebied stukje bij beetje versierd worden met het credo Bezet in kleurig stoepkrijt of schilderstape. Dit allemaal om op Koninginnedag zelf maar het beste verkoopplekje voor al je tweedehands rommel en snuisterijen te hebben. Officieel start de vrijmarkt al op donderdagavond 29 april vanaf 18.00 uur. Je zult zien dat er deze avond al hordes mensen op de been zijn gewapend met zaklampen die als eerste dat leuke gebbetje of dat goedkope antiekje in het vizier willen hebben.

Dit jaar is het Alkmaarse vrijmarktgebied uitgebreid met het Ritsevoort en de Koorstraat waar voorheen altijd grote kramen stonden. Speciaal voor de kleine handelaartjes is er een kindergebied vastgesteld in het park (tussen het Ritsevoort, Bergerbrug en het Canadaplein). Persoonlijk vinden wij met Koninginnedag het Kennemerpark toch wel de gezelligste plek om rond te wandelen, en we raden een ieder dan ook aan dit stuk Alkmaar deze dag zeker niet over te slaan!

Leve de koningin, Hoezee, Hoezee, Hoezee!

29 april 2010, Villa de Lange

Thu, 29 Apr 2010 01:00 +0100

Over de Stijl en geen stijl

De dag voor koninginnedag besteden we met een knipoog aandacht aan onze vroegere koningin door bij dit mooie pand aan de Wilhelminalaan langs te gaan.
Dit huis werd in 1917 gebouwd in opdracht van bankier Jan De Lange en zijn vrouw Nancy Oort. De naam van het statige huis werd logischerwijs Villa De Lange. De bankier wilde een voor die tijd modern huis en vroeg daarom de vooruitstrevende architect Jan Wils het ontwerp te maken. Wils behoorde bij de kunstenaarsgroep De Stijl waar ook Piet Mondriaan, Gerrit Rietveld en Theo van Doesburg deel van uitmaakten. Laatstgenoemde ontwierp voor Villa De Lange de glas-in-loodramen en het interieur met een gedurfd kleurenschema (rood, blauw, geel, zwart en wit aangevuld met oranje, groen en paars). Details, zoals beeldhouwwerk en andere ornamenten, liet hij over aan de keramist Brouwer.

Jan Wils liet zich in zijn ontwerp inspireren door de Amerikaan Frank Lloyd Wright (ontwerper van onder andere het Guggenheim in New York). Dit is terug te zien in de ver uitstekende gootlijsten, sierbeelden en in het gebouw ge�?¯ntegreerde bloembakken. Zowel Wils als Doesburg waren erg gericht op de details, zo spraken zij samen af dat er in de bloembakken naast de voordeur alleen maar roodbloeiende planten mochten komen. Het kleurrijke, moderne huis werd begin september 1917 opgeleverd. Alkmaar revolteert! De Alkmaarders begrijpen er niemendal van, maar durven er toch niet tegen in te gaan, schreef Van Doesburg vlak na de oplevering.

De huidige bewoners hebben nog een bijzonder stukje Alkmaarse geschiedenis in de tuin laten zetten; het brugwachtershuisje van de oude Friesebrug

28 april 2010, Tulpenvelden

Wed, 28 Apr 2010 01:00 +0100

Over de Alkmaarse tulpenhandel en bollen van goud

Het is woensdag 28 april 2010. Toen we van de week langs deze bollenvelden bij de Boekelermeer reden, wisten we dat vandaag de perfecte dag zou zijn om deze prachtige stroken Hollandse glorie op de foto te zetten.

De Vlaming Rogier Ghislain de Busbecq importeerde in de 16e eeuw uit Turkije het zaad van de inheemse tulipans naar Europa. Als de eerste tulpen zijn uitgekomen groeit de vraag naar en de handel in de nieuwe bloem.

In de korte periode 1635-1637 gold Alkmaar in Holland als het centrum van de tulpenbollenhandel. De uit Leiden afkomstige hoogleraar Charles de l'Ecluse (1526-1609) ontwikkelt de beste manier van tulpenteelt. De voornaamste voedingsgronden zijn de vruchtbare geestgronden achter de duinen. Alkmaar ligt hiermee op een strategische plek voor de tulpenhandel. Tulpenveilingen worden onder andere in het schutterijgebouw aan de Doelenstraat gehouden.
De handel neemt toe en allerlei tulpen worden gekruist waardoor er nieuwe kleuren, vormen en soorten ontstaan. Bepaalde soorten komen zeer in trek en er worden hoge prijzen voor betaald. De handel van tulpenbollen is op zijn hoogtepunt in 1636, wanneer een bol van zijn 'eerste soort' werd verkocht voor 1500 gulden. De prijs van een tulpenbol overtrof toen die van goud.

27 april 2010, de Alkmaarse Glazenier

Tue, 27 Apr 2010 01:00 +0100

Over de Alkmaarse appelmarkt

Het is dinsdag 27 april 2010. Ons onderwerp van vandaag is glashelder. Roel Hildebrand is de Alkmaarse Glazenier. Sinds 1980 is hij een expert (zowel in Alkmaar als ver er buiten) in het ambachtelijke beroep van glazenier. Zowel het vervaardigen van nieuwe ontwerpen als het restaureren van oude en historische glas-in-lood ramen vallen binnen zijn unieke kunnen.

De glazenier zit in een mooi oud pand aan de Appelsteeg. Het pand is geschilderd in de originele kleuren. De gevel van dit pand is gebouwd in 1887, wat ook te lezen is op een gevelsteen op het pand. Bijzonder is de afgeronde hoek, compleet met ramen met gebogen glas. Dit soort ronde hoeken heeft men in de 19e eeuw op verschillende plekken in de stad gebouwd, maar er zijn er niet veel meer terug te vinden.

In het pand zijn nog meer gevelstenen te zien. Aan de kant van het Luttik Oudorp is er één te vinden met het jaartal 1609. Deze steen komt uit het pand dat eerder op deze plek heeft gestaan. Ook aan het Luttik Oudorp zie je een steen met een zeilschip met op de achtergrond een stad met een hoge torenspits. Aan de Appelsteeg vind je tenslotte een gevelsteen met een appelboom. Deze verwijst, net als de naam Appelsteeg, naar de appelmarkt die hier vlakbij op de Zijdam werd gehouden.

26 april 2010, de Rippingbank

Mon, 26 Apr 2010 01:00 +0100

Over koningin Wilhelmina en een burgemeestervaas

Het is maandag 26 april 2010. We beginnen de werkweek rustig op een bankje.
Als bekend wordt dat koningin Wilhelmina onze stad met een bezoek komt vereren, is Gerrit Ripping de dan zittende burgemeester (zittingsperiode 1899-1919). Vijf maanden voor het bezoek van Hare Majesteit wordt er in de Hout een gedenkbank voor burgemeester Ripping onthuld. Het is echter burgemeester Willem Cornelis Wendelaar die uiteindelijk in 1920 het staatshoofd in Alkmaar ontvangt. Gerrit Ripping is vlak daarvoor afgetreden wegens gezondheidsklachten.

Archibald Maclaine Pont was in de periode voor Ripping burgemeester van Alkmaar (zittingsperiode 1858-1899). Voor Maclaine Pont was als gedenkteken een speciale stenen burgemeestervaas onthuld, tevens in de Hout.

Als de plannen voor 700 jaar Alkmaar worden gemaakt verwacht de gemeente dat er op de komende festiviteiten duizenden toeristen naar de stad zullen komen. Er komt dan ernstige kritiek op de staat van zowel de Rippingbank als de burgemeestervaas. Beide gedenkobjecten zijn totaal vervallen, verwaarloosd en verweerd. De gemeente moet echter financieel gezien keuzes maken, en besluit de twee meter hoge vaas te verwijderen en alleen de bank op te knappen.
Tegenwoordig ligt de bank er weer wat verwaarloosd en vergeten bij...

25 april 2010, de Munnikenweg

Sun, 25 Apr 2010 12:17 +0100

Over mannenbenen en kinderhoofdjes

Het is zondag 25 april 2010. Vandaag wordt de 65e editie van de oudste wielerklassieker van Nederland gereden; de internationale Ronde van Noord-Holland. 25 ploegen met zo'n 200 professionele wielrenners verschijnen vandaag aan de start in Zaandam om een wedstrijd van 210 kilometer door het prachtige (en oh zo zonnige) Noordhollandse landschap te fietsen. De route loopt van Zaandam, Alkmaar en Schagen via Medemblik, Enkhuizen en Hoorn naar Purmerend en de mannen finishen weer in Zaandam.

In Alkmaar aangekomen zal het peloton via de Boekelermeer en de Vondelstraat, dwars door de Alkmaarse binnenstad (waar een klassementsprint voor de Hema zal zijn), langs de Mient en het Waagplein, Gedempte Nieuwesloot en via de Tesselsebrug, Overstad en de Saturnusstraat aankomen op de Munnikenweg. Het enige stukje 'kasseien' in de gehele wielerronde.

De Munnikenweg werd gelijktijdig met kasteel de Nieuwburg en kasteel de Middelburg aangelegd. De weg heette eerste de 's-Gravenweg, maar na de bouw van het Karmelietenklooster Swanegeest in de periode 1467-1469 aan deze weg werd hij Munnikenweg genoemd. De hobbelweg heeft met zijn historische wegdek van kinderhoofdjes of kasseien de status als monument.

24 april 2010, Hofje van Paling en Van Foreest

Sat, 24 Apr 2010 01:00 +0100

Over gereformeerden dames zonder achterdeur

Het is zaterdag 24 april 2010. Met dit prachtige weer gaan wij graag in de geheime tuintjes van Alkmaar aan het werk. Vandaag strijken we daarom neer in dit prachtige hofje. Het Hofje van Paling en Van Foreest, of eigenlijk het Provenhuis Paling en Van Foreest aan de Zevenhuizen dankt Alkmaar aan het testament van Pieter Claez Paling en zijn gemalin Josina van Foreest. Het is gebouwd in 1540 en daarmee het oudste hofje van Alkmaar. Het complex wordt omsloten door het Zevenhuizen, de Geest en de Kanisstraat.

Boven de ingang van het hofje zijn de familiewapens van Paling en Van Foreest te zien net als hun namen (en de namen van hun dochter Wilhelmina en diens mans Andries). Dit is de originele gevelsteen. De entree is echter niet meer origineel, de ingang van het hofje had vroeger een mooie trapgevel die verdwenen is wegens geldtekort bij een restauratie in 1860. Tijdens deze herbouw is op de zolder van het provenhuis een uniek Gotisch dressoir aangetroffen die waarschijnlijk toebehoorde aan de Alkmaarse schutterij. Het stuk is verkocht en nu één van de pronkstukken in het Rijksmuseum.

Het provenhuis was in eerste instantie alleen bestemd voor katholieke vrouwen. Vanaf het jaar 1670 werden er ook gereformeerde vrouwen toegelaten, echter bleven de dames wel gescheiden. De katholieken woonden in huisjes aan de Geest, de gereformeerden aan de Kanisstraat. Zij kregen geen achterdeur naar de tuin (die is er nu wel). In 1885 werd het rijtje huizen aan de kant van het bolwerk bijgebouwd, waardoor de ontsloten tuin ontstond.
Tegenwoordig wonen er nog steeds alleen maar dames die onderling veel contacten onderhouden met de dames uit het Hofje van Splinter.

Het provenhuis bezit nog steeds een zeer belangrijke schilderijencollectie. Deze collectie is in bruikleen gegeven aan het Stedelijk Museum Alkmaar.

23 april 2010, de Koedijker Vlotbrug

Fri, 23 Apr 2010 01:00 +0100

Over driemasters en vlotbruggen

Het is vrijdag 23 april 2010. Vandaag gaan we het weekend in met een vlot verhaal over een brug. Toen het Noordhollands Kanaal in de periode 1819-1824 werd aangelegd, werden zoveel mogelijk al bestaande waterlopen gebruikt. Deze werden verdiept, verbreed en oude bruggen werden vervangen. Grote zeeschepen voeren over het kanaal heen en weer tussen Den Helder en Amsterdam. Traditionele bruggen konden deze enorme driemasters geen vrije doorvaart verlenen. Daarbij moest er een grote overspanning van 37 meter worden bereikt van oever naar oever. Het was de heer Jan Blanken die daarom een brug ontwierp met een tweedelig drijvend wegdek, de zogeheten vlotbrug. Dit type brug kon snel en tegen relatief lage kosten worden vervaardigd (toentertijd fl 10.000,-).

De vlotbrug bij Koedijk werd in 1821 aangelegd door de De Waterstaat, nu Rijkswaterstaat. Van de zestien vlotbruggen in het Noordhollands Kanaal is de Koedijker Vlotbrug de enige nog overgebleven originele vlotbrug. Hij werkt nog steeds en is een provinciaal monument.

22 april 2010, Huize Saint-Louis

Thu, 22 Apr 2010 01:00 +0100

over broederhuizen en het bloed van Christus

Het is donderdag 22 april 2010. Huize Saint-Louis is een voormalig broerderhuis aan de Nassaulaan, nabij de Sint Josephkerk. Het pand is in 1925-1926 gebouwd in Amsterdamse Schoolstijl naar een ontwerp van de bekende architect Nicolaas Molenaar junior. Molenaar was een veelgevraagd architect voor kloosters, kerken en scholen. Opdrachtgever voor de bouw was het bestuur van de Vereniging Sint Joseph. Zij liet het pand bouwen voor broeders die werkzaam waren aan de verschillende katholieke jongenssscholen in Alkmaar.

Het broederhuis werd juist hier aan de Nassaulaan gebouwd met oog op de geplande nieuwbouw van een jongensschool achter het broederhuis, aan de Koornlaan. Deze jongensschool werd in 1927 gerealiseerd en is, evenals de tegenoverliggende meisjes- en kleuterschool, ook door Molenaar ontworpen.

In 1943 werd ook dit broederhuis gevorderd door de Duitse bezetters om dienst te doen als kantoor van de Deutsche Feldpost Dienststelle. In 1985 werd de functie van broederhuis opgeheven en in 1997 werd het pand verbouwd tot advocatenkantoor. Het huidige interieur is nog deels in de oorspronkelijk bouwstijl behouden met een monumentale bordestrap en een kapelletje op de eerste verdieping. Het glas in lood in de kapelramen zijn symbolisch gevuld met een kruis en het rode glas van het koorraam verwijst naar het bloed van Christus.

21 april 2010, het Gerechtsgebouw

Wed, 21 Apr 2010 01:00 +0100

Over rechtspraak en poortwachters

Het is woensdag 21 april 2010. Wij laten vandaag een hedendaags gebouw tot zijn recht komen.
In de Napoleontische tijd werd de rechtspraak ook in ons land sterk gereorganiseerd. De ideeën van de Franse Staatsrechtgeleerde De Montesquieu speelden hierbij een grote rol. Zijn streven was om door de eenheid van recht een eind te maken aan de bestaande rechtsonzekerheid van de bevolking. Bovendien moest de rechtspraak onafhankelijk zijn van de andere staatsmachten en kwam er een duidelijke scheiding tussen het vervolgen van strafbare feiten en de berechting ervan.

In 1811 wordt de eerste Alkmaarse moderne rechtbank ingesteld in opdracht van Napoleon. De rechtbank is gevestigd in het stadhuis en president is meester Cornelis van Foreest. Wie is veroordeeld door de rechtbank kan in beroep gaan bij het Keizerlijk Gerechtshof in Den Haag en daarna eventueel nog in cassatie gaan in Parijs. De zittingen zijn openbaar en worden gehouden in dezelfde ruimte als waar het stadsbestuur vergadert. Dit leidt tot frictie en onenigheid, maar pogingen van de rechtbank om een eigen gebouw te realiseren lopen op niets uit. In 1835 komt er wel een bedrag vrij uit het fonds van het voormalig pesthuis om in het stadhuis een speciaal stuk af te scheiden voor de rechtbank.

In 1890 breekt er brand uit in de vleugel waar de rechtbank is gevestigd. Hierbij gaat het volledige rechterlijk archief en tevens elfduizend registers van de burgerlijke stand verloren. De toenmalige minister van justitie kwam persoonlijk naar Alkmaar om de situatie te bekijken en besluit dat het niet meer raadzaam is om de rechtbank samen met de 'gemeentehuishouding' onder één dak te huisvesten. Daarom wordt er in 1893 een nieuw gerechtsgebouw aan de Geestersingel geopend.

Begin jaren 90 besluit men wederom een nieuw gerechtsgebouw te realiseren. Op 13 februari 1995 wordt door de toentertijd zittende minister van justitie Winnie Sorgdrager het huidige gerechtsgebouw geopend aan de Kruseman van Eltenweg. Het is een modern, strak pand geworden. Het enige dat bewaard is gebleven van vroegere tijden zijn de twee manshoge leeuwen voor de ingang die ooit ook aan de voorgevel van het gerechtsgebouw aan de Geestersingel stonden. Als statige poortwachters waken zij nu voor de Alkmaarse rechtbank.

20 april 2010, Fnidsen

Tue, 20 Apr 2010 01:00 +0100

Over het Venetië van Alkmaar en een gondel

Het is dinsdag 20 april 2010. Vandaag één van onze favoriete winkelstraatjes; het Fnidsen. Tot eind 1800 is het Fnidsen de belangrijkste winkelstraat van Alkmaar en omgeving. Hier bevinden zich schoenmakers, bakkers, borstelmakers en nog veel meer ambachtslieden. Het oudste beroep wordt er ook beoefend; in de 19e eeuw werken prostituees in bordelen op het Fnidsen.

De oorsprong van de naam het Fnidsen kent meerdere interpretaties. De link met Venetië lijkt een aannemelijke uitleg. Er zijn veel mensen en geschriften die een connectie met deze stad leggen, maar op welke manier verschillen de meningen over. Sommigen zeggen dat het komt doordat Alkmaar een paar eeuwen geleden nog in een gebied vol plassen en water lag en hiermee sterk deed denken aan Venetië. Er zijn ook theorieën die ondersteunen dat de winkelstraat deze naam draagt vanwege de rijke handel die hier werd gedreven met Venetianen. Tenslotte wordt er soms gedacht dat het Veneetse Eiland (beter bekend als het Rode Dorp) ten grondslag ligt aan de naam het Fnidsen.

Nu is het Fnidsen een sfeervol en gezellig winkelstraatje met kleine en unieke winkeltjes. Aan het Fnidsen ligt sinds een paar jaar een Venetiaanse gondel afgemeerd; De Rosella. De gondel is de enige originele Venetiaanse gondel in de Benelux. De complete restauratie is persoonlijk beloond, door de burgemeester van Venetië, met het verstrekken van de zilveren penning van de stad. Voor diegene die eens een tochtje willen maken is de gondel te huur.

19 april 2010, de Verbinding

Mon, 19 Apr 2010 01:00 +0100

Over verbindende kunst

Het is maandag 19 april 2010. In de lucht is geen enkele vliegtuigstreep te vinden, om de mensen op Schiphol en elders op de wereld een steuntje in de rug te bieden kiezen wij voor een verbinding die wél werkt. Het grootste kunstwerk van Alkmaar vinden we in een watertje in park de Rekerhout. Het object ligt op de scheidslijn van de twee wijken de Horn-Zuid en 't Rak-Zuid. Het kunstwerk stelt de verbinding tussen beide wijken voor, en heeft dan ook de passende titel de Verbinding gekregen. Het moderne sculptuur werd in 1989 uit 89 andere voorstellen gekozen door de Centrale Adviescommissie Beeldende Kunst. Het object is ontworpen door kunstenares Margot Zanstra, die al eerder een werk maakte voor gemeente Alkmaar. Haar werk toont veel geometrisch geïnspireerde figuren met een sterke ritmiek en balans.

18 april 2010, Sint Laurentiuskerk, Oudorp

Sun, 18 Apr 2010 01:00 +0100

Over een Kerkenbos en Oudorp met dubbel d

Het is zondag 18 april 2010. Op deze rustdag komen we aan in het serene Oudorp. Aan de Herenweg staat deze Rooms-Katholieke Sint Laurentiuskerk. De kerk heeft een bijzonder hoge en steile torenspits die een markant herkenningspunt van Oudorp vormt. De kerk werd gebouwd in 1879-1880 op de plek van de vroegere kerk. In Alkmaar was aan het Verdronkenoord al een Sint Laurentiuskerk gebouwd, ontworpen door de beroemde architect Pierre Cuypers. Voor de Oudorpse Sint Laurentiuskerk werd een leerling van Cuypers gevraagd; E.J. Margry. Margry ontwierp in 1910 tevens de Sint Josephkerk aan de Nassaulaan.

De ingang van de kerk en het altaar zijn gebouwd volgens de traditie van vóór 1900, georiënteerd naar het Oosten. De ingang van de kerk is daarom niet aan de straatzijde, maar aan de achterzijde te vinden. Het interieur van de Oudorpse kerk werd in 1920 verrijkt met een orgel gebouwd door de Alkmaarse firma Vermeulen. Het orgel was een geschenk van de parochianen aan de toen zittende pastoor Maat bij zijn veertigjarige priesterjubileum. De kerk is monumentaal waarbij ook nog de pastorie, de pastorietuin (waarin voorheen een schuilkerk stond), de begraafplaats en het Kerkenbos horen.

Oudorp is al een heel oud dorpje. De vraag is natuurlijk waarom het dorpje dan geen Ouddorp heet, maar met slechts één 'd' wordt geschreven. In de 11e eeuw komt het plaatsje voor als Aldenthorf, wat verwijst naar de huidige betekenis 'oud dorp'. In 1120 komt de plaats voor als Oudthorp en in 1289 vinden we de naam als Outdorpe terug. Bij de laatste twee namen is goed de verschuiving van de schrijfwijze te zien, die er uiteindelijk toe leidt dat de plaats maar met één 'd' wordt geschreven.
Oudorp is altijd een zelfstandige gemeente geweest, maar is bij de gemeentelijke herindeling van 1972, net als een gedeelte van Koedijk, bij Alkmaar gevoegd.

17 april 2010, het Kruithuisje

Sat, 17 Apr 2010 01:00 +0100

Over stedelijke kruitopslag

Het is zaterdag 17 april 2010. Op het Clarissenbolwerk is een klein vierkant huisje te vinden, een kruithuisje uit de 18de eeuw. Dit huisje was gebouwd voor de opslag van de stedelijke kruit-, kogel- en wapenvoorraad. Deze voorraad werd aan de burgers uitgedeeld als er oorlog was. Voorheen werd deze voorraad bewaard in het Kruithuis aan de Doelenstraat, maar toen in dit stadsdeel in de loop van de 17de eeuw het aantal woonhuizen groeide werd de kruitopslag veilig buiten de bebouwde kom geplaatst: op het bolwerk. In een later stadium werd er een grote kruitkelder bijgebouwd. In 1801 nam het landbestuur voortaan de kruitopslag voor haar rekening, en was de lokale opslag niet meer nodig. Tegenwoordig wordt het huisje gebruikt als kunstenaarsatelier.

16 april 2010, Theater de Vest

Fri, 16 Apr 2010 01:00 +0100

Over het theater van Alkmaar

Het is vrijdag 16 april 2010. Vanavond begint het weekend, een perfecte gelegenheid voor theaterbezoek. Cultureel centrum de Vest werd gebouwd in 1978. Het oorspronkelijke gebouw is in de loop der tijd door twee verschillende architecten verbouwd. Nu zijn er plannen om het theater vanaf 2011 wederom aan een grondige verbouwing te onderwerpen. Volgens de Vest is deze uitbreiding nodig om de inwoners en bezoekers uit de regio een blijven breed theater-aanbod te kunnen bieden. De huidige grote zaal in de Vest is in theaterbegrippen een 'middelgrote' zaal geworden, waardoor het productie-aanbod langzaam afneemt. De grote zaal is daarbij al meer dan dertig jaar oud, en dus zijn de stoelen en installaties ook wel aan vervanging toe. Door de uitbreiding van de grote zaal neemt de zaalcapaciteit toe met 300 stoelen tot ongeveer 925 stuks. Daarnaast zal de verbouwing ook in het teken staan van de verbetering van de zichtlijnen in de zaal. Naast het vernieuwen van de grote zaal, staat op de verbouwingsagenda tevens een nieuw toneelhuis, een tweede foyer, uitbreiding van de bovenzalen en werkruimtes aan het Canadaplein. Het theatergebouw de Vest moet hiermee een nieuwe uitstraling geven die passend is bij de functie en deze tijd.

Vanavond staat een voorstelling van Orkater op het programma; De meisjes van Mussolini. Wie weet zijn er voor de liefhebber nog kaarten...

15 april 2010, Hooge Huys

Thu, 15 Apr 2010 01:00 +0100

Over ruitergeld en pelikanenbloed

Het is donderdag 15 april 2010. De derde donderdag in april is gereserveerd voor Nationale Secretaressedag, de dag voor alle bazen in Nederland om hun secretaresse in het zonnetje te zetten met een zelf besteld bloemetje. Voor ons tijd om aan het werk te gaan met een Alkmaarse onderneming; het Hooge Huys of zoals we het nu kennen Reaal verzekeringen.

Tot 1753 staat op deze plek, op de hoek van de Sint Laurensstraat en de Langestraat, het stadskasteel Het Prinsenhof. Het complex wordt gemarkeerd door een hoge bakstenen toren die het pand haar bijnaam 'Hooge Huys' verschafte.
In de 15e eeuw woont Claasz Corff van Boshuyzen in dit Hooge Huys. Claasz was een belangrijke, maar niet erg geliefde man. In 1491 wordt hij rentmeester van de abdij en graafschap van Egmond en int hij belasting in Kennemerland en West-Friesland. In ditzelfde jaar 1491 vindt de Alkmaarse burgeropstand plaats van het Kaas en Brood Volk. Alkmaarse burgers kwamen in opstand tegen het hoge 'ruitergeld' dat zij moesten betalen voor de samenstelling van een leger die verderop in Noord-Holland een burgeropstand tegen probeerde te gaan. Boze stedelingen trokken naar het Hooge Huys om bij Claasz Corff verhaal te halen. Hij was echter niet thuis en in zijn plaats werd de ongelukkige knecht doodgeknuppeld door de boze menigte. De opstand werd de kop in gedrukt, maar Alkmaar verloor door deze onlusten wel enige tijd haar stadsrecht (in de periode 1492-1518). In 1753 verdwijnt het Hooge Huys.

In 1930 wordt in opdracht van een Noord-Hollandse verzekeringsmaatschappij op de plek van het verdwenen Hooge Huys het huidige pand gebouwd. Ontwerper is Alexander Kropholler, die aan de andere kant van de Sint Laurensstraat ook het voormalige politiebureau ontwerpt in dezelfde stijl. Tussen de bovenramen aan de kant van de Langestraat is een ronde stenen medaillon te zien met een afbeelding van een pelikaan die zijn jongen voedt met zijn eigen bloed. Dit is een symbool van naastenliefde, wat de verzekeringsmaatschappij een passend embleem voor haar onderneming vond. Als voor verzekeringsmaatschappij het Hooge Huys deze kantoorruimte in de jaren 1990 te klein wordt, bouwt het buiten de stad aan de Wognumse buurt een groter gebouw.

14 april 2010, Speeltuin OKB

Wed, 14 Apr 2010 01:00 +0100

Over kinderbelangen en rijdende treintjes

Het is woensdag 14 april 2010. Woensdagmiddag zijn Alkmaarse basischoolkinderen vrij en dus speelden wij direct met het idee om deze middag een bezoek te brengen aan de OKB.
In 1951 wordt speeltuinvereniging Ons Kinder Belang (OKB) opgericht. De locatie is een stuk terrein gehuurd van voetbalvereniging Randers bij de huidige Roerdompstraat en Scholeksterstraat. Met de exploitatie van een fietsenstalling en een loterij wordt geld ingezameld en verschillende bedrijven sponsoren materiaal voor de bouw van een klein clubhuis. In de speeltuin worden (al dan niet zelfgemaakte) speeltoestellen geplaatst.

Eind jaren vijftig wordt duidelijk dat op het oude voetbalterrein huizen gebouwd gaan worden en er voor de speeltuin naar een ander terrein zal worden gezocht door de gemeente Oudorp. In 1959 eindigen voorlopig alle activiteiten van speeltuin OKB totdat in 1966 voorzitter Steef Visser (tevens wethouder van Oudorp) voor de vereniging beslag weet te leggen op een boerderij en naastgelegen weiland aan de Munnikenweg. In het najaar van 1966 wordt het clubwerk in de boerderij alweer herstart en worden er speeltoestellen en een hekwerk op het terrein geplaatst.

De OKB probeert op verschillende manieren inkomsten te genereren. Zo wordt de noodwoning (door OKB zomerhuis genoemd) voorzien van servies, pannen en meubilair, om tijdens de zomermaanden verhuurd te worden. Ook het maandelijks ophalen van oud papier brengt geld in de lade. Hiernaast organiseert de gemeente Alkmaar samen met OKB tijdens de zomervakantie spelactiviteiten in de speeltuin (later overgenomen door de stichting JOL).

De OKB blijft hierna vernieuwen en verbouwen. Zo wordt er begin jaren tachtig begonnen met de bouw van de populaire rijdende trein en de treinbaan en wordt het oude zomerhuisje, dat op instorten staat, gesloopt. Halverwege de jaren negentig blijken diverse toestellen niet meer aan de gestelde veiligheidseisen te voldoen. Er wordt een compleet nieuw speeltuinplan opgesteld en de hele speeltuin wordt opnieuw ingericht. De afgekeurde toestellen worden verwijderd, een aantal toestellen worden verplaatst en er worden diverse nieuwe toestellen aangeschaft (onder andere een klimtoren, een korfschommel en een draaimolen). In 1997 opent de geheel vernieuwde OKB haar poorten. De boerderij, die officieel nog in het bezit van de gemeente is, wordt in 1997 voor één gulden verkocht aan de OKB. De onderliggende grond van de boerderij wordt in erfpacht verkregen en de huurprijs voor de grond onder de speeltoestellen bedraagt één gulden per jaar.

Ook na de complete metamorfose blijft de OKB vernieuwen en verbouwen. Zo is de rijdende trein, wegens veiligheidoverwegingen, helaas helemaal verdwenen. Maar er zijn ook allerlei moderne speeltoestellen voor in de plaats gekomen. En... een toegangskaartje kost maar twee euro! Lijkt het je leuk om eens een bezoek te brengen of om de speeltuin te helpen als vrijwilliger? Kijk dan even op de website van de OKB.

13 april 2010, Vigilantie Pakhuis

Tue, 13 Apr 2010 01:00 +0100

Over waakzaamheid en koeienogen

Het is dinsdag 13 april 2010. Alweer een prachtig bewijs van Alkmaars rijke handelsverleden; pakhuis De Vigilantie aan het Verdronkenoord (Vigilantie betekent waakzaamheid). Het pakhuis is vermoedelijk gebouwd in de tweede helft van de 17e eeuw. De gevel is iets naar voren gebouwd om het hijsen van producten te vergemakkelijken en om het regenwater buiten te houden. De meeste pakhuizen uit de 17e en 18e eeuw waren voorzien van een eenvoudige tuitgevel. De Vigilantie is hierop een uitzondering met haar rijk versierde halsgevel. Dit soort halsgevels hebben de bijnaam Vingboons-gevels, naar de bekende Amsterdamse architect Philip Vingboons. Hij heeft tussen 1640 en 1675 legio van dit soort halsgevels ontworpen. Wie de ontwerper is van deze Alkmaarse gevel is echter niet bekend.

Bovenop de daklijst staan stenen vazen en de gebeeldhouwde klauwstukken aan de zijkant zijn voorzien van allerlei soorten bloemen en vruchten. De bloemen en vruchten zijn een verwijzing naar de functie van het pakhuis; het opslaan van tropische vruchten. Opvallend zijn de twee gebeeldhouwde ovalen cartouches bovenin (de kleine ronde raampjes). In de bouwwereld worden zij in het Frans oeil-de-boeuf genoemd, ofwel �??koeienoog�??.
Het pand werd in 1916 voor 4000 gulden gekocht door de gemeente. Het pakhuis verkeerde toen in erbarmelijke staat en dus was de restauratie een flinke klus.

12 april 2010, Kennemerpoort

Mon, 12 Apr 2010 01:00 +0100

Over een 'boschschool'

Het is maandag 12 april 2010. Een nieuwe schoolweek is begonnen. Tijd om aan te bellen bij een Alkmaarse basisschool en wel de Kennemerpoort aan de Lindenlaan. De Kennemerpoort heeft niet altijd deze naam gedragen. In 1928 koopt de gemeente een stuk terrein aan de Lindenlaan om een school voor gewoon lager onderwijs te realiseren. Omdat stadsbos de Hout zo nabij ligt, worden aan het gebouw andere eisen gesteld dan aan die van een normale stadsschool. In het ontwerp worden zeven leslokalen opgenomen (vier beneden, drie boven) die elk een eigen podium hebben. In het ontwerp zit ook een ruimte voor de schoolarts, een kamer voor het hoofd der school en een inpandige rijwielbergplaats. Plek voor een eventueel gymnastieklokaal is in het ontwerp gereserveerd, maar zal pas worden gebouwd als daar behoefte aan is. De bouw wordt begroot op fl 83.500,-

In 1929 wordt in de gemeenteraad besloten om Alkmaarse scholen geen nummer meer te geven, maar een naam. Omdat de binnenkort te openen school aan de Lindenlaan ligt, is de keuze voor de naam Lindenschool snel gemaakt. De officiële opening van de school is op 19 oktober 1929. De dan zittende burgemeester Wendelaar spreekt van een mooi en praktisch gebouw dat mooi aansluit bij haar omgeving. De Lindenschool is duidelijk geen stadsschool, maar een 'boschschool', waarbij de natuur als vanzelf overgaat in het gebouw. En dit alles zonder het budget teveel te overschrijden. Aan bouwkosten wordt uiteindelijk fl 84.399,80,- uitgegeven. Bijzonder in het ontwerp zijn de gebrandschilderde ramen van de firma Bogtman uit Haarlem en het gebeeldhouwde kinderkopje van de uit Amsterdam afkomstige kunstenaar Anton Redeker die de trapleuning siert. Beiden worden aangebracht zonder de bouwkosten te laten stijgen.

Tegenwoordig zijn wat dingen veranderd aan de school. De podia in de lokalen zijn verwijderd en de oude plavuizen in de gang zijn verdwenen. De school heeft een moderne uitbouw gekregen. De naam van de school veranderde van Lindenschool naar Lindenbloesem naar Kennemerpoort. Naast deze locatie aan de Lindenlaan heeft de Kennemerpoort nog twee vestigingen in Alkmaar aan de Hofdijkstraat en aan de Blekerskade. De huidige naam Kennemerpoort is ontleend aan de oorspronkelijke ligging van de stadspoort Kennemerpoort tussen de twee locaties aan de Lindenlaan en de Hofdijkstraat.

De school is nu bezig met het schoolproject Alkmaar. Vier weken lang staan tal van lessen in het teken van wonen, werken, de buurt, de binnenstad, cultuur, sport en historie van Alkmaar. Naast de lessen zijn er excursies gepland en er worden gastlessen georganiseerd. Links op de foto zie je Het Huis met de Kogel. Voor ons een extra leuke aanleiding om juist deze school nu eens onder de loep te nemen. Wij wensen de Kennemerpoort veel succes maar vooral ook veel plezier met hun project over onze mooie stad Alkmaar!

11 april 2010, De Leedjes

Sun, 11 Apr 2010 12:03 +0100

Over biggenkruid en ijsvogels

Het is zondag 11 april 2010. De lente is gevoelsmatig begonnen. Overal in de wei zien we lammetjes dartelen en springen en zo nu en dan zijn er al snoezige pulletjes te ontdekken. Zo ook bij De Leedjes. De Leedjes is een klein natuurgebied aan de oostzijde van Oudorp, ter hoogte van de Kippenbrug. Het gebied was ooit een moerassig grasland langs de smalle Schermerboezem die in de winter als ijsbaan voor Oudorp diende. Met de verbreding van de boezem en het verdwijnen van drie van de vier strijkmolens werd dit moeras opgehoogd en omgezet in grasland.

In 2002 werd het gebied ontgraven, als onderdeel van de Blauwe Loper, een natuur- en recreatiegebied langs Oudorpse kanalen. Het gecreërde gebied is waterrijk, met geleidelijke overgangen via moeras naar soortenrijk grasland. Het gebied wordt beheerd door Landschap Noord-Holland met hulp van buurtbewoners en vrijwilligers.

Om de plantengroei in het 'nieuwe' natuurgebied op gang te brengen is maaisel uitgespreid waarin veel plantenzaden zaten, afkomstig van orchideerijke vegetatie op Texel. Naast deze uitzaai heeft er ook gewone aanplant plaatsgevonden van moerassoorten, waardoor het nu een rijk en divers natuurgebied is. Zo is er voor de plantenliefhebbers onder andere Krabbenscheer, Herik, Perzikkruid, Waterranonkel, Zwanenbloem, Wolfspoot, Hopklaver, Biggenkruid, Ooievaarsbek, Glanshaver en Vijfvingerkruid te vinden. Naast de velen plantensoorten, zijn er ook diverse vogelsoorten te zien; Kieviten, Kluten, Lepelaars, Grutto's, Bontbekplevieren, Visdiefjes, Scholeksters, Kwikstaartjes, Putters, Zwaluwen en allerlei soorten eenden. Aan één vogel in het bijzonder is extra aandacht geschonken door het aanleggen van speciale broedoevers; de IJsvogel. Deze zeldzame vogel is hier, als je mazzel hebt, te spotten (wij hebben hier vorig jaar een stelletje gezien!).

Verder met het gebied; direct achter de Ambachtsmolen is een klein stukje moeras te vinden en bij de volkstuintjes is een amfibieënpoel ingericht. Bij de ontwikkeling van de Leedjes is ook aan kunst gedacht. Een cirkelvormig oplopend dijkje, ook vlakbij de volkstuintjes, is een vorm van landart. Voor ons is dit kleine natuurgebied, met een grote diversiteit, het bezoeken zeker waard!

10 april 2010, Podium Victorie

Sat, 10 Apr 2010 01:00 +0100

Over dansavonden en popcultuur

Het is zaterdag 10 april 2010. Vandaag is het de Dag van de Popmuziek. Dat klinkt voor ons al de ideale gelegenheid om naar de Breedstraat te gaan. Podium Victorie heette vroeger Het Wapen van Heemskerk en is al lang voor de Tweede Wereldoorlog een bekende uitgaansgelegenheid. Ooit was het een caf�?© en logement voor vrachtwagenchauffeurs. In de loop van de tijd wordt het steeds meer een uitgaanscentrum. In de bovenzaal (die men hooizolder noemde) waren dansavonden die een begrip in de omgeving waren. In het begin van de jaren twintig vonden er ook filmavonden plaats.

Na een grote brand in 1938 wordt het pand verbouwd tot wat het nu is. In de jaren van de Tweede Wereldoorlog sprak Mussert er en was er ooit een Hitlerjugend-bijeenkomst. De exploitant in deze tijd, Van Gijssen, werd vlak na de oorlog wegens collaboratie gevangen genomen.
Het Nederlandse Beheerinstituut was tot 1949 verantwoordelijk voor de exploitatie van het pand, men zocht echter een persoon die zich vol overgave en passie voor het bedrijf wilde inzetten. De eigenaar van caf�?© De Zwaan, Klaas Rus, wordt vervolgens gebeld met de vraag of hij in Alkmaar schouwburgdirecteur wil worden. Klaas zegt ja en verandert de ingedutte onderneming in een bruisend bedrijf. In 1951 start hij met show- en dansorkesten, met optredens van onder andere The Ramblers, De Skymasters en The Constellations. Sommige van deze optredens waren via de radio te beluisteren. Klaas boekte soms dure en bekende artiesten waarvan hij wist dat de zaalinkomsten niet kostendekkend zouden zijn, puur om de naamsbekendhied van het Wapen te vergroten. Behalve dans- en muziekcentrum was het Wapen ook vergader- en bijeenkomstplek voor een groot aantal verenigingen, op een bepaald moment zelf zo'n 170. Concurrentie was er toen eigenlijk alleen van het Gulden Vlies.

In 1969 stopte Klaas ermee. In 1971 wordt de heer Mathot de nieuwe huurder, hij laat het gebouw voor ruim driehonderdduizend gulden verbouwen en moderniseren. Toen het nieuwe theater de Vest in 1978 haar deuren opende, begonnen de bezoekersaantallen van het Wapen terug te lopen. Het pand komt in het bezit van een projectontwikkelaar en heeft toen een tijd lang leeg gestaan. In 1994 ontstond in het voormalige Wapen een populair poppodium onder de naam Atlantis met optredens van vele bekende en onbekende artiesten. In 2009 opende Podium Victorie er haar deuren, de ontmoetingsplek voor liefhebbers van de popcultuur.

9 april 2010, Kasteel De Nieuwburg

Fri, 09 Apr 2010 01:00 +0100

Over Alkmaarse kastelen en Grote Pier

Het is vrijdag 9 april 2010. Vandaag voelen wij ons gedwongen een paar eeuwen terug in de tijd te gaan. In de polders van Oudorp, tussen de Molenkade en de Munnikenweg liggen de overgebleven funderingen van kasteel De Nieuwburg. Het kasteel is gebouwd aan het eind van de 13de eeuw (1289-1290) door graaf Floris V en was één van de drie dwangburchten in de omgeving van Alkmaar (de andere twee waren het iets verderop gelegen kasteel De Middelburg en kasteel Torenburg). De kastelen dienden als verdedigingslinie in de strijd tegen de opstandige West-Friezen. Gelijktijdig met de kastelen werd ook de Munnikenweg aangelegd.

Het jaar 1517 betekende het einde voor De Nieuwburg en De Middelburg. Grote Pier en zijn bende van Friese en Gelderse plunderaars, genaamd de Zwarte Hoop, plunderden beide kastelen en staken deze vervolgens in brand. Wat overbleef waren twee ruïnes. Men heeft vervolgens acht jaar lang gepiekerd over wat er met de restanten van de kastelen moest gebeuren. Uiteindelijk kwam er de opdracht beide ruïnes te laten afbreken. De stenen zouden netjes worden afgebikt, verzameld en verkocht zodat er nog wat geld verdiend zou worden. Alkmaarders gebruikte de stenen onder andere voor de bouw van de nieuwe stadsmuren en de grote kerk. De restanten van de kastelen werden tot aan de grond toe netjes verwijderd, tot men bij de fundering aan was beland. Deze bestond uit 'gegoten werk', zodat de stenen niet los te krijgen waren. Dit is de reden dat de kasteelfunderingen in onze tijd zijn teruggevonden.

In 1970 wilde het Alkmaarse stadsbestuur een weg aanleggen door de Oudorperpolder, dwars door het terrein van De Nieuwburg. Toen heeft men ter voorbereiding opgravingen laten uitvoeren en vond men de oude funderingsresten van het kasteel terug. De geplande weg is er gelukkig nooit gekomen. Nu is op de plek, waar het kasteel ooit stond, een wandelpad aangelegd in de vorm en lijnen van de oude kasteelmuren.

Er is nog een merkwaardige sage bekend over één van de verwoeste torens van De Nieuwburg:

De sage van de Phebustoren van het kasteel De Nieuwburg
De naam Phebustoren is al sinds de middeleeuwen verbonden aan één van de torens van de Nieuwburg. Volgens de sage had een zekere Phebus die burgemeester was van de legendarische stad Vronen, verraad gepleegd aan de Hollanders.
Nadat Floris V vermoord was kwamen de West-Friezen weer in opstand. �?én van de laatste regeringsacties van Floris' opvolger graaf Jan I was een nieuwe expeditie tegen deze opstandelingen. De sage gaat over de volgende graaf (Jan II), die de stad Vronen niet durfde in te nemen en daarom was overgegaan om een list te gebruiken om dit toch te bewerkstelligen. Phebus reisde van Vronen naar de Nieuwburg en beloofde voor een som geld 's nachts de poort van Vronen voor de Hollanders te openen. Dit zou zijn gebeurd op 13 maart 1303. Nadat de stad door dit verraad was gevallen, moesten de verraders samen met graaf Jan de ruïnes gaan bezichtigen. Phebus zou in tranen zijn uitgebarsten bij het zien van de verwoesting en de ellende van de burgerij. Dit was de graaf niet ontgaan. Phebus werd gevangen gezet op de Nieuwburg en daarna onder een toren levend begraven. De betreffende toren zou sindsdien de Phebustoren worden genoemd.

8 april 2010, Bertje Doperwtje

Thu, 08 Apr 2010 01:00 +0100

Over doperwtjes en een rauwe stem

Het is donderdag 8 april 2010. Vandaag een ode aan Alkmaars' moderne stadsminstreel; Bertje Doperwtje. In heel Noord-Holland is deze opvallende straatmuzikant een beroemde verschijning. De in tuinbroek gehulde en immer op groene klompen lopende zanger en gitarist heeft een recht-voor-zijn-raap-stijl waarmee hij het dagelijks leven op een ludieke maar eerlijke wijze probeert te verwoorden met hierbij een herkenbaar rauw stemgeluid. Alle grote en kleine nieuwsfeiten en gebeurtenissen worden door Bertje in (al dan niet) rijmende liederen aan zijn toehoorders gecommuniceerd. Hierbij komt veel improvisatie en interactiviteit kijken.

Graag zetten we wat van Bertjes' spreuken en eigenwijsheden op een rijtje;
- Wie zijn steentje bijdraagt is een kei
- Al mijn gedachten dwarrelen door mijn hoofd als hebben zij geen vaste woon- of verblijfplaats
- Rock & Roll is zo hard leven dat 't zeer doet
- Met een botte bijl is het bruut koffie roeren
- Een man galmt zoals hij gegeten heeft
- Echte mannen drinken echte koffie en dan slaan ze met hun vuist op tafel
- Ik ben niet geboren; Ik ben opgewekt
- Wie goed boert kan twee keer eten
- Met een goede muts kom je een strenge winter door

7 april 2010, Sint Elisabeth Ziekenhuis

Wed, 07 Apr 2010 16:35 +0100

Over ziekenzorg in Alkmaar

Het is woensdag 7 april 2010. Elk jaar is het op deze datum Wereldgezondheidsdag ofwel World Health Day. Met deze dag vraagt de World Health Organization aandacht voor gezondheid en ziektes in de wereld. Wij vragen daarom vandaag jullie aandacht voor het Sint Elisabeth Ziekenhuis.

Door bemoeienis van de Abdij van Egmond werd er in 1341 in Alkmaar het Sint Elisabethgasthuys gesticht. Een gasthuis, ook wel hospitaal genoemd, was een instelling welke gratis onderdak bood aan armlastigen en pelgrims ('een ieder die hulp behoeft'). Daarnaast hadden de meeste gasthuizen een ziekenzaal. In deze periode zijn er meerdere gasthuizen in Alkmaar te vinden, net als aparte pesthuizen. Het is de eerste vorm van georganiseerde ziekenzorg in Alkmaar. Het Elisabethgasthuis was aan de Langestraat gevestigd.

In 1785 worden het Sint Elisabethgasthuis (ook wel het Vrouwengasthuis genoemd) en het tevens bestaande Mannengasthuis samengevoegd en zo ontstaat het nieuwe Stadsziekenhuis. Door de komst van dit Stadsziekenhuis kwam voor katholiek Alkmaar de naam St. Elisabeth vrij. De katholieken openen in 1897 aan de Emmastraat een eigen ziekeninrichting; het Sint Elisabethgesticht. Het werkte onder de Hippolytusstichting van de congregatie van de Zusters Augustinessen van Barmhartigheid in Delft. Dit ziekenhuis beschikte over een goed uitgeruste operatiekamer en had een capaciteit van ongeveer veertig bedden. Omdat het Stadsziekenhuis ondertussen sterk verouderd en vervallen was, werd er ook door niet-katholieken steeds vaker een beroep gedaan op dit Elisabethgesticht. In 1925 werd daarom gestart met de bouw van een nieuw ziekenhuis aan de Van Everdingenstraat, welke in 1927 in gebruik werd genomen. De naam werd veranderd in Sint Elisabeth Ziekenhuis (EZ). Het was met 350 bedden één van de grootste en modernste ziekenhuizen van Nederland.

Ondertussen had het Stadsziekenhuis duidelijk behoefte aan uitbreiding of verplaatsing. Aan deze behoefte werd gehoor gegeven met het verbouwen en betrekken in 1930 van de voormalige Cadettenschool. De naam Stadsziekenhuis veranderde naar Centraal Ziekenhuis (CZ). In 1930 beschikte Alkmaar dus over twee ziekenhuizen, samen goed voor ruim vijfhonderd bedden.

Eind 1960 is het CZ uitgegroeid tot een groot ziekenhuis. Het EZ raakte verouderd en wenste eigenlijk weer nieuwbouw, maar hier kwam geen toestemming voor. In 1974 fuseren het EZ en het CZ, en gaan beide ziekenhuizen op in het MCA. Vanaf deze fusie verhuizen steeds meer afdelingen en diensten van het EZ naar het CZ, waardoor het CZ voortdurend uitbreidt en bijbouwt. In 2001 worden de gebouwen en terreinen van het EZ geruild tegen de gebouwen en terreinen van het bejaardenhuis/verzorgingshuis Westerlicht (bij het Hertenkamp in de Hout). In 2001 verlaten de laatste afdelingen van het MCA de locaties van het EZ en worden grote delen van het EZ gesloopt. De gebouwen die nu op het terrein staan zijn allen eigendom van het nieuwe zorgcentrum Westerhout. Op de foto zie je de huidige bewoners heerlijk van het zonnetje genieten voor de voormalige kapel, die nu in gebruik is als restaurant en recreatieruimte.

6 april 2010, de NL-zaak

Tue, 06 Apr 2010 01:00 +0100

Over een naamloze zaak

Het is dinsdag 6 april 2010. Een winkeltje waar wij altijd even stil staan om in de etalage te turen, is de NL-Zaak 'Burmania' aan de Mient. De NL-Zaak (wat naamloze zaak betekent) is een handel in ijzerwaren, gereedschap en rijwielonderdelen van Karel Bos. Over de winkel is niet veel te vertellen, leuker is het om gewoon lekker binnen te kijken. De winkel is, sinds de start in 1929, gewoon nooit veranderd en is een waar magazijn aan spullen. Alles ligt in honderden houten vakjes en lades. Met name de authentieke grote etalagekasten met honderden handgeschreven prijskaartjes zijn een bezienswaardigheid. Elke twee jaar wisselt de zaak van etalage-inrichting, dit kost de medewerkers een maand werk.

5 april 2010, Cornelis Bontekoe

Mon, 05 Apr 2010 01:00 +0100

Over de theedokter en medicinale thee

Het is maandag 5 april 2010. Bij een goed paasontbijt kan een perfect kopje thee niet ontbreken. Aan het Verdronkenoord staat het geboortehuis van Cornelis Decker, beter bekend als Cornelis Bontekoe, de 'theedokter'. De naam Bontekoe ontleende Cornelis aan het uithangbord dat boven zijn vaders winkel hing, waarop de afbeelding van een koe stond.

Cornelis stamde uit een apothekersgeslacht, en leerde ter plaatse het vak van chirurgijn. Zijn aspiraties reikte echter verder dan dat. Hij wilde zich bij het gilde van 'echte' doctoren voegen en ging daarom studeren in Leiden. Bontekoe haalde zijn diploma, promoveerde, en vestigde zijn praktijk aan de Oudegracht in Alkmaar. Deze praktijk werd een succes, mede door zijn toepassing van nieuwe geneesmethoden.

Door de groeiende wereldhandel in de 17de eeuw ontstond een grote belangstelling voor exotische medicijnen, die de schepen van de Oost-Indische Compagnie op hun terugvaart meebrachten. Dit was onder andere thee, wat destijds als medicijn werd beschouwd. De grootste voorstander van het drankje was Cornelis Bontekoe. Hij was zelfs zo'n grote promotor van thee, dat men hem er van verdacht aandelen te hebben bij de VOC. In 1678 schreef hij het Tractaat van het excellenste kruyd Thee. Bontekoe moedigde een ieder aan om voor een goede gezondheid tweemaal daags acht tot tien kopjes thee te drinken. Volgens Bontekoe was thee onder andere goed voor het zuiveren van het bloed, het verjagen van nachtmerries, het verdrijven van kolieken en hoofdpijn, het verbeteren van het geheugen en ga zo maar door.

Deze uitspraken brachten Bontekoe in conflict met de apothekers, die al onmin met hem hadden omdat hij zijn eigen medicijnen maakte en tegen het toen gebruikelijke aderlaten was. De 'theedokter' werd op deze manier onderwerp van afgunst, waardoor de praktijk achteruit liep en Cornelis zich genoodzaakt voelde om Alkmaar te verlaten.
Bontekoe vestigde zich in Berlijn, waar hij hoog aanzien verwierf. Hij schopte het hier zelfs tot lijfarts van de keurvorst van Brandenburg. Op 13 februari 1685 stierf Bontekoe op 38-jarige leeftijd door een val van een trap in het paleis van Berlijn.

Alhoewel Bontekoe uiteraard iets overdreef wat betreft de gezonde eigenschappen van thee, heeft hij wel bijgedragen aan de algehele gezondheidstoestand van de burgers in die tijd. Doordat men meer thee ging drinken, greep men minder gauw naar de drank. Tsja, dan is thee toch een gezonder alternatief...

4 april 2010, Lutherse Kerk

Sun, 04 Apr 2010 01:00 +0100

Over schuilkerken en Lutherse zwanen

Het is zondag 4 april 2010. Vrolijk Pasen! Het is Paaszondag, de ideale dag om eens rustig bij een kerk naar binnen te stappen. De Evangelische-Lutherse Kerk werd gebouwd in 1692, en oogt aan de buitenkant erg sober. De kerk op de hoek van de Baangracht en Oudegracht is dan ook begonnen als schuilkerk. Schuilkerken mochten aan de buitenkant niet zichtbaar zijn als kerk. In het stichtingsjaar van de Evangelische-Lutherse Kerk bestonden er overheidsbepalingen waarin onder meer was vastgelegd dat erediensten van andersdenkenden uitsluitend in gebouwen mochten worden gehouden die niet als kerk herkenbaar waren. Toen in de 18de eeuw deze bepalingen werden afgezwakt bleef het bouwen van torens en kerkramen op of aan niet-protestantse kerken toch verboden. De hoge boogvensters in de Lutherse kerk zijn pas na de Franse revolutie (19de eeuw) aangebracht. Pas vanaf toen konden de Lutheranen meer naar buiten treden met hun geloof.

Het interieur van kerken was niet gebonden aan de regels van de overheid. De binnenkant is dan ook, gebruikelijk bij Lutherse kerken, vanaf het begin al rijkelijk en klassiek versierd. �?én van de mooiere invenstarisstukken is het orgel uit 1754, voorzien van rococo snijwerk en bovenop een zwaan: symbool van Luther en de Lutheranen. Het orgel werd vermoedelijk gebouwd door Pieter Müller, zoon van de bekende orgelbouwer Christian Müller.

3 april 2010, Herberg de Dertien Balcken

Sat, 03 Apr 2010 01:00 +0100

Over zeven huizen en dertien balken

Het is zaterdag 3 april 2010. Voor de meeste van ons is zaterdag de ultieme dag voor een dagje uit, een lekker hapje eten, of een gezellige borrel. Het huis met de trapgevel is een gerestaureerde herberg. Vroeger heette het café 't Berger Wapen, later de Dertien Balcken omdat bij de restauratiewerkzaamheden dertien oude balken tevoorschijn kwamen. Er is geen precies bouwjaar bekend, maar volgens het kadaster moet dit omstreeks 1600 hebben gelegen, verder is er helaas weinig bekend van dit prachtige pand.
Het gebouw ligt aan het Zevenhuizen. Het Zevenhuizen is en was een kleine straat die vroeger buiten de stadspoort lag. Ter hoogte van de huidige Bergerbrug lag voorheen een smalle houten ophaalbrug met een hoog hek en een stadspoort: de Berger- of Geesterpoort. In de 19de eeuw verloor de poort haar toegangsfunctie en verdween.

2 april 2010, Huis met de Kogel door de Kerk

Fri, 02 Apr 2010 01:00 +0100

Over de grondlegger van de godsdienstvrijheid in Nederland

Het is vrijdag 2 april 2010. Het is goede vrijdag. Voor ons is de kogel door de kerk, wij kiezen vandaag een woonhuis aan het Verdronkenoord. Dit pand met trapgevel herbergt een bijzondere geschiedenis. Het huis was eerst van hout, maar heeft in de 17de eeuw een stenen omhulsel met trapgevel gekregen. Het is de enige nog overgebleven trapgevel aan dit deel van de gracht. Van de oorspronkelijke houtbouw zijn nog kleine details zichtbaar; een oud houten kozijn in de rechter zijmuur en nog diverse balken. In deze balken zijn oorspronkelijke telmerken te zien. Dit trucje gebruikten ze vroeger zoals wij nog weleens met tentstokken doen. Alle balken waren genummerd en konden zo als een makkelijk bouwpakket in elkaar worden gezet.

In 1589 kwam scheepsmaker Aris Volkertsz in het huis te wonen. Aris bezat een kleine scheepswerf bij de huidige Turfmarkt. Hij werd echter beroemd om iets compleet anders. In 1603 startte hij een vijfjarige opleiding tot predikant. Na voltooiing werd hij direct aangesteld als eerste predikant van Oudorp. Aris was de eerste 'remonstrantse' predikant in het calvinistische Holland en Zeeland. Hij heeft in deze functie een belangrijke en bepalende rol gespeeld in de strijd voor godsdienstvrijheid in Nederland. Velen noemen hem zelfs de grondlegger van de godsdienstvrijheid in Nederland. De gevelsteen in de onderpui (met schip) verwijst hiernaar: De Liefde is mijn naam. Uit Johannes 4:7-8.

1 april 2010, Huis de Leeuwenburg

Thu, 01 Apr 2010 09:30 +0100

Over duimen en achterwerken

Het is donderdag 1 april 2010. Een dag om volgens de traditie mensen in de maling te nemen. Dit vonden wij de uitgelezen dag voor een Alkmaarse gevel met een grap: Huis de Leeuwenburg. Dit pand op de Mient werd gekocht door Jacob Leeuwenburg in 1702. De vorige eigenaar was Gerrit Florisz Wildeman (stichter Wildemanshofje) die in 1702 overlijdt. Na een paar jaar besluit Jacob in 1707 de voorgevel te vernieuwen.
In 1731 krijgt Leeuwenburg ruzie met zijn buurman Sijbrant van Haften over deze voorgevel. Van Haffen kocht in dat jaar het naastliggende pand en klaagde Leeuwenburg aan omdat de daklijst van Leeuwenburgs voorgevel 17 duim (duim = plm. 2,6 cm) voor zijn gevel zou uitsteken.

De buurman gaat bij de gemeente klagen en na onderzoek wordt Leeuwenburg door de gemeente in het ongelijk gesteld. Uit woede over de manier waarop Jacob door de gemeente behandeld is laat hij vervolgens op de bovenlijst van zijn huis twee leeuwen met hun achterwerk naar het stadswapen gekeerd plaatsen. Het pand heet voortaan De Leeuwenburg. De aanklacht heeft geen effect gehad, tot de dag van vandaag is de situatie nog precies hetzelfde.

Conclusie uit het procesdossier:
"Wij ondergeschreven rooymeesters der stat Alckmaar hebben een inspectie gedaan als daartoe versogt, tussen en Heer Jacob Leeuwenburg en Sijbrant van Haften, met hun huijsingen naast den anderen. Staande binnen deese stat alhier, aan de platte steenen brugh ende bevonden dat de eerst gemelde met zijn gevel zijn uijterste betimmert heeft. dat vervolgens zijn lijst over de laatstgemelde komt heen te springen omtrent 17 duijm hier boven aangeweesen. Actum den 29 desember 1731"

31 maart 2010, Seinhuisje

Wed, 31 Mar 2010 09:53 +0100

Over seinen en hefbomen

Het is woensdag 31 maart 2010. Vandaag kregen we een teken om dit voormalige seinhuisje onder jullie aandacht te brengen.
Vroeger had je op kleine stations op het perron een paar hefbomen waarmee wissels en seinen konden worden bediend. Bij grotere stations was dit niet voldoende, en ontstonden er seinhuizen met lange rijen hefbomen. Vanaf het seinhuis liepen staaldraden naar de wissels en seinen. Het omzetten van wissels was in het begin een loeizwaar karwei, maar de komst van elektrische schakelaars deed hier verandering in komen.

Seinhuizen zijn in Nederland overbodig geworden omdat het hele spoorwegnet tegenwoordig bestuurd wordt vanuit een paar grote punten.
Als er nu bij de NS een computerstoring is, heeft dat dan ook veel grotere gevolgen en effecten dan vroeger. Toen konden seinhuiswachters bij onraad ter plekke improviseren. De seinhuizen die je nu nog tegenkomt, zijn onbemand, maar worden vaak niet gesloopt omdat de aanwezige apparatuur in het huisje nog wel in gebruik is.

Het oude seinhuis van Alkmaar staat recht tegenover de nieuwe, moderne treindienstpost. Het betreft hier een seinhuis van de HSM (Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij). In de aanduidingen van oude seinhuizen kun je deze herkomst herleiden. Bij de HSM kregen alle seinhuizen een Romeins cijfer (zoals op dit huisje IV). Bij de SS (Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen) kregen de seinhuizen een letter. De HSM en de SS waren de twee grote spoorwegmaatschappijen van Nederland. In 1938 fuseerden zij en ontstond de Nederlandsche Spoorwegen (NS).

30 maart 2010, Karenhuis

Tue, 30 Mar 2010 14:09 +0100

Over Alkmaars' eerste bejaardentehuis

Het is dinsdag 30 maart 2010. Vandaag in Dit is Alkmaar een vervallen pand voor ouderen, klaar voor grondige renovatie. Rijksmonument het Karenhuis aan de Krelagerstraat is gebouwd in 1918-1919. Het diende als tehuis voor armlastige bejaarden. Een bejaardentehuis was in deze tijd een enorm vooruitstrevende schepping, en daarmee representeert het gebouw de opkomst van sociale voorzieningen aan het begin van de 20e eeuw.
Het is één van de eerste ontwerpen van het architectenduo Duiker en Bijvoet. Van hun hand is onder andere ook het eerste flatgebouw van Nederland, de Nirwanaflat in Den Haag uit 1927. Het duo ontwierp het Karenhuis naar aanleiding van een prijsvraag uitgeschreven door de Vereeniging voor Volkshuisvesting Alkmaar (VVA, nu woningcorporatie Van Alckmaer). De prijsvraag was het ontwerpen van een 'woongebouw voor oude mannen en vrouwen te Alkmaar'.

De invaliditeitswet van 1913 zorgde er voor dat ouderen tussen de zestig en zeventig jaar, met een arbeidsverleden van 156 weken, recht kregen op een klein pensioen. Dit maakte het voor velen van hen mogelijk om weer zelfstandig te gaan wonen. Omdat het aanwezige aanbod niet toereikend was, wilde het VVA woningen bouwen die voor deze doelgroep geschikt waren. Er werd een speciale Alkmaarse commissie samengesteld die zich ging bezighouden met oplossingen rond deze huisvesting. Zij worden gewezen op de Deense oplossing. Hierop wint de speciale commissie informatie in bij Karen Pedersen uit Kopenhagen. Op basis van haar adviezen en bevindingen stelt de gemeente Alkmaar vervolgens 'Karenhuizen' in.

Het Karenhuis wordt op dit moment grondig gerestaureerd, om het pand met al haar details weer in oorspronkelijke staat te herstellen. Dit project gaat zes miljoen euro kosten. Om dit te realiseren heeft woningstichting Van Alckmaer een subsidie van 2,1 miljoen euro van het Rijk gekregen. De werkzaamheden zullen volgens planning in het najaar van 2010 worden afgerond. Hierna zal het pand deels woningen en deels zorggroepswoningen bevatten.

29 maart 2010, Huis met de dolfijnen

Mon, 29 Mar 2010 15:38 +0100

Over dolfijnen bij de Oudegracht

Het is maandag 29 maart 2010. Aan de Oudegracht vind je prachtige panden met de mooiste details. Zo ook het 'Huis met de Dolfijnen'
Zijn naam ontleent het pand aan de dolfijnen aan weerszijden van de voordeur.
Van oorsprong stonden op deze plek twee smalle, ondiepe huisjes met een steeg ertussen (gebouwd kort na het beleg van 1573). In de eerste helft van de 17de eeuw zijn de huisjes samen getrokken tot 1 pand dat in 1716 ook nog naar achteren werd uitgebreid. De dolfijnen werden ook in dit jaar aangebracht. In de 19de eeuw deed het pand dienst als zusterhuis.
Geïnteresseerd om dol fijn te wonen? Een deel van het pand staat te koop!

28 maart 2010, Sint Barbara

Sun, 28 Mar 2010 12:05 +0100

Over zandlopers en opgesloten dochters

Het is zondag 28 maart 2010. De dag des Heren vonden wij een mooi en gepast moment om te denken aan een ieder die niet meer bij ons is.
De Algemene begraafplaats aan de Westerweg is van oorsprong opgedeeld in een katholiek en een protestants deel. In 1887 krijgen de katholieken hun eigen begraafplaats: Sint Barbara aan de Prins Bernhardlaan.

De Rooms-Katholieke begraafplaats ligt om de Sint Barbara kerk heen, en is verdeeld in rechte banen en velden die verwijzen naar het katholieke symbool van het kruis. Als je het terrein op gaat, wandel je door een gietijzeren hek. In de pijlers van dit hek zie je gevleugelde zandlopers. Deze symboliseren dat het leven maar kort is. Vooraan op het terrein staan twee gebouwtjes. Het rechter is het voormalig kantoor, tegenwoordig het schaftlokaal. Het linker gebouwtje is de voormalige doodgraverswoning uit 1899, en dient nu als het kantoor. Recht tegenover de ingang staat de kapel met bovenin een nis waarin het beeld van de heilige Barbara te zien is.

De begraafplaats is gewijd aan de heilige Sint Barbara. Zij was een dochter van de rijke heiden Dioscorus uit Nicomedië (Klein-Azië). Dioscorus wilde zijn dochter veilig stellen voor de vele mannen die om haar hand vroegen, en sloot haar op in een hiervoor speciaal gebouwde toren met badhuis. In het badhuis zaten oorspronkelijk twee ramen, later op verzoek van Barbara werd er een derde raam geplaatst. Barbara had zich namelijk in het geheim tot het christendom bekeerd, en probeerde op deze manier de Heilige Drie-eenheid te eren (Vader, Zoon, en Heilige Geest). Toen haar vader van haar bekering op de hoogte kwam onthoofdde hij haar, maar werd hij zelf door bliksem dodelijk getroffen. Sint Barbara werd heilig verklaard, en geldt als beschermster tegen onder andere brand, bliksem en de plotselinge dood.

27 maart 2010, Apenkooi

Sat, 27 Mar 2010 10:34 +0100

Over apen in Alkmaar

Het is zaterdag 27 maart 2010. Het is Wereld draag vreemde sokken dag. Tijd voor wat gekkigheid in ons project; Alkmaarse apen.
Op deze plek in de Alkmaarse Hout, ter hoogte van Huize Westerlicht, stond vroeger een heuse apenkooi. Toen Westerlicht werd gebouwd moest een oude schuur van een groentekwekerij wijken, die schuur werd toen in 1932 ingericht als apenkooi. De kooi was direct al een publiekstrekker. De apen in de kooi werden in het voorjaar aangekocht en werden in het winterseizoen weer van de hand gedaan, het was dan immers veel te koud voor de apen in het schuurtje.
In juni 1957 is er in een krantenartikel sprake van een aankomende zending van tien nieuwe apen, geleverd door een Groningse importeur. Het aantal apen was nu in zo'n aantal toegenomen dat het verantwoord was om een verwarming in de apenkooi te installeren. Nu konden de apen het hele jaar in hun Alkmaarse onderkomen blijven.

De aapjes pasten zich snel aan, en hadden al gauw door dat er altijd wel wat lekkers te halen viel als ze hun vingertjes door de tralies van de kooi staken. De apen konden jarenlang door de tralies van de kooi gewoon worden aangeraakt. In 1961 kwam hier verandering in. Een paar apen waren agressief geweest en hadden in enkele kindervingers gebeten. Onverantwoord, en dus kwam er een hoog hekwerk rondom de kooi. De attractiewaarde van de aapjes nam met deze lelijke omheining uiteraard af. Je kon ze niet meer voeren of aanraken. Ook werden de aanwezige apen steeds ouder en trager. Eind jaren zeventig kwam er dan ook nog concurrentie van een nieuw 'Kleindierhof' bij het Hertenkamp. Zo kwam er in 1980 een einde aan één van Alkmaars grotere attracties van weleer.

Wat is er toen met de overgebleven aapjes gebeurd? Wie weet heeft Pipi Langkous er wel eentje onder haar hoede genomen...

26 maart 2010, Kooltuin

Fri, 26 Mar 2010 15:26 +0100

Over moestuinen en dwangburchten

Het is vrijdag 26 maart 2010. Aan de noordkant van de Kooltuin stond vroeger kasteel Torenburg. Alkmaar lag op een hoog punt, veilig voor zeewater. Maar Alkmaar had een andere vijand; West-Friese roversbendes. Daarom liet een Alkmaarse graaf al in de 11de of 12de eeuw het kasteel Torenburg bouwen. Vanuit het kasteel werd de stad bewaakt, en de roversbendes in bedwang gehouden. Zo'n kasteel noemt men daarom ook wel een dwangburcht. In de 14de eeuw is het kasteel in zijn geheel verdwenen, het enige wat ons nog eraan doet herinneren is de witte burcht in het stadswapen van Alkmaar.

Langs het grachtje van de Kooltuin lag de moestuin van dit kasteel, vandaar de huidige straatnaam Kooltuin.
Het meest opvallende pand aan dit straatje en tevens het oudste, is die op de hoek met het Luttik Oudorp. Gebouwd in 1593 en qua bouwstijl veel terug te vinden in tekeningen van Anton Pieck. Dit oude pand is door monumentenzorg zogenaamd 'zacht' gerestaureerd. Dit houdt in dat er voorzichtig met speciewerk en dergelijke wordt omgegaan, zodat de charme en uitstraling van het pand behouden blijft. Er worden hier alleen de hoognodige scheuren hersteld en reparaties gedaan.
Ook bijzonder vanaf de Kooltuin te zien is een achterkant van een pandje aan de Achterdam. Het gaat om een wit pand met een 'bierbuik', Dit komt omdat het enorm verzakt is. Gelukkig is het pand van binnen gefixeerd, en zal de bierbuik niet nog verder uitzakken.
Het nieuwste pand aan de Kooltuin staat op de hoek met de Dijk. Dit is pas een jaar of twintig geleden neergezet, maar wel met een historisch uiterlijk, dus past het prima tussen alle andere panden aan het grachtje.

25 maart 2010, Het Gezin

Thu, 25 Mar 2010 13:20 +0100

Over het Gezin en Multatuli

Het is donderdag 25 maart 2010. Dit bronzen beeld staat in een klein parkje aan de Terborchlaan en werd in 1978 onthuld door burgemeester Roozemond. Het heeft als titel 'Het Gezin' en is twee en een halve meter hoog. Het bestuur van woon- en zorgcentrum 'de Vleugels' vroegen om een kunstwerk, maar hebben uiteindelijk ruim tien jaar gewacht voordat dit beeld een plekje kreeg. Net als bij wel meer kunstwerken in Alkmaar het geval is geweest werd er over de uiteindelijke standplaats van het kunstwerk veel geruzied, waardoor de plaatsing lang op zich liet wachten.

Het beeld is ontworpen door Hans Bayens. Bayens was een Nederlandse schilder, tekenaar en beeldhouwer. Als schilder maakt hij vooral impressionistische portretten en scènes uit het dagelijkse leven, waaronder van Willem Drees en Wim Kan. Naast dit Alkmaarse beeld, maakte Hans ook een aantal beelden van belangrijke Nederlandse schrijvers. Zo staat er op de Torensluis in Amsterdam een beeld van Multatuli van zijn hand. En staat er in het Oosterpark in Amsterdam een 'hommage aan Nescio', wat een afbeelding van de Titaantjes voorstelt, het thema van afgelopen Boekenweek.

24 maart 2010, Stadskantoor

Wed, 24 Mar 2010 13:17 +0100

Over moderne stadspoorten en een 'tapis-roulant'

Het is woensdag 24 maart 2010. Alkmaar kende vroeger meerdere oude stadspoorten, waarvan de meeste helaas zijn verdwenen. In 1999/2000 kwam er met de bouw van het nieuwe stadskantoor aan de noordkant van het centrum een moderne stadspoort bij.

Het architectenbureau van Abe Bonnema (ook bekend van de Houtwaard) laat het gebouw tegen het voormalig landbouwhuis bouwen. Het landbouwhuis is een pand uit de jaren zeventig welke enkele agrarische organisaties huisvestte en in 1990 in bezit kwam van de gemeente.
De meningen over het uiterlijk van het Stadskantoor verschillen enorm. Zo vindt de Historische Vereniging Alkmaar het bouwwerk totaal niet in de binnenstad thuis passen. Anderen vinden het pand juist weer uitdagend en vernieuwend.
Opvallend is de tapis-roulant: de lange overdekte roltrap die voor de gevel langsloopt en een ieder naar de publieksbalie van het gebouw brengt. Het stadskantoor vervult in de eerste plaats een publieke functie, met de afdelingen burgerzaken, sociale zaken, belastingen en bouwzaken onder één dak.

Voor de liefhebber sommen we nog wat cijfertjes op:
- Halverwege 2001 ging het Stadskantoor officieel open voor publiek.
- Het Stadskantoor ligt 7 meter boven het wegdek
- De 'tapis-roulant' is 60 meter lang
- Het Stadskantoor meet van punt tot punt 150 meter
- Er werken 650 medewerkers van de gemeente Alkmaar

23 maart 2010, Boterstraat

Tue, 23 Mar 2010 15:29 +0100

Over de botermarkt

Het is dinsdag 23 maart 2010. Vandaag smeren wij jullie graag een verhaal over een Alkmaars winkelstraatje aan.
De Boterstraat ontstaat in de late middeleeuwen als de Langestraat tot aan de Mient is bebouwd en er een behoefte ontstaat deze straat door een dwarsstraat te ontsluiten naar de waterloop de 'Leet', wat nu de Laat is. Het straatje heette toen echter nog niet de Boterstraat, maar de Molenstraat.

Van oorsprong is de zuivelhandel de kern van Alkmaars economisch bestaan. Als we tegenwoordig aan Alkmaar en zuivel denken roept dat direct associaties met de kaasmarkt op. En ook al wordt er in 1116 al melding gemaakt van kaasproductie in de regio, tot ver in de 16de eeuw was boter hier het belangrijkste zuivelproduct. Vanaf het midden van de 16de eeuw neemt deze zuivelproductie in de regio drastisch toe. In deze tijd wordt ook de Molenstraat veranderd in de Boterstraat, vanwege de botermarkt die bij de hoek van de Langestraat werd gehouden. Pas later wordt kaas het belangrijkste zuivelproduct voor de Alkmaarse handel. Boter verdwijnt langzaam naar de achtergrond. Begin 20de eeuw zitten er naast kleine handeltjes ook een sigarenfabriek/tabakskerverij en een fietsenfabriek aan de Boterstraat. Kort na de oorlog groeit de Boterstraat uit tot de winkelstraat die het nu is.

Op de bovenste stenen rand zie je door bordeaux verf heen als je goed kijkt letters staan. Je kunt de woorden 'stukken' en 'gemaakt' ontcijferen. Vroeger zat in dit pand kleermakerij en kledingmagazijn Cloeck. De complete tekst die hier stond was Cloeck magazijn van Heeren en Kinderkleedingstukken gemaakt op maat.

22 maart 2010, Watertoren

Mon, 22 Mar 2010 13:10 +0100

Over emmertjes water halen

Het is maandag 22 maart 2010. Vandaag is het 'World Water Day', oftewel 'Wereld Water Dag'. Een dag die in het leven is geroepen om stil te staan bij het belang van goed waterbeheer en watermanagement. Wij doen dat op onze manier door te kijken naar het watermonument van Alkmaar.
De 28 meter hoge watertoren aan de Bergerweg is een markant herkenningspunt voor Alkmaar. In het oorspronkelijke ontwerp uit 1900 van de architect Holmberg de Beckfelt had de toren kantelen, wat hem sterk op de burcht uit het Alkmaarse stadswapen deed denken. In 1955 is de toren gerestaureerd en zijn deze kantelen verdwenen.

Halverwege de 19de eeuw was drinkwater nog steeds schaars. Stadsbewoners konden emmers drinkwater halen bij de verschillende pompen die waren geslagen op de plek van een natuurlijke bron. Zo ontstonden open drinkwaterbronnen. In 1880 werden door de gemeente regenvergaarbakken geplaatst bij grote gebouwen. Stedelingen konden hier tegen kleine vergoeding emmers water kopen.
In 1885 kon het eerste duinwater via leidingen in de stad worden getapt. Eind 1886 waren er maar liefst 600 aansluitingen gemaakt en op diverse plaatsen waren er standpijpen aangebracht, vanuit waar drinkwater werd verkocht (o.a. op de Nieuwlanderbrug en bij de Schelphoek). In 1889 werden ook openbare scholen aangesloten op het duinwaterleidingnet. Langzaamaan verdween het beeld van sjouwende mensen met emmers water voorgoed uit het straatbeeld.

De watertoren zorgde voor de benodigde druk om het water op te pompen. In het stalen reservoir kon 800.000 liter water worden bewaard. Dit reservoir zat bovenin de toren, en lag daarmee hoog genoeg boven het waterpeil voor de benodigde druk. Bij gebrek aan een natuurlijk hoog punt (zoals een berg of heuvel) is een torenconstructie noodzaak. Vanuit het reservoir brengt een buizennet het water naar de gebruikers.

De watertoren is nu in gebruik bij een architecten- en ontwerpersmaatschappij. Boven de toren is een glazen opbouw gemaakt met een uitzicht over de stad.

21 maart 2010, Bolwerken

Sun, 21 Mar 2010 11:33 +0100

Over bollen op het bolwerk

Het is zondag 21 maart 2010. Wat een heerlijk weer is het vandaag. De zon schijnt, de vogeltjes fluiten en de bloembollen sieren met hun kleur en fleur massaal de natuur van Alkmaar. Voor ons een goed moment om een heerlijke wandeling langs de Alkmaarse bolwerken te maken.

Een bolwerk is een uitbouw in een verdedigingsmuur of -wal van waaruit flankerend vuur kon worden gegeven. Alkmaar kent vier bolwerken: het Noorder- of Munnikenbolwerk, het Grote bolwerk (bij de molen van Piet), het kleine bolwerk (bij de Baansingel) en het Clarissenbolwerk. Ooit waren er meer bolwerken, maar door de aanleg van het Noordhollands kanaal hebben die het veld moeten ruimen. De bolwerken zijn onderdeel van het 16de eeuwse vestingontwerp van Adriaan Anthonisz. Op verschillende plekken zijn in die tijd stadspoorten in het bolwerk. Deze poorten verdwijnen halverwege de 19de eeuw. Alleen de Schermerpoort blijft staan.

Het Clarissenbolwerk diende ter bescherming van de Geester- en Bergerpoort. Ze dankt haar naam aan de orde van Clarissen: een vrouwenklooster dat al lang niet meer bestaat. Sommige bomen op dit bolwerk zijn al meer dan een eeuw oud.

Neem vandaag nog even de tijd om net zo'n wandeling als ons te maken, want voor je het weet is deze voorbode van de lente uitgebloeid...

20 maart 2010, Het Beatles Museum

Sat, 20 Mar 2010 13:00 +0100

Over Alkmaarse gitaarfabrieken en Beatlesplaten

Het is zaterdag 20 maart 2010. Een mooie dag voor een leuk uitje naar Het Beatles Museum. Over de Beatles is al heel veel geschreven en verteld, dus proberen wij het bij bijzondere Beatles-weetjes uit de regio te houden. In 1964 kwamen de Beatles naar hier voor hun enige concerten in ons Nederland. De concerten werden gehouden in een veilinghal in Blokker (bij Hoorn) waar normaliter groente en fruit werd geteeld. Het publiek kon ontspannen op veilingkistjes zitten, maar daar maakte de massaal toegestroomde fans uiteraard geen gebruik van. Al staand, springend, oorverdovend- en hysterisch gillend beleefden de meeste fans deze unieke optredens. Vanzelfsprekend waren er veel veiligheidsmensen ingeschakeld om dit alles in goede banen te leiden, onder andere ook de politie van Alkmaar.
Wat weinig mensen weten is dat de eerste gitaar van zowel George Harrison als John Lennon in Alkmaar zijn gemaakt in een gitaarfabriek die onze stad toen rijk was, die van George is nu in het museum te bewonderen. Er is nog meer Alkmaar aan de Fab4 te koppelen. De twee beroemde Beatles-verzamelalbums; 'the red album' (1962-1966) en 'the blue album' (1967-1970) zijn allen in Alkmaar geperst aan de Pettemerstraat.

Op de foto zien we de van oorsprong Zaanse Azing Moltmaker, initiatiefnemer en eigenaar van het Beatles-museum en bevlogen Beatles-fan. Hij schreef ontelbaar boeken over de Beatles, heeft zijn eigen radioprogramma op CompleetFM over de band en is hoofdredacteur van een Beatles-tijdschrift. Mocht je na jarenlang zoeken nog steeds geen antwoord hebben op die ene brandende Beatles-vraag, loop eens binnen bij het Beatles-museum aan de Kanaalkade, want als Azing het niet weet, dan weet niemand het...

19 maart 2010, Pakhuis de Koopman

Fri, 19 Mar 2010 11:51 +0100

Over hijsbalken en een duivelskop

Het is vrijdag 19 maart 2010. Tussen de woonhuizen op het Fnidsen tref je dit oude pakhuis aan; de Koopman. Normaliter herken je pakhuizen aan grote laaddeuren op de begane grond en op de verdiepingen, hier zijn de laaddeuren op de begane grond geheel verdwenen. Boven is de oorspronkelijke indeling nog wel herkenbaar.
Als je omhoog kijkt zie je de oude hijsbalk van het pakhuis. Deze werd gebruikt om handelsgoederen omhoog en omlaag te transporteren. Bij de hijsbalk zie je een uit hout gesneden fel gekleurde duivelskop. Deze diende om kwade geesten uit de handel te houden.

18 maart 2010, Het Landwijf

Thu, 18 Mar 2010 12:37 +0100

Over persoonlijke gevelstenen en je vrouw een wijf noemen

Het is donderdag 18 maart 2010. Vroeger werd elk huis afzonderlijk gebouwd en kon de eigenaar zoveel details laten aanbrengen als hij zelf wenste. Vaak waren deze details persoonlijk, zoals de meeste gevelstenen betreft. Een gevelsteen kon verschillende betekenissen verbeelden, zoals de naam van de eigenaar, zijn beroep of de artikelen die in het pand verkocht werden.
De steen was niet alleen reclame, maar ook meteen een visitekaartje. Met een goede steen kon je onderscheidend zijn en klasse uitstralen. Hiernaast kon de fysieke plaats van je winkel worden bepaald. Huisnummers waren er nog niet (die kwamen pas in 1795), en dus waren gevelstenen de ideale manier om het grotendeels analfabete publiek te laten weten waar je zat. Ook was een gevelsteen voor de buurpanden erg handig. Had je zelf namelijk geen gevelsteen, maar je buurman die van de zoete inval dan kon je je eigen huis aanduiden met 'rechts van de zoete inval'. Op deze manier werd een gevelsteen een echt herkenningspunt voor de hele straat. Geen enkele gevelsteen was hetzelfde, daar zorgde men wel voor, zodat ook de postbode een adres makkelijk kon vinden. Gevelstenen zijn soms ouder dan de gevel waar ze in zitten, bij verbouwingen werd de gevelsteen in de nieuwe gevel geplaatst, en omdat de steen persoonlijk was verhuisde hij ook vaak met eigenaar mee.

De gevelsteen op de foto is te vinden in een huis in de Kapelsteeg, tegenover de ingang van de Kapelkerk. De gevelsteen laat een landwijf zien. Tegenwoordig hebben we wellicht een wat vreemde associatie bij het woord 'wijf' maar vroeger werd hiermee een vrouw of je vrouw bedoeld. Een landwijf is daarom ook gewoon een vrouw van het land, een boerin. Op de gevelsteen is een boerin te zien die een mand met kippen op haar hoofd draagt om ze te verkopen.

17 maart 2010, Ambachtsmolen

Wed, 17 Mar 2010 16:00 +0100

Over een molen met veel namen, maar zonder letters

Het is woensdag 17 maart 2010. Vandaag draait het in ons rondje Alkmaar om de Ambachtsmolen in Oudorp.
De molen bij de Kippenbrug is een strijkmolen uit 1632 die veel uiterlijke overeenkomsten vertoont met de Geestmolen. De molen is gebouwd om het water van het Geestmerambacht naar het hoger peil van de Schermer te strijken. In 1941 verloor de molen haar functie en zou worden afgebroken. Dit werd echter uitgesteld door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog en is uiteindelijk gelukkig nooit gebeurd.

Toen de molen in 2001 in bezit kwam van de Molenstichting Alkmaar was hij in zeer slechte staat en kon niet meer draaien. De molen werd door de stichting verhuurd aan vrijwillig molenaar Han Kuijper en zijn vrouw. Zij stelden een restauratieplan op en konden na de eerste subsidietoezeggingen al gauw aan het herstel van de molen beginnen.
Naast de molen werd door Han een nieuwe 'ouderwetse' schuur gebouwd waar het echtpaar tijdens de verbouwing in kon wonen. Als het even kan moet je een bezoekje aan deze schuur brengen. Het is een enorm gezellig hokje met open haard en authentieke details, alsof je een huiskamertje van vroeger binnenstapt.

De restauratie was een flinke onderneming: De kap werd rechtgetrokken, het riet vernieuwd en de molen werd draaivaardig gemaakt. Daarnaast werd het hele (niet oorspronkelijke) interieur gesloopt en vervangen voor 'nieuw' authentiek interieur. In 2005 draaide, na bijna 65 jaar te hebben stilgestaan, de wieken weer in het rond. Begin 2008 hebben Han en zijn vrouw hun intrek in de prachtig gerestaureerde molen genomen.

Opmerkelijk is dat de molen nooit een 'naam' in de vorm van een cijfer of een letter heeft gekregen. Met zoveel andere strijkmolens in zijn buurt was dat wel gebruikelijk (de molens aan de Molenkade heten bijvoorbeeld strijkmolen B, C, D en E).
De molen heeft daarom ook vele aanduidingen gekend: de Molen achter Oudorp, de Strijkmolen Geestmerambacht, de Molen 't Wuiver en de Molen bij de Kippenbrug. Na overleg met de eigenaar is de naam 'Ambachtsmolen' uiteindelijk het meest toepasselijk bevonden.

16 maart 2010, de Haan

Tue, 16 Mar 2010 12:02 +0100

Over een haantjesgevecht

Het is dinsdag 16 maart 2010. Vandaag schetsen we een beeld van een Alkmaars kunstwerk. Halverwege de jaren vijftig kreeg de uit Sint Pancras afkomstige kunstenaar Willem Commandeur de opdracht van de gemeente Alkmaar tot het maken van een beeldhouwwerk. Alkmaar had aan de feesten rond de viering van 700 jaar stadsrechten een goed gevuld potje overgehouden waarmee ze verschillende kunstenaars konden betalen.
Commandeur bedacht een beeld van een agressief naar voren schietend wezen met stevige poten en een korte vierkante staart en een felle kop met wijd opengesperde snavel. De Alkmaarse Commissie voor Sociale Kunstopdrachten kon zich niet in dit ontwerp vinden en ging zich met de uitvoering bemoeien. Het wezen moest meer staart krijgen, en het aantal steunpunten op de sokkel moest uitgebreid. Met veel tegenzin gaf de kunstenaar toe en paste zijn ontwerp aan. Zijn wezen werd de Haan.

Na dit gesteggel over het uiterlijk van het beeld kwam er ook nog onmin over de standplek. Na een paar lange maanden kreeg de haan uiteindelijk een plek op het door Commandeur gewenste Dr. Schaepmanplein.

15 maart 2010, Vrouwenstraat

Mon, 15 Mar 2010 14:53 +0100

Over prullaria en prostituees

Het is maandag 15 maart 2010. Het is vandaag Internationale Consumentendag. Voor ons de ideale gelegenheid om eens rond te snuffelen in een oud winkelpandje. De Cadeau & Verzamelwinkel aan de Vrouwenstraat zit er sinds 1971, en huist in een pand uit 1632, vertelt de gevelsteen ons. Het winkeltje puilt uit van de snuisterijen en van de grond af opgestapelde curiosa en is eigenlijk alleen te betreden zonder tassen aan de arm of op de rug en met het voeren van éénrichtingsverkeer. Heerlijk om eens rond te snuffelen tussen oud nostalgische prullaria, maar tussen al dat speelgoed van weleer vind je ook nieuwere cadeau-artikelen. Het winkeltje is in elk geval de uitkomst voor de verzamelaar van model-auto's, want deze hebben ze in alle soorten en maten (meer dan 60.000).

Het winkeltje ligt aan de Vrouwenstraat. Dit korte straatje loopt van het Ritsevoort naar de Clarissenbuurt. De Vrouwenstraat dankt haar naam aan de historische functie van de straat. Het gaat hier namelijk niet om de gelovige Onze Lieve Vrouwen, maar om prostituees die hier hun beroep uitoefenden. Vroeger werd het straatje dan ook wel Bordeelsteeg genoemd.

14 maart 2010, Odd-Fellow-Huis

Sun, 14 Mar 2010 12:52 +0100

Over een Alkmaarse chocoladefabriek

Het is zondag 14 maart 2010. De chocoladefabriek van Ringers was jarenlang een begrip in Alkmaar. Net als de bekende cacaolucht rond Zaandam, rook je in Alkmaar de chocolade al van ver. De grote fabriek aan de Noorderkade begon heel klein.
In 1905 startte de heer Hendrik Ringers hier aan het Varnebroek de productie van chocolade. Hij deed een ruime ervaring op in het buitenland, onder andere bij Cailler in Genève, die later een pijler zou worden van Nestle. Spoedig was er aan het Varnebroek ruimtegebrek voor de 25 man personeel en verhuisde men naar Rotterdam, waar het bedrijf in de oorlogsdagen van mei 1940 verwoest werd. Men zette de chocoladeproductie voort in een nieuwe fabriek in Alkmaar die hier in 1926 gebouwd was aan de Noorderkade (waar later de Klercq in zat). De zaken gingen goed, mede door de uitstekende kwaliteit die de heer Ringers nastreefde. In de topjaren was er een personeelsbestand van 800 mensen en werden de producten verkocht aan 26 landen.
De heer Ringers was een markante man. Hij droeg altijd een hoedje en legde de weg van zijn woonhuis in Bergen naar de fabriek in Alkmaar dagelijks af te paard. Buiten zijn werk om was hij zeer actief. Hij had zitting in vele besturen. Zo was hij onder meer de strijdbare voorzitter van de Historische Vereniging van oud Alkmaar in de periode dat dempingsplannen van de Alkmaarse grachten de schoonheid van de stad bedreigden.
Helaas bleef de chocoladefabriek niet bestaan. Er was in de jaren zestig steeds minder vraag naar de goede, maar dure, producten van Ringers en na enkele fusies werd de fabriek in 1972 stilgelegd.

In 1959 verkoopt Ringers het leegstaande fabriekje aan de Varnebroek voor f 27.500,- aan de Alkmaarse Odd Fellows verenigd in de Victorie Loge. Niets in- of aan het pand herinnert nu nog aan de vroegere bestemming als chocoladefabriek.

13 maart, Oudegracht 239-241

Sat, 13 Mar 2010 13:18 +0100

Over tegenwind en gepensioneerde gezagvoerders

Het is zaterdag 13 maart 2010. Vandaag fietsten we langs deze twee prachtige geveltjes aan de Oudegracht. De gevelsteen van het pand op nummer 239 vertelt ons het bouwjaar: 1623. Links en rechts van deze jaarsteen vind je twee leeuwenmaskers uitgehouwen. De leeuw heeft een wakende functie.

Het pand op nummer 241 heeft in de gevel twee kanonslopen zitten die op de gracht zijn gericht. Hierboven sieren twee uit natuursteen beeldgehouwen zeilschepen. In het midden van de gevel zit een rijkversierde gevelsteen met een familiewapen en daarboven een helm met helmkleed. Volgens de overlevering verwijzen al deze attributen naar de opdrachtgever van de bouw van het pand; een uit Alkmaar afkomstige gezagvoerder bij de admiraliteit West-Friesland (de marine van toen). Merkwaardig is dat de zeilschepen tegen de wind in varen, dit houdt in dat de gezagvoerder met pensioen is gegaan.

De gevels zijn in 1975 en in 2002 gerestaureerd en de gevelstenen zijn in het jaar 2000 ingekleurd.

12 maart 2010, Bloemenschuit

Fri, 12 Mar 2010 15:13 +0100

Over trekschuiten en stankoverlast

Het is vrijdag 12 maart 2010. Een sfeervol stukje Alkmaarse binnenstad is het hoekje Kraanbuurt/Verdronkenoord. Vroeger was het hier tijdens marktdagen een drukke bedoening wanneer burgers en buitenlui naar dit deel van de stad trokken voor verse groenten en vis. Behulpzaam bij het vervoer van al deze mensen was de trekschuit die op deze plek lag aangemeerd.
De trekschuit was een veel gebruikt vervoersmiddel. Ook na de grote inpoldering in Noord-Holland bleef veel vervoer over het water gaan. Rijtuigen en koetsen konden alleen de rijken betalen en je kwam over het slechte wegdek in dit deel van Nederland niet ver.
De trekschuit was een veilig vervoersmiddel die redelijk op tijd voer. Dit laatste was heel modern, zo kon je tegen een zakenrelatie zeggen hoe laat je ongeveer in Alkmaar arriveerde. Daarbij was het stelsel van vaarwegen, en daarmee het trekschuitnet, in Noord-Holland erg uitgebreid en kon je dus op veel plekken komen.

Er zaten ook nadelen aan het vervoersmiddel. De trekschuit was traag, ongeveer zeven kilometer per uur. De reis van Alkmaar naar Amsterdam duurde zo'n dertien uur. Een ander nadeel aan de schuit was de stankoverlast. De trekschuit had een afgesloten kajuit, waar je met meer dan twintig mede-reizigers tegenover elkaar op houten bankjes zat. Er werd veel gerookt en stevig gedronken onderweg met als resultaat veel geklaag over de benauwde en bedompte lucht aan boord. Toen de comfortabele en veel snellere stoomtram en stoomtrein hun intrede deden, werd de trekschuit langzaam verdrongen.
Tegenwoordig ligt hier geen trekschuit meer aangemeerd, maar al sinds mensenheugenis een bloemenschuit. In de boeken is de eerste vermelding van de bloemenschuit uit 1938, toen de toenmalige eigenaar het bedrijf aanmeldde bij de KvK. Volgens de huidige eigenaar ligt er op deze plek echter al veel langer een bloemenschuit, sinds 1900.

11 maart 2010, Friesebrug

Wed, 10 Mar 2010 23:55 +0100

Over de brug der zuchten

Het is donderdag 11 maart 2010. De foto van vandaag verbinden we aan één van Alkmaars' belangrijkste bruggen.
In 1824 werd het Noordhollands Kanaal door Alkmaar gegraven. In 1835 kwam over dit kanaal, ter hoogte van de Herenstraat, een brug te liggen; de Friesebrug (vernoemd naar één van Alkmaars' belangrijkste toegangspoorten, de Friesche poort, die op dezelfde plek stond). In 1923 wordt dit exemplaar door een bredere variant vervangen. Beide waren lage ijzeren draaibruggen die met de hand moesten worden bediend. Rond 1950 is ook deze oeververbinding te smal voor het steeds maar toenemende gemotoriseerde verkeer, de brug wordt door de gemeente zelfs de brug der zuchten genoemd (want er werd wat afgezucht). In 1952 wordt er daarom wederom een nieuw ontwerp geplaatst welke dertig meter verderop komt te liggen (op de huidige plek). Deze variant kende hoge opritten om de scheepvaart te vergemakkelijken.

Deze drie varianten van de Friesebrug verschilden onderling, maar hadden ook één overeenkomstig probleem; die van filevorming. Net als de vlotbrug kende de Friesebrug lange wachttijden en was daarmee een lastig verkeersknooppunt met veel overlast en irritatie. Deze verkeerssituatie deed de gemeente beslissen wederom de brug een metamorfose te geven om de doorstroming van het verkeer op en om de brug te optimaliseren. Het resultaat werd in 2009 geopend, compleet met tunnels, busbanen en futuristische damwanden en een opvallend kunstwerk.
Het naamschild van de nieuwe brug is lang voor de oplevering geplaatst, en laat het verkeerde jaartal 2008 zien. Blijkbaar is de bouw vertraagd geweest.

10 maart 2010, Basisschool de Kring

Wed, 10 Mar 2010 15:03 +0100

Over boeken en sprookjes

Het is woensdag 10 maart 2010. Vandaag is de aftrap van de 75e Nederlandse Boekenweek. De Boekenweek is een jaarlijks terugkerend evenement die voor het eerst werd gehouden in 1932 en als doel heeft mensen uit te nodigen kennis te nemen van het brede boekenaanbod dat de Nederlandse winkels en bibliotheken hebben, en aan te moedigen boeken te lezen.
Het motto van deze Boekenweek is 'Titaantjes - Opgroeien in de letteren' naar het boek Titaantjes van Nescio, één van de beroemdste verhalen uit de Nederlandse literatuur. De Boekenweek staat hiermee in het teken van jeugd en opgroeien. Genoeg aanleiding om vandaag een plek te kiezen waar de Alkmaarse opgroeiende jeugd te vinden is; Basisschool de Kring.

Basisschool De Kring aan de Koornlaan stamt uit 1927 en is ontstaan uit drie scholen. Als eerste de Sint-Theresiaschool, een rooms-katholieke kleuterschool. Als tweede de Sint Agnesschool, een rooms katholieke meisjesschool. En als derde de Sint Aloysiusschool, een rooms-katholieke jongensschool. Onderin de rechter zijmuur van het portiek bevindt zich de zogenaamde eerste steen waarop vermeld staat: Van deze 3 scholen werd de eerste steen gelegd door den Z.E.H. E.P. Rengs. Deken van Alkmaar, op 5 mei 1927.
Grappig is dat de vensters die vroeger toebehoorden aan de kleuterschool speciaal voor de kleuters lager in de gevel zijn geplaatst.
Het interieur van de school is bijzonder te noemen. Je vindt veel glas-in-loodramen, mooie tegelvloeren, godsdienstige beelden en in de gangen en het trappenhuis vind je tegeltableaus met onder andere afbeeldingen van sprookjes.

9 maart 2010, Restaurant de Bios

Tue, 09 Mar 2010 15:25 +0100

Over de cinema

Het is dinsdag 9 maart 2010. De uitreiking van dé filmprijzen, de Oscars, is net achter de rug en dus vandaag bij ons in de hoofdrol de Bios.
Dit pand was een voornaam huis en eigendom van één van de heren van Bergen; Anthony Studler van Zurck. De voorkant van het pand was aan de smalle Doelenstraat wat een vreemde keuze lijkt, maar de Nieuwesloot was toen nog niet gedempt. Daarbij was de Doelenstraat een aanzienlijke straat waar het gruttersgildehuis en de twee gebouwen van de oude en jonge schutterij lagen.

Er kwamen nieuwe eigenaren, waaronder een houder van een herenlogement, de Nutsspaarbank, de vereniging de Ambachtsschool en tenslotte een bioscoopexploitant die het pand in 1913 liet verbouwen tot filmhuis 'Cinema Américain' en later gewoon 'Cinema', te zien op deze archieffoto. Hij verplaatste in 1935 de entree naar de (inmiddels gedempte) Nieuwesloot. Het aantal zitplaatsen in de bioscoop varieerde van 350 in 1913, 526 in 1942 en 434 zitplaatsen in 1995. De bioscoop sloot haar deuren in 1995. Sinds 2005 is in het pand restaurant 'de Bios' gevestigd. Het buurpand van de Bios is de Wilhelminaschool.

Nog even een klein weetje. Het woord bioscoop komt uit het Grieks, van de woorden bios (=leven) en skopos (=kijken).

8 maart 2010, Victorientje

Mon, 08 Mar 2010 09:26 +0100

Over een eenarmige vrouw

Het is maandag 8 maart 2010. Vandaag is het Internationale Vrouwendag, een mooi moment om Alkmaars bekendste vrouw eens onder de loep te nemen; Victorientje. In 1873 wordt het Victoriebeeld (ontworpen door Frans Stracké) onthuld in het stuk groen langs het Noordhollands Kanaal. Vanaf dan krijgt dit strookje groen pas betekenis en wordt al snel de naam Victoriepark ingevoerd. Het park groeit langzaam uit tot de plek waar jaarlijks op 8 oktober de overwinning in 1573 op de Spaanse belegeraars wordt herdacht.

Victorientje, zoals het beeld in de volksmond wordt genoemd, heeft haar opgeheven rechterarm vaak moeten missen. Vandalen hadden het een tijdlang zelfs zo vaak op dit ledemaat voorzien, dat de gemeente besloot haar arm ieder jaar na de ontzetviering zelf maar te verwijderen en veilig op te bergen. Alleen tijdens de viering van het ontzet werd de rechterarm van het Alkmaarse vrijheidsbeeld tevoorschijn gehaald. De rest van het jaar was ze eenarmig. We hebben gehoord dat er nu meerdere mallen van de arm zijn gemaakt, zodat bij een eventuele nieuwe poging van diefstal de arm makkelijk te reproduceren is. Ook staat er een smeedijzeren hek en doornen bosjes om het beeld heen. Daarom kan Victorientje nu het hele jaar door, als complete vrouw, symbool staan voor de Alkmaarse vrijheid. Na al deze getroffen maatregelen, blijft de vraag natuurlijk hoe Victorientje aan haar (inmiddels) lege blikje bier komt.

Het Victoriepark blijft volgens ons een achteraf plek, met weinig allure en een gebrek aan sfeer en uitstraling. Hopelijk komt hier verandering in als het voormalige IJkkantoor een mooie nieuwe bestemming heeft gekregen, dat verdient Alkmaars bekendste dame!

7 maart 2010, Canadaplein

Sun, 07 Mar 2010 15:08 +0100

Over hoge hakken en verkeersles

Het is zondag 7 maart 2010. Vandaag vond op het Canadaplein, in het kader van Internationale Vrouwendag morgen, de High Heels Run plaats. De spelregels van de run zijn simpel; de dame die het snelst het parcours aflegt op hoge hakken wint de race. Daarnaast waren er ook prijzen te winnen voor de vrouw met de mooiste schoenen, de hoogste hakken en de origineelste outfit. Het startschot voor de race werd gegeven door landskampioen van het vrouwenvoetbal; de dames van AZ, die in twee enorme Hummer-limousines op het Canadaplein arriveerden.

Bijna een halve eeuw geleden reden er op het Canadaplein ook al auto's, maar dan van wat kleiner formaat. In 1963 werd er op het plein negen weken lang verkeersles gegeven aan Alkmaarse vijfde- en zesdeklassers. Op het plein is met wegenverf een compleet stratenparcours uitgezet waarlangs allerlei verkeersborden, zebrapaden en stoplichten staan. De schoolkinderen rijden er rond in kleine trapauto's en op kleine fietsjes. Het is een initiatief van het Verbond voor Veilig Verkeer die deze praktijkoefening nodig achtte toen de auto zijn entree in het straatbeeld deed.
Shell financiert de faciliteiten rond de verkeersles: Door heel Nederland rijden er vijf trucks-met-oplegger gevuld met de fietsjes, trapauto�??s en verkeersborden. De wagens strijken telkens voor een paar weken neer in een stad en zo ook in Alkmaar in 1963.

Het Canadaplein heette eerst het Oude Ziekenhuisterrein. Het ziekenhuis stond hier namelijk voordat deze in 1929 naar de Wilhelminalaan verhuisde. In 1945 werd de officiële naam Canadaplein, als een eerbetoon aan het Canadese bevrijdingsleger.

6 maart 2010, Natuurwerkdag

Sat, 06 Mar 2010 13:42 +0100

Over knotten en pruiken

Het is zaterdag 6 maart 2010. Vandaag is het in Alkmaar natuurwerkdag. In Alkmaar is een groep vrijwilligers actief in het groenonderhoud van de stad. De gemeente organiseert samen met deze groep zo nu en dan een natuurwerkdag. Vandaag staat de dag in het teken van wilgen knotten langs de Rekerhout en het Ringslootpad.

Een wilg is een bijzondere boom, Nederland is zelfs ontstaan uit wilgen:
"Stel een boomstronk voor, die blijft hangen in de oever van de rivier. Achter de stronk verzamelt zich een ophoping van takken, klei, puin en andere rommel. In het voorjaar zakt het water en de stronk loopt uit, wortelt en zet zich opnieuw vast. In het volgende najaar groeit de berg met rommel en klei nog groter en krijgt de wilg gezelschap van de volgende wilg. Water wordt moerasbos, moerasbos wordt veen en veen wordt Nederland. In de duinen legt de Kruipwilg het zand vast en bouwt langs de zee aan ons land. De nieuwe twijgjes net boven het vers opgestoven zand, zo groeit het duin om de golven te weerstaan. Nederlanders bouwen dijken en leggen eerst een ondergrond met wilgentenen verzwaard met stenen; de zinkstukken waarop de nieuwe dijk vorm krijgt"
bron: www.landschapnoordholland.nl/

De knotwilg is een ecologisch centrum waarin, waarop en waarbij veel dieren leven. Als de bomen niet worden geknot, dan wordt de pruik te zwaar en zou de stam open breken. Geknotte bomen kunnen heel oud worden en vormen een karakteristiek beeld in het Nederlandse landschap. Zou je wel eens willen meewerken in het Alkmaarse groen? Vraag dan informatie aan bij Frits Oudshoorn op foudshoorn@alkmaar.nl.

5 maart 2010, Kaashandel Lekkers

Fri, 05 Mar 2010 13:32 +0100

Over een kaaskelder en nog meer lekkers

Het is vrijdag 5 maart 2010. Vrijdag is officieel de dag van de kaasmarkt, maar die laat nog even op zich wachten tot april. Vandaag komen we alvast in de stemming met kaashandel Lekkers aan het Fnidsen. In dit Oostelijk deel van de Alkmaarse binnenstad waren hoofdzakelijk ambachtslieden en middenstanders gevestigd.
In dit authentieke pand vind je een ruim honderd jaar oud ambachtelijk winkeltje. De winkel loopt van het Fnidsen helemaal door tot aan het Luttik Oudorp en heeft aan beide kanten een entree. Als je aan het Fnidsen binnenkomt sta je in de grutterij waar je uit de oude houten meelbakken nog je grutterswaren kunt bestellen. Als je aan de kant van het gracht binnenstapt, kom je binnen in de kaaskelder. Dit deel diende oorspronkelijk als pakhuis, wat nog goed te zien is aan de grachtgevel.

4 maart 2010, Mythische Vogel

Thu, 04 Mar 2010 12:51 +0100

Over mythische vogels en ophaalbruggen

Het is donderdag 4 maart 2010. Dit beeld is in 1987 gemaakt door de kunstenaar Ad Arma. Het stelt een mythische vogel voor, ook wel feniks genoemd. In de Griekse mythologie geloofden ze dat de feniks in staat was steeds weer opnieuw uit zijn eigen as herboren te worden. Na vijfhonderd jaar geleefd te hebben zou de feniks hoog in een boom een nest van kruiden maken. Als hij daarin ging zitten, vloog het in brand. De geur van de kruiden zou de ziel van de feniks meenemen. Zijn lichaam zou verbranden en daar zou een kleine feniks uitkomen waar de oude ziel weer plaats in zou nemen om vervolgens weer 500 jaar te leven. De feniks is in het christelijke geloof dan ook symbool voor de herrijzenis.

Het beeld staat op de Nieuwlanderbrug die over de Oudegracht ligt. Vroeger lag er een paar meter verderop een oude ophaalbrug, net als er verderop op de Oudegracht nog liggen. In 1972 moest deze ophaalbrug echter wijken voor dit bredere betonnen exemplaar. De nieuwe brug zou onderdeel worden van een doorgaande, snelle route naar het centrum voortkomend uit basisplan Wieger Bruin. Wieger Bruin was stedenbouwkundige en ontwikkelde in 1957 voor Alkmaar een plan waarbij alle grachten moesten worden gedempt en honderden oudere huizen en panden plaats moesten maken voor snelle doorgaande stadswegen. Het basisplan van Wieger Bruin werd op het laatste moment gelukkig toch als te ingrijpend voor de historische binnenstad beschouwd, en dus bleef het bij de bouw van deze ene brug.

In 2002 is er een initiatief gestart om de oude houten basculebrug in ere te herstellen. In het voorjaar van 2010 wordt er begonnen met de aanleg van ongeveer dezelfde soort brug als er altijd heeft gelegen. Ongeveer, want de wagens van de gemeentelijke reinigingsdienst moeten er straks wel overheen kunnen. De brug komt op de oude plek te liggen, zodat het Groot-Nieuwland en het Klein-Nieuwland weer in een logische rechte lijn met elkaar verbonden zijn. Over een paar dagen zal het beeld van de mythische vogel tijdelijk worden opgeslagen om na de bouw van de ophaalbrug aan de zijkant van de kade weer terug te keren. Wees dus niet getreurd als je het beeld straks even niet meer in het Alkmaarse straatbeeld ziet, de feniks herrijst weer...

3 maart 2010, Sociëteit KBO

Wed, 03 Mar 2010 16:17 +0100

Over patronaten en padvinderij

Het is woensdag 3 maart 2010. Wij kiezen vandaag voor ons stemlokaal aan het Varnebroek. Dit gebouw was in vroegere tijden een patronaatsgebouw. Een patronaat was een Rooms-Katholieke onderwijsinstelling die op zondag kinderen en jongeren opving en godsdienstles gaf. Hierna heeft er tijdelijk een scoutinggroep in het pand gezeten.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren groepsbijeenkomsten verboden. Ook het spel van verkennen, nu beter bekend als padvinderij of scouting, was verboden. In Alkmaar werden er clubhuizen en hoofdkwartieren van padvindergroepen in beslag genomen en bezet. Ondergronds bleef de scoutingbeweging echter doorbestaan. Na de bevrijding in 1945 probeerde verkennergroepen de draad weer op te pakken, en was de aanloop van nieuwe leden groot. Daarom heeft vlak na de oorlog er in het patronaatsgebouw een katholieke verkennergroep gedraaid, wachtend op de realisatie van een nieuw onderkomen.
Tegenwoordig heeft het pand nog steeds een katholieke functie, het is een soci�?«teit en herbergt de Katholieke bond voor Ouderen.

2 maart 2010, Pontje

Tue, 02 Mar 2010 13:17 +0100

Over bruggen die niet vlot open gingen

Het is dinsdag 2 maart 2010. In vroegere tijden was de Langebrug de verbinding tussen het Veneetse Eiland en het centrum van Alkmaar. De brug stamde uit 1614 en werd in 1652 verlegd. In 1805 werd de brug gesloopt, het Noordhollands Kanaal werd gegraven en er kwam op dezelfde plek een vlotbrug; de Schermervlotbrug.

De vlotbrug kende lange wachttijden omdat de brug voor het kleinste vaartuig al moest worden opengedraaid, de brugwachters hadden het er maar druk mee. Toch werd de vlotbrug druk gebruikt. Voor voetgangers was het leuk om over de brug te lopen omdat de brug zo dicht op het water lag en er was veel werkverkeer door de industriële bedrijvigheid op het eiland en het station aan de Tienenwal. Toen die bedrijvigheid afnam en het gemotoriseerde verkeer over de Friese Brug naar de Nieuwe Schermerweg werd geleid betekende dat het einde van één van de zestien vlotbruggen die over het Noordhollands Kanaal hebben gelegen. De vlotbrug ging buiten dienst en werd in 1958 verwijderd. Om het eiland niet helemaal te isoleren, kwam er een pontje voor in de plaats.

De vaartijden voor het pontje zijn vanaf 1 februari:
- Maandag, dinsdag, woensdag en vrijdag van 08.00 - 18.30 uur
- Donderdag van 08.00 - 21.30 uur
- Zaterdag van 09.30 - 17.30 uur
- Iedere eerste (koop)zondag van de maand van 12.00 - 17.30 uur

1 maart 2010, Huize Egmont

Mon, 01 Mar 2010 09:48 +0100

Over zandsteen en longziektes

Het is maandag 1 maart 2010. Op de foto zie je Huize Egmont aan de Langestraat. Het gebouw wordt ook wel Huize De Dieu genoemd, omdat het in 1742-1745 werd gebouwd voor Carel de Dieu (1700-1789).
Carel was een nakomeling uit een Noordhollands regentengeslacht. Hij werd geboren in Alkmaar en na een tijd in Amsterdam te hebben gewoond, keerde hij hier terug om diverse ambten te bekleden waaronder dat van burgemeester. Bij de bouw van het pand waren vele belangrijke bouwers en beeldhouwers betrokken. In de top van het pand siert het alliantiewapen van De Dieu en die van zijn vrouw Anna de la Croix. De voorgevel is uitgevoerd in zandsteen, een uniek bouwmateriaal voor Alkmaar. Er hangt een zwart stalen bord aan met de volgende informatie:

Rococo woonhuis (1742-1745), ontworpen door Jean Coulon voor burgemeester Carel de Dieu. Tijdens de Brits-Russische inval in 1799 eerst hoofdkwartier van generaal Deandels, bevelhebber van de eerste Bataafse divisie, daarna van de Hertog van York, opperbevelhebber van het Brits-Russische leger.

Zandsteen
Door verwering krijgt een van oorsprong geelbruine zandsteen de kenmerkende grijze kleur. Het Paleis op de Dam in Amsterdam is ook een voorbeeld van zandsteenbouw. Zandsteen werd in Nederland en België vrij veel toegepast als bouwmateriaal, maar sinds 1951 is het bewerken van zandsteen in Nederland verboden. Dit vanwege de grote hoeveelheid kwartsstof die bij het hakken vrijkomt en de de longziekte silicose veroorzaakt.

28 februari 2010, de Vlaminck

Sun, 28 Feb 2010 16:39 +0100

Over Joppiesaus en een patatje stoof

Het is zondag 28 februari 2010. Een druilerige zondag is ideaal om je eens tegoed te doen aan een overheerlijk frietje. De lekkerste patat van Alkmaar haal je bij friethuis de Vlaminck aan de Voordam. Op 21 oktober 1994 begonnen Jan en Hariët Molenaar hier hun handel in zelfgemaakte verse Vlaamse friet. Op hotdogs na verkopen ze geen andere snacks en dat is misschien ook wel hun succes, alle aandacht gaat naar één product uit; de friet. Voor de oprichting van de Vlaminck werkte Jan zestien jaar lang o.a. als bedrijfsleider bij Broodje van Dick te Zaandam, welke in 1983 werd uitgeroepen tot beste zaak van Nederland. Jan is nu langzaam zijn taak en zaak aan het overdragen aan zijn zoon Ivo.

Een kijkje op de website van de Vlaminck is de moeite waard. Ze zijn met deze hilarische, doch informatieve website prijswinnaar 'beste website snackbar' geworden, uitgeroepen door het vakblad voor snackbarhouders.

Als klant kun je kiezen uit 19 verschillende soorten saus, zoals bijvoorbeeld Joppiesaus, Samuraisaus en uiteraard ook de Belgische mayonaise. Specialiteit van het huis is een patatje stoofvlees. Voor degene die nooit verder durven te gaan dan een patatje mayo, lichten we nu de wat exotischere sauzen toe;Joppiesaus: Kerrie- en uiensausSmikkelsaus: GrillesausTartaresaus: Belgische uien- en augurkensausAndalousesaus: Belgische cocktailsausSamuraisaus: Pittige hete saus met cayennepeperAmericain: Tomaat- met tuinkruidensaus

27 februari 2010, Houtwaard

Sat, 27 Feb 2010 11:53 +0100

Over houtskeletbouw

Het is zaterdag 27 februari 2010. Snowboardster Nicolien Sauerbreij heeft gisteravond goud gewonnen op de Olympische Spelen in Canada. In Canada wordt houtskeletbouw al eeuwen toegepast op grote schaal, dit komt uiteraard door de grote voorradigheid van goed hout. In de jaren 70 wordt het op bescheiden schaal in Nederland geïntroduceerd. Zo ook aan de Wielingenweg, Kotterstraat en de Kofschipstraat ook wel de Houtwaard genoemd in Alkmaar. Hier staan 72 bijzondere houtskeletwoningen van de architect Abe Bonnema gebouwd in 1977-1979. Het systeem van houtskeletbouw houdt in dat de wanden zijn opgebouwd uit houten stijlen en de buitengevels bekleed zijn met houten delen (redwood).

Het ontwerp van Bonnema kreeg het stempel 'experimenteel woningbouwproject' omdat het zich onderscheidde in originaliteit en in het bewust zoeken naar karakteristieken die voortvloeien uit de gekozen bouwmethode. Hiermee won Bonnema een open prijsvraag van o.a. het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening.

In Alkmaar is op nog een plek houtskeletbouw te vinden, namelijk aan de Breelaan te Oudorp.

26 februari 2010, Nassaubrug

Fri, 26 Feb 2010 10:24 +0100

Over kneppels en bredere bruggen

Het is vrijdag 26 februari 2010. Een voor het Alkmaars bolwerk beeldbepalende brug is de Nassaubrug. De brug ligt over de Singelgracht aan de westzijde van het centrum. De brug werd in 1908 aangelegd toen de nieuwe wijk het Nassaukwartier van de grond kwam en vormde een passende overgang van de oude stad naar de nieuwe wijk. Eerder kende Alkmaar drie van dit soort houten bruggen, waarvan er twee het veld hebben moeten ruimen. Op deze archieffoto zie je de oude Emmabrug, die nu dus is vervangen voor een bredere brug.

Het is ooit de bedoeling geweest in het verlengde van de Nassaulaan ook een bredere verkeersbrug aan te leggen zoals nu de Emmabrug en de Heilooerbrug. De Nassaulaan zou dan functioneren als doorgaande weg en er zou een verbindingsstraat komen tussen de Nassaulaan en de Lindelaan. De verbindingsstraat en de grote brug zijn er nooit gekomen en dus is deze prachtige houten brug als enige in Alkmaar behouden gebleven.
De leuningen zijn gemaakt van dikke houten stammen en takken, waardoor de brug een geheel eigen karakter heeft. De naam van de brug is dus de Nassaubrug maar wordt in de volksmond de Kneppelbrug genoemd, een kneppel is een dwarsbalk of een korte dikke stok.

25 februari 2010, Hekelstraat

Thu, 25 Feb 2010 13:23 +0100

Over vlas en iemand hekelen

Het is donderdag 25 februari 2010. Vandaag banen we ons een weg naar een straatje in het oude deel van Alkmaar. De Hekelstraat heette voor de reformatie de Sint Jansstraat, omdat de straat naar de Sint Janskerk liep (nu de Kapelkerk). Daarvoor nog heette het straatje de krommedijk van de Voormeer. Het straatje is de Hekelstraat gaan heten dankzij het Hekelhuis dat er te vinden was. Een hekel is een plankje met ijzeren tanden om vlas egaal mee te kammen voordat je er linnen van kunt weven. In het Hekelhuis werd, hoe verrassend, het vlas gehekeld en tot linnen verwerkt. Naast vlaskopers werden er in de Hekelstraat ook veel andere ambachten uitgeoefend en er zijn dan ook vele historische geveltjes en winkelpuien te vinden. Het straatje behoorde tot eind 19de eeuw tot hét winkel- en ambachtscentrum van Alkmaar.

Nu jullie weten wat een hekel is, kunnen jullie wellicht ook concluderen waar het Nederlandse spreekwoord Iemand over de hekel halen of Iemand hekelen vandaan komt. Als men iemand over de hekel haalt, wordt de persoon flink over de kam gehaald of flink onder handen genomen. Het spreekwoord betekent 'scherpe kritiek op iemand uiten', 'iemand veroordelen' of 'kwaadspreken over iemand'
Een hekel aan iemand hebben heeft dan weer niets met deze vlaskam te maken. Waarschijnlijk komt deze betekenis van het Duitse Ekel, wat afschuw betekent.

24 februari 2010, Maarten Pietersz van der Mey

Wed, 24 Feb 2010 10:04 +0100

Over brandende hoepels en een polsstok

Het is woensdag 24 februari 2010. De coach van Sven Kramer heeft gisteravond de blunder van zijn leven begaan. Hij stuurt Sven tijdens zijn race op de tien kilometer de verkeerde baan in waardoor hij zijn tweede gouden medaille misloopt. Van een gevallen held stappen wij graag naar onze eigen stadsheld; Maarten Pietersz van der Mey. Zijn bronzen beeld uit 1965 is gemaakt door Mari Andriessen en staat op het Kerkplein bij de Grote Kerk.

In 1573 belegerden Spaanse troepen Alkmaar en was de stad omsingeld. De bevolking verzette zich dapper door de Spanjaarden te bekogelen met kokend teer en brandende hoepels, maar ons kleine stadje leek niet bestand tegen de wereldmacht. Wie niet sterk is moet slim zijn en dus werd stadstimmerman Maarten Pietersz van der Mey op pad gestuurd gewapend met zijn polsstok waarin een brief van het Alkmaarse stadsbestuur zat verstopt. Dwars door de linies begeeft hij zich springend over sloten en greppels naar Schagen, waar de militair opperbevelhebber van de streek zich bevindt, geuzenleider Diederik van Sonoy. In de brief staat het verzoek aan Sonoy om de dijken van de Zuiderzee door te steken en de sluizen open te draaien om zo de Spanjaarden te laten verdrinken. Diederik van Sonoy geeft het bevel, en langzaam aan begint het water rondom Alkmaar te stijgen. De Spanjaarden beginnen te vluchten en op 8 oktober 1573 blazen de laatste Spanjaarden de aftocht. Het leger is door het opkomende water verdreven, na een beleg van 7 weken is Alkmaar weer vrij. Het bleek het keerpunt in de Tachtigjarige Oorlog te zijn.

23 februari 2010, Karperton

Tue, 23 Feb 2010 09:34 +0100

Over zelfkazen en parkeren tussen de koeien

Het is dinsdag 23 februari 2010. Aan de zuidkant van het Noordhollands Kanaal ligt de Kanaalkade, vroeger de Handelskade genaamd. Er lagen hier dan ook altijd grote schepen die geladen en gelost werden. Vervoer over het water was een goedkope transportmanier en dus was het een logische keuze om fabrieken aan het water te bouwen voor de aanvoer van grondstoffen en het verladen van producten.
In de tijd dat het zelfkazen minder werd, nam het aantal kaasfabrieken toe. In 1919 werd aan de Kanaalkade kaasfabriek Eyssen gebouwd, in 1936 kwam daar de Karperton bij, een kaasfabriek van de heer Grondsma. Naast gewone kaas werd er veel smeerkaas geproduceerd. Toen de fabriek werd gesloopt kwam er in 1984 een parkeergarage voor in de plaats. Op het hoekstuk van de garage is dit oude kaasembleem nog te zien die op de fabriek op dezelfde plek zat, de naam Karperton bleef.

In 2003 is de garage gerenoveerd voor een bedrag van 1,5 miljoen euro. Alle verdiepingen zijn toen voorzien van schilderwerk uitgevoerd door kunstenaars van het bedrijf Stad en Kunst. Zij hebben alle muren en kolommen in de garage voorzien van kleuren en afbeeldingen waardoor mensen makkelijk hun auto zouden kunnen terug vinden. De afbeeldingen hebben allemaal te maken met de oude functie van de plek; die van Kaasfabriek en wellicht ook wel een beetje met de Alkmaarse kaasmarkt, die om de hoek van de garage wordt gehouden. De entree is gedecoreerd met kaas, er is een parkeerdek met melk, met koeien, met kaasdragers, en met het keurmerk van de Nederlandse kaascontrole. Op de bovenste verdieping zie je taferelen van Alkmaar rond 1900 en op het kelderniveau zijn muizen te zien.

22 februari 2010, Huis met de gouden ster

Mon, 22 Feb 2010 13:30 +0100

Over gloppen en gluipen

Het is maandag 22 februari 2010. Vannacht heeft Nederland weer een gouden plak weten te bemachtigen, ditmaal versloeg Ireen Wüst haar rivalen op de 1500 meter. Daarom zijn we vandaag wederom op zoek gegaan naar een onderwerp met gouden details; Het huis met de gouden ster. Deze prachtige trapgevelwoning aan het Fnidsen werd in 1623 gebouwd door Jacob van Oudesteijn, kapitein van een compagnie voetknechten (soldaten te voet). De tweede bewoner was Dirck van der Does, de Burgemeester en Raet van Alkmaar.
Het pand is in 1918 verwoest door brand maar daarna gelukkig weer herbouwd. We hebben het huis al eens op een oude archieffoto laten zien, toen klompen- en borstelhandel Boom haar winkel er gevestigd had. Tegenwoordig is kunsthuis Alkmaar er geherbergd, zij verkopen en verhuren moderne kunst.

Het pand is te zien door het Wijde Glop heen. Glop is een typisch Noord-Hollands of Fries woord. In andere delen van Nederland zou men van een slop of steeg praten. Het woord glop is afgeleid van glippen of gluipen. Gloppen zijn doorgangen tussen huizen voor algemeen gebruik, vroeger ook wel 'gemeene gloppen' genoemd. In Alkmaar kennen we ook het Payglop (genoemd naar een bepaalde kaassoort) en het Kleine Glop. Op de waddeneilanden komen ook gloppen voor, al duidt de term hier soms ook op een vaargeul in het ijs, een open ruimte in de duinen of de spleet tussen de borsten van een vrouw.

21 februari 2010, Duivenwagen

Sun, 21 Feb 2010 11:50 +0100

Over duifjes op een wagentje

Het is zondag 21 februari 2010. Mark Tuitert zorgde vannacht voor een enorme verrassing door de olympische titel op de 1500 meter te veroveren. Dus wilden wij vandaag als eerbetoon onze symbolische interpretatie van Olympsiche ringen met een goud randje laten zien.
Dit kunstwerk van de beroemde kunstenares Marte Röling is onthuld met de opening van de vernieuwde Friese brug in 2009. De kunstenares kreeg de opdracht een kunstwerk te vervaardigen die voor een mooi entree naar Alkmaar zou zorgen, dit werd de Duivenwagen

De uitleg van de kunstenares:
Een brug verbindt twee oevers, er gaan dingen onderdoor en er rollen dingen overheen van de ene naar de andere oever. Vroeger waren dat boerenkarren, nu zijn dat auto's en fietsen. Zelf was ik op dat moment aan de slag met een project over vredesduifjes en toen ontstond langzaam het beeld van dit kunstwerk; de Duivenwagen. Als de brug openklapt komen de duiven in hun volle glorie in het zicht en als de brug dicht is zie je ze rustig rijdend op hun wagen

De stalen ringen zijn vervaardigd door PMF staalbedrijf, en hebben een jaar staan doorroesten om de juiste bruine kleur te krijgen. De grootste bedreiging voor het kunstwerk is vandalisme. Het lijkt verleidelijk om een gouden duifje mee naar huis te nemen. Wat daar tegen zou moeten weren zijn lampen op de brug en camera's die gericht staan op het kunstwerk. Toch is er volgens ons al eens een duifje soldaat gemaakt.

20 februari 2010, Gemeenteraadsverkiezingen

Sat, 20 Feb 2010 16:32 +0100

Over het rode potlood en overplakken

Het is zaterdag 20 februari 2010. Het vierde kabinet Balkenende is vanmorgen gevallen. Tijd om vandaag aandacht te besteden aan de Alkmaars politieke strijd die in volle gang is.
Éénmaal in de vier jaar vinden er verkiezingen voor de gemeenteraad plaats. Het is jullie vast niet ontgaan dat de volgende er weer bijna aan zitten te komen, namelijk op woensdag 3 maart 2010. Partijen voeren nu dan ook volop campagne in de media en op straat, zoals op deze speciaal geplaatste verkiezingsborden waarvan er veertien te vinden zijn in Alkmaar. Het overplakken op deze borden is altijd een groot probleem gebleken en dus zou elke partij veelvuldig moeten controleren of haar pamflet nog wel zichtbaar is.
De omvang van een gemeenteraad hangt samen met het aantal inwoners van de gemeente. In Alkmaar bestaat de raad nu uit 10 partijen die samen 37 zetels hebben. Met de aankomende verkiezingen doen er maar liefst 14 partijen mee. Als elke partij minimaal één zetel in de raad krijgt, wordt het vormen van een coalitie een lastige taak. Deelnemende partijen aan de Alkmaarse gemeenteraadsverkiezingen van 2010 zijn:

PvdA, OPA, SP, VVD, CDA, GroenLinks, Leefbaar Alkmaar, D66, ChristenUnie, Trots op Nederland, VSP, PartijVoorBurgers, Nederlandse Moslim Partij en de Partij moederCAO

Omdat de stemcomputer niet meer betrouwbaar genoeg wordt geacht mogen we met deze verkiezingen weer heerlijk ouderwets met het rode potlood stemmen. Ben je er nog niet uit wat jouw politieke kleur voor deze verkiezingen is, dan biedt wellicht het kieskompas een uitkomst.

19 februari 2010, de Keizerskroon

Fri, 19 Feb 2010 15:35 +0100

Over verdwenen liefde en paardenbelasting

Het is vrijdag 19 februari 2010. Gisteravond hebben we onze belastingaangifte gedaan, wat ons inspireerde tot het onderwerp van vandaag.
De gevelsteen met de kroon van Karel de Vijfde geeft dit pand haar naam; de Kroon of de Keizerskroon. Kronen waren vroeger vooral op gevels van herbergen te vinden en deze kroon verwijst dan ook naar een gelijknamige herberg elders in de stad, van een familielid van de toenmalige bewoner.

Omstreeks 1547 komt het pand aan de Mient in handen van een Hoornse wijnkoopman die zich in Alkmaar heeft gevestigd; Jacob Coren. Hij laat de stadswapens van Alkmaar (Burcht) en Hoorn (Hoorn) aanbrengen. Hij heeft ook de gevel in de huidige vorm laten maken. De twee beelden stellen geloof (links met kruis) en hoop (rechts met anker) voor. Het verhaal gaat dat er nog een derde beeld op de top van het pand zou hebben gestaan; de Liefde. Op een dag zou dit beeld spoorloos verdwenen zijn.
Coren overlijdt in 1566 en laat een duur pand achter waar een hoge belasting voor betaald moest worden. Belasting betaalde je naar rijkdom. Er werd bijvoorbeeld gekeken naar het aantal schoorstenen en stookplaatsen, het aantal en de grootte van de ramen en deuren en hoeveel dienstbodes je bezat. De belastingambtenaar kwam aan huis om zelf het aantal en de grootte van bijvoorbeeld de ramen te inventariseren.
Eind 18e eeuw, begin 19e eeuw werd naast de al bestaande belastingen de Paardenbelasting van Gogel ingevoerd. Het paard was de auto van de 19de eeuw, het middel om jezelf te vervoeren en dus ook een aantrekkelijk middel voor de overheid om belasting te heffen. Voor het eerste paard dat je bezat betaalde je toen vijfentwintig gulden per jaar. Dit bedrag liep op naarmate je meer paarden bezat.

Na Jacob Coren hebben er dan ook alleen vermogende lieden, rijke kooplui en renteniers in het pand gewoond, waaronder een burgemeester en een zijdekoopman. De zuidvruchten, die naast de beelden zijn afgebeeld, zijn toegevoegd in 1672 toen waarschijnlijk een fruithandelaar het pand in zijn bezit had. De Keizerskroon is het buurpand van Koopmanshuis de Zijworm.

18 februari 2010, Het Moriaanshoofd

Thu, 18 Feb 2010 15:11 +0100

Over gapers en een goed medicijn

Het is donderdag 18 februari 2010. Het Moriaanshoofd heeft in de loop der eeuwen de meest uitlopende functies gehad, zo is het ambtswoning geweest van enkele burgemeesters en ooit vond koning Lodewijk Napoleon (de broer van de Franze keizer Napoleon Bonaparte) er onderdak. In 1718-1720 liet de toenmalige bewoner, de rijke jurist Simon Schagen het pand geheel verbouwen, met als resultaat de rijk versierde voorgevel. Alle details in deze gevel refereren naar de rechtspraak en naar Simon Schagen zelf: De dubbele ingangsdeur bevat in sierlijke krulletters de gespiegelde monogrammen van Simon Schagen (SS) en zijn vrouw Cornelia Craft (CC).

17 februari 2010, Lantaarnpaal - Zitbank

Wed, 17 Feb 2010 06:56 +0100

Over Wendelaar en een eerbetoon

Het is woensdag 17 februari 2010. Ons onderwerp van vandaag was letterlijk het lichtpuntje op onze nachtelijke zoektocht door Alkmaar. Deze bijzondere stenen lantaarnpaal met zitbank rondom is een ontwerp van architect Alexander Kropholler, één van de belangrijkste voormannen van het traditionalisme. Ook door hem ontworpen zijn het voormalig politiebureau (aan het Kerkplein) en het Hooge Huys (aan het einde van de Langestraat). De lantaarn is een eerbetoon van de burgerij aan de toentertijd zittende burgermeester W.C. Wendelaar ter gelegenheid van zijn twaalfjarige ambtsjubileum in 1932.

Bijzonder is dat het object eerst op een andere plek stond, namelijk bij het Canadaplein ter hoogte van de Paternosterstraat. De oude locatie is te zien op deze foto gemaakt in 1980 uit het regionaal archief. De lantaarn is verplaatst en staat nu vlak naast de ingang van de Grote Sint Laurenskerk aan de Koorstraat.

16 februari 2010, De Zoete Inval

Tue, 16 Feb 2010 14:32 +0100

Over balletjeswinkels en de zoete inval

Het is dinsdag 16 februari 2010. Vandaag een zoet onderwerp. Dit pand aan het Verdronkenoord was het middelste deel van �?�?�?©�?�?�?©n van de grootste gildehuizen van Alkmaar; het Schippershuis. Samen met naastgelegen panden vormden het een onderkomen voor het Schippersgilde. Er kwamen hier voornamelijk Amsterdamse schippers bijeen. Het hoekpand was ingericht als veerhuis met een tapperij.

De afbeelding op de gevelsteen werd De Zoete Inval genoemd. Het was een bekende gevelsteen voor zogenaamde balletjeswinkels, winkels waar je zoetigheid kon kopen. Bij snoepwinkels was de afbeelding vaak een weesjongen die in een suiker- of stroopvat duikelt. Op deze steen zie je echter een bebaarde man met een pul bier, wat op een herberg duidt.
In onze zoektocht naar informatie over de gevelsteen stuitten we op twee reclameteksten over De Zoete Inval, die we jullie niet wilden onthouden;

In den Zoeten Inval, In 't quaet te vallen is eerst zoet
Doch het verandert ras in roet, Maar dese inval kan ieder gerijven
Gij geeft geld, ik waar, elk kan hier eerlijk blijven

Mijn handel is zeer zoet, En ik heb lekkere waar
Die hier wat hebben moet, Die is ter eerste klaar

15 februari 2010, Biermuseum de Boom

Mon, 15 Feb 2010 14:12 +0100

Over bier drinken als water

Het is maandag 15 februari 2010. Carnaval is in volle gang, en heel zuidelijk Nederland doet zich dagen achtereen tegoed aan duizenden pintjes (of zoals ze het in Brabant ook wel noemen; gele rakkers mee un wit kragke). Daarom vandaag in Dit is Alkmaar aandacht voor Alkmaar en bier.

In de 16de en 17de eeuw werd bier gedronken zoals wij nu water drinken. Het grachtenwater was niet zuiver, omdat hier vrijuit alles in geloosd werd. Regenwater was niet altijd voorradig. Omdat bier van duinwater werd gebrouwen, was dit een gezond alternatief. Eeuwenlang werd zuiver duinwater in tonnen op boten naar de Alkmaarse bierbrouwerijen vervoerd. Met een zogeheten waterboom (een klein hefboomsysteem) werden vervolgens de tonnen op de kade gehesen. Alkmaar kende in deze tijd meerdere brouwerijen, zoals De Gryeckse A, De Burg, de Witte Leeuw, 't Lam en de Boom. Verschillende Alkmaarse straatnamen verwijzen nog naar dit Alkmaarse bierverleden zoals de Bierkade en de Huigbrouwerstraat. De accijnstoren aan de Bierkade diende voor het innen van de accijnzen op het bier.

Eerdergenoemde bierbrouwerij de Boom (van 1647 tot 1749) was één van de grootste bierbrouwerijen die Alkmaar heeft gekend en was gevestigd in het 17de eeuwse pand op de hoek van de Houttil. De naam 'de Boom' verwees naar de waterboom waar je eerder over las. Tegenwoordig is er een biermuseum in de voormalige brouwerij gevestigd, waar je alles over de geschiedenis van het bier drinken en het oude brouwproces kunt leren. In het proeflokaal bij het museum kun je een groot aantal verschillende Nederlandse bieren bestellen, waaronder (indien voorradig) Alkmaars Boombier.

14 februari 2010, Kabouterdeurtje

Sun, 14 Feb 2010 12:07 +0100

Over kabouters en een mysterieus deurtje

Het is zondag 14 februari 2010. Valentijnsdag, de dag van de liefde en dus vandaag van ons geen zakelijke weetjes en historische feitjes, maar een romantisch en mysterieus tafereeltje waar ons hart sneller van ging kloppen.

Het woord kabouter zou afgeleid zijn van het Duitse kobold of mogelijk van het Romeinse kuba-walda, wat 'huisbewaarder' betekent.
Verhalen over extreem kleine mannetjes die een grotendeels verborgen leven leiden, spelen in verschillende Europese culturen een rol. De kabouter is daarbij een variant die met name in de Lage Landen voorkomt. De grootte van een kabouter varieert van 15 tot 45 cm (inclusief puntmuts), de gemiddelde leeftijd is 350 jaar. Kabouters vallen wel eens ten prooi aan roofdieren, zoals marters en katachtigen. Ze wonen in paddenstoelen, konijnenholen, maar ook in holle bomen. Ze zijn de mensen vriendelijk gestemd en verrichten vaak ook klusjes voor de mens, dus wees niet gevreesd. Het schijnt dat je kabouters kunt lokken met melk en brood en zelfs met bier...

In Nederland treft men de grootste kabouterconcentraties aan op de Veluwe, in Drenthe, Overijssel, de Achterhoek en Zuid-Limburg. Er komen maximaal vijftien kabouters per honderd hectare voor. In de vlakke gebieden zijn ze nog schaarser en komen ze alleen voor op boerderijen en in molens. In de steden vinden we de huis- en tuinkabouters. Langs de kusten (met piekconcentraties in Noord-Holland) komen enkel de duinkabouters voor. Kabouters houden niet van warme gebieden en zullen dan ook niet zuidelijker dan België worden aangetroffen.

Dit deurtje zit in een boom in het Kennemerpark in Alkmaar. De vraag van ons is natuurlijk van welke kabouter dit deurtje is. Daarom de oproep: Stuur ons jouw verhaal of jouw informatie over dit kleine, mysterieuze huisje.

13 februari 2010, Huize Voorhout

Sat, 13 Feb 2010 14:17 +0100

Over de Ortskommandantur en bejaarde nonnen

Het is zaterdag 13 februari 2010. Één van de grotere gebouwen van Alkmaar is Villa Huize Voorhout aan de Kennemerstraatweg. Het complex heeft vanaf haar ontstaan veel verschillende functies gehad.
De villa werd in 1906 gebouwd naar een ontwerp van dè ontwerper van landhuizen en villa's uit die tijd: de Hilversumse architect Johan Hanrath. Opdrachtgever voor de bouw was meester W.C. Bosman (directeur van rederij Alkmaar Packet). De naam van de villa verwijst naar het vroeger op deze plek gelegen deel van het park de Hout: het Voorhout.

In 1938 kreeg het huis een andere bestemming; die van luxe tehuis voor rijke bejaarden. Er werd achter de villa een grote vleugel aangebouwd in dezelfde stijl met een bijpassend monumentaal tuinhek. Ditmaal was het ontwerp van het bekende Alkmaarse bouwbureau F.H. Ringers en Zn. De ongeveer zestig bewoners konden helaas niet lang genieten van hun prachtige nieuwe onderkomen, want in de Tweede Wereldoorlog werd het pand geconfisqueerd door de Duitsers en zat het Ortskommandantur er gevestigd (hoofdkwartier van de Duitsers in de steden). Na de bevrijding in 1945 vestigde het Militair Gezag zich in Huize Voorhout die vanuit hier NSB'ers en collaborateurs opspoorden en berechtten. Vervolgens woonden er eerst verpleegsters van het Centraal Ziekenhuis en daarna bejaarde nonnen die tevens in het ziekenhuis hadden gewerkt. Eind jaren 90 verlieten de nonnen huize Voorhout omdat het de huidige bestemming zou krijgen; de vleugel is appartementencomplex en in de oorspronkelijke villa zit nu een advocatenkantoor.

12 februari 2010, ijsbaan de Meent

Fri, 12 Feb 2010 10:45 +0100

Over Eric Heiden en de schaats4daagse

Het is vrijdag 12 februari 2010. De Winterspelen gaan vandaag van start in Vancouver. Alle ogen zijn gericht op schaatser Sven Kramer en daarom snijden wij vandaag in ons rondje Alkmaar een ijzig onderwerp aan; kunstijsbaan de Meent.
De term Meent werd vroeger gebruikt voor een onverdeelde gemeenschappelijke weide (op zandgronden). De Alkmaarse ijsbaan de Meent werd na drie jaar intensief vergaderen in februari 1972 geopend. Een half jaar voor de opening moet er nog een actie onder de bevolking worden gehouden voor de verkoop van certificaten. Het provinciebestuur eist namelijk het bewijs dat Alkmaarders zelf ook financieel iets over hebben voor het sportcomplex. De ijsbaan voorziet in een belangrijke behoefte en krijgt een bovenregionale functie. Er worden nationale en internationale wedstrijden gehouden. Zo wordt in februari 1977 het eerste WK sprint in Nederland gehouden op de Meent. Winnaar is Eric Heiden, voor het eerst in de schaatshistorie wint een schaatser in hetzelfde jaar het WK allround en het WK sprint.

In 1997 wordt de ijsbaan uitgebreid met een overdekte ijshal van dertig bij zestig meter voor recreatief gebruik. In 2000 wordt het ijsstadion gerenoveerd en de 400 meter baan (half)overkapt, op verzoek van de KNSB. Tot dan toe is er namelijk geen overdekte ijsbaan in de provincie beschikbaar, waardoor de trainings- en wedstrijdomstandigheden aanzienlijk minder zijn. De toegangerscapaciteit bedraagt ongeveer drieduizend.
De ijsbaan is berucht en beroemd om de aanwezige windvang. De wind kan als een trechter gevangen worden in het stadion, waardoor de rijders soms continu wind mee of continu wind tegen hebben.

Deze winter schreeuwt natuurlijk om schaatsen op natuurijs, maar mocht dat nou niet meer gaan lukken dan organiseert ijsbaan de Meent de schaats4daagse 2010. Van maandag 22 tot en met 26 februari kun je vier dagen schaatsen en kies je zelf welke afstand je aflegt. Kijk voor meer info op de website van de Meent.

11 februari 2010, Grand Hotel Alkmaar

Thu, 11 Feb 2010 12:48 +0100

Over de postwet en windvaantjes

Het is donderdag 11 februari 2010. Vandaag berichten we jullie over post.
In het begin van de geregelde postdiensten waren er geen postkantoren en was het woonhuis van de postmeester tevens de plek waar de post werd afgeleverd. Hier kon de post vervolgens ook weer worden afgehaald. De geadresseerde moest toen betalen voor de post, hij klopte buiten aan bij een luikje in de muur en wachtte hier tot hij werd geholpen.
De postwet van 1850 bepaalde dat elke gemeente een postkantoor moest krijgen. In 1877 werd dit prachtige pand gebouwd als onderkomen voor het postkantoor van Alkmaar en voor het Kadaster. Het ontwerp is van de hand van Cornelis Hendrik Peters (leerling van architect Pierre Cuypers). Peters' officiële taak was het ontwerpen van post- en telegraafkantoren waar hij er dan ook zo'n 120 van op zijn naam heeft staan. Één van zijn belangrijkste bouwwerken was het hoofdpostkantoor in Amsterdam uit 1895-1899, nu bekend als Magna Plaza.

Helemaal links zat de ingang tot het Kadasterkantoor en helemaal rechts zat de voordeur van de directeurswoning van het postkantoor. Het postkantoor is in 1916 verdwenen uit het pand. Vorig jaar is het gebouw grondig gerestaureerd en herbergt nu een hotel en een restaurant.
Als je omhoog kijkt zie je op het dak nog twee windvaantjes uit de begintijd van dit pand; op de ene staat H&K (Hypotheken en Kadaster) op de andere KP (Koninklijk Postkantoor).

10 februari 2010, Provadja

Wed, 10 Feb 2010 11:49 +0100

Over een zilveren tabaksdoos en weesmeisjes

Het is woensdag 10 februari 2010. Het pand van vandaag mag er best wezen, met een nieuw pak sneeuw siert het statig het Verdronkenoord. Het werd in 1818 ontworpen door stadsarchitect Willem Hamer met als functie een Rooms-Katholiek weeshuis. Ook de hardstenen stoeppalen voor het pand werden door hem ontworpen. Beloning voor Hamer was een zilveren tabaksdoos met het ontwerp van het weeshuis erin gegraveerd. In het regionaal archief is een foto te zien uit 1894 van koningin Emma en Wilhelmina voor het pand tijdens een bezoek aan Alkmaar. Zij kregen toen bloemen aangeboden van het oudste en het jongste weesmeisje. In 1889 werd het pand verbouwd.

Sinds 1981 is het theater- en filmhuis Provadja er gevestigd. Provadja is in 1971 opgericht in Alkmaar als één van de eerste filmhuizen in Nederland en zat tot 1981 op de Laat. In 2013 zal Provadja verhuizen, het is de planning dat in dat jaar het Doelenveld geheel getransformeerd is tot derde cultuurplein van Alkmaar. Aan dit plein zal YXIE haar deuren openen, het nieuwe cultuurpodium voor Provadja en Stichting Lucebert (met o.a. een moderne nieuwe theaterzaal, drie filmzalen, een expositieruimte, horeca en een studiecentrum).

9 februari 2010, Adriaan Anthonisz

Tue, 09 Feb 2010 13:40 +0100

Over de fortificatie van Alkmaar

Het is dinsdag 9 februari 2010. Vandaag een onderwerp dat wij eens breed zullen uitmeten. Adriaan Anthonisz van Alkmaar wordt in 1543 in Metz (Frankrijk) geboren maar vestigt zich al gauw in Alkmaar als landmeter en vestingbouwkundige. Hij is voor Nederland en verschillende andere landen van groot belang geweest om zijn ontdekkingen op het gebied van wiskunde, landbouw, vestingbouw en cartografie.

Zijn bekendste werken zijn de verschillende vestingen die hij heeft ontwikkeld, waaronder het Alkmaarse bolwerk.
Voor de fortificatie ligt Alkmaar er geheel onbeschermd bij. Aan de Oostzijde (de Voormeer) ligt de stad geheel open, voor de Bierkade staat enkel een rij palen. De rest van de stad wordt beschermd door een oud muurwerk dat slechts wordt gesteund door een aarden wal. De Oudegracht is de zuidelijke stadsgracht.
Adriaan krijgt daarom de opdracht een plan te maken voor de fortificatie van Alkmaar. Hij maakt van het Alkmaar in snel tempo een onneembare vesting. Aan de zuidzijde wordt de stad honderd meter verder uitgelegd en ontstaat een zware stadsmuur met een nieuwe vestingsgracht. De Oudegracht ligt nu dus binnen de vesting. Ook aan de Oostzijde (Voormeer) komen verdedigingswerken. Toen op 16 juli 1573 de Spaanse vijand kwam was de Alkmaarse vesting nog niet geheel af. Toch overwint Alkmaar door de nieuwe vestingwerken de Spanjaarden.

Met de Alkmaarse fortificatie maakte Adriaan naam en krijgt hij opdracht veel meer steden te versterken. Zo promoveert de Alkmaarse landmeter tot Superintendent der fortificatie van Holland en Utrecht. Onder andere van zijn hand zijn de versterkingen van Amsterdam, Amersfoort, Naarden, Utrecht, Muiden, Harlingen, Goes, Stavoren, Bourtange, Zwolle, Hoorn en Willemstad.

Dit bronzen beeld van Adriaan Anthonisz is van de kunstenaar John Bier en geplaatst ter gelegenheid van de opening van winkelcentrum Noorder Arcade in 1997.

8 februari 2010, Huize Oort

Mon, 08 Feb 2010 13:49 +0100

Over Oort en Bruinvis

Het is maandag 8 februari 2010. Dit rijksmonument aan de Oudegracht werd in 1597 gebouwd voor een geslacht van voorname houtkopers. Het pand heeft in alle eeuwen die volgen diverse bestemmingen gehad en wordt ook wel Huize Oort of Bruinvishuis genoemd. De eerste vernoeming komt van dominee A.J.P. Oort, die het kocht in 1851. De kleine aanbouw rechts naast het pand was het koetshuis van de dominee. Tot 1938 is het pand in bezit gebleven van de familie Oort. Vervolgens heeft er een christelijke kleuterschool ingezeten (red.: bedankt voor deze tip!).
In 1957 is het door de gemeente aangekocht en gerestaureerd en van 1966 tot 1992 in gebruik genomen als gemeentelijk archief. Uit deze periode stamt de tweede naam van het huis; Bruinvishuis. Bruinvis (1829-1922) was de eerste gemeentearchivaris van Alkmaar en tevens directeur van het Stedelijk Museum. Tegenwoordig is Huize Oort weer een particulier woonhuis.

Het pand heeft van buiten, maar vooral ook van binnen mooie details. Boven de voordeur bevindt zich een in hout gesneden bovenlicht met een alliantiewapen. Binnen ligt er in de hal en de gang een marmeren vloer. Dan is er nog de prachtige tuinkamer, met een schitterend gestukadoord schoorsteenstuk van een vrouw die grootmoedigheid symboliseert en een fraai stucplafond met afbeeldingen van de vier jaargetijden. De tuin waar deze tuinkamer zich bevindt hebben we eind januari al laten zien en ligt aan de Gedempte Baansloot

Het gebouw links naast Huize Oort stamt uit 1966 en is aangebouwd aan Huize Oort als depotgebouw en leeszaal van het gemeentelijk archief. De gevel is afgestemd op Huize Oort. Toen het gemeentelijk archief in 1992 uit Huize Oort ging, kwam er in dit bijgebouw een archeologisch centrum met een gemeentelijk depot voor bodemvondsten; Centrum Bruinvis.

7 februari 2010, Don Bosco-kerk

Sun, 07 Feb 2010 14:48 +0100

Over een zeemijn op de kerk

Het is zondag 7 februari 2010. De dag des Heren, en dus doen wij elkaar geloven dat een kerk vandaag het beste onderwerp is. De voormalige Don Bosco-kerk aan het Geert Groteplein is gebouwd in 1961 in de bijzondere vorm van een stolpboerderij. Het markante, opvallende kruis dat het dak van de kerk altijd sierde werd in opdracht gemaakt door Henny van der Linden. Hij maakte ook het kruis voor de gesloopte Dominiscuskerk.
De opdracht luidde een kruis van ongeveer zes meter hoog te maken met als verbinding een bol, die symbool stond voor de wereld. Ze vonden de perfecte bol bij metaalbedrijf Maasdam en Dekker, die veel schroot heeft afkomstig van de marine; een oude drijvende zeemijn.

Omdat het opknappen en exploiteren van de kerk volgens de gemeente teveel geld zou gaan kosten, moest de kerk in 2007 worden gesloopt. Het kruis kwam toen terecht bij sloopbedrijf C.A. de Groot. Toen Henny hier achter kwam twijfelde hij geen moment en kocht het ooit door hem vervaardigde kruis. Achter zijn huis aan de Hoornseweg heeft Henny als hobby een kleine selectie legervoertuigen staan en dus besloot hij het kruis in de legergroene menie te zetten en hem op te sieren met een oud bootlampje, met de kleuren rood (bakboord) en groen (stuurboord). Het bijna 400-kilo zware godsgeschenk staat heden ten dage dus in de achtertuin van zijn schepper.

6 februari 2010, Perron 2

Sat, 06 Feb 2010 14:02 +0100

Over staatslijnen en oude sporen

Het is zaterdag 6 februari 2010. Een mooie dag om een reisje te maken naar het station.
In 1865 werd Alkmaar aangesloten aan het spoor van staatslijn K. Deze spoorlijn werd aangelegd tussen Nieuwediep (oude naam van Den Helder) en Amsterdam met als belangrijkste reden de bevoorrading van de marinehaven in Den Helder en het vervoer van goederen in tijden dat het Noordhollands Kanaal bevroren was.
De lijn werd door de staat aangelegd, maar niet door de Staatsspoorwegen geëxploiteerd. Dit kwam in handen van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij (HSM). In 1865 werd in Alkmaar ook dit station gebouwd; een Waterstaatsstation dat daarna meerdere malen is verbouwd en uitgebreid.

De overkapping van perron 2 is gemaakt toen de spoorlijn tussen Alkmaar en Hoorn op 1 oktober 1898 inwerking trad (dit was de verbinding tussen staatslijn K en de in 1885 geopende spoorlijn tussen Zaandam-Enkhuizen). De perronoverkapping behoort tot het standaardtype van de Hollandsche IJzeren Spoorweg Maatschappij en is vervaardigd door de Leidse firma Schretlen & Co. De ongeveer 150 meter lange overkapping bestaat uit een luifeldak op gietijzeren kolommen. Dezelfde soort overkapping is ook nog terug te zien op perron twee in Hilversum. Alle stations en perrons die langs staatslijn K lagen zijn vervangen of verdwenen, alleen die van Alkmaar is behouden. Dit is ook de reden dat perron 2 tegenwoordig een gemeentelijk monument is.

5 februari 2010, Koopmanshuis de Zijworm

Fri, 05 Feb 2010 13:24 +0100

Over Alkmaarse rupsenkwekerijen

Het is vrijdag 5 februari 2010. Zo vlak voor het weekend geven we jullie graag weer wat stof tot nadenken.
Je ziet voormalig koopmanshuis de Zijworm aan de Mient waarin van 1641 tot 1675 twee koopmannen hun handel in zijden stoffen hielden, eerst Jan Cornelis en later Claas Willems van Hem. De laatste werd in 1672 eigenaar en liet de gevelstenen aanbrengen. Op de gevelsteen in het midden is een rups te zien, een zijderups wel te verstaan. Het kroontje boven de rups staat ongeveer gelijk aan wat wij nu hofleverancier noemen.

In de zeventiende eeuw werden pogingen ondernomen om in West-Europa, en ook in Alkmaar, de productie en teelt van zijde te introduceren. Echter met het klimaat dat wij hebben, en de grote kwetsbaarheid van de zijderups en de moerbeiboom (dit is de enige boomsoort waar de zijderups zijn voeding vandaan haalt) werd dit een grote mislukking en moest de zijde gewoon weer uit China worden geïmporteerd.

Tegenwoordig komt de zijderups niet meer in het wild voor en is hij afhankelijk van de mens voor zijn voortplanting. De eieren doen er ongeveer tien dagen over om uit te komen, vanaf dan eten ze dag en nacht. Na een tijdje wikkelt de rups zich in een cocon van zijde. Deze zijdedraad is 300 tot 900 meter lang en ongeveer 10 micrometer (= duizendste deel van een millimeter) dik. Ongeveer 5000 van deze cocons zijn nodig om één kilogram zijde te maken. Een flink aantal, en dus heb je van zijderupsjes nooit genoeg.

Terug naar de Zijworm; bij restauratiewerkzaamheden aan dit pand in 2007-2008 is ontdekt dat achter deze gevel een veel ouder pand schuil gaat, waarvan delen van het houtskelet zelfs uit 1501 dateren!

4 februari 2010, Verlosserskerk

Thu, 04 Feb 2010 12:21 +0100

Over brand aan het Kwerenpad

Het is donderdag 4 februari 2010. Als twee kerkgangers op zondagochtend stapten wij vanmorgen vroeg uit ons bed voor de foto van vandaag.

Op deze plek staat al een Verlosserskerk (gereformeerd) sinds 1861. In 1933 kwam op dezelfde plek deze "nieuwbouw" waarvoor er drie naastgelegen woningen gesloopt moesten worden. Het ontwerp is van de Amersfoortse architect Plooy. De stijl lijkt op die van de Amsterdamse school. Plooy gebruikte het ontwerp voor meerdere kerken, dus er is een kans dat je dit gebouw nog ergens in Nederland tegenkomt. De kerk is in een kruisvorm met twee elkaar snijdende zadeldaken. Op de kruising van deze daken siert een met lei gedekte dakruiter (= torentje).
Op 1 september 1991 zijn de deuren van de kerk gesloten. De kerk zou toen worden gesloopt maar ene mevrouw Annie van Roeden kocht het complex en realiseerde er in 1993 een appartementencomplex. Op de gevel siert nu dan ook haar naam; Woonhof Annie van Roeden. Het complex herbergt 19 driekamerwoningen voor 55-plussers.

In tijden van de kerk zat de hoofdingang aan de kant van de Oudegracht, in de huidige vorm is de hoofdentree aan de andere kant van het pand aan het Kwerenpad. In 2001 is het gebouw aan deze nieuwe voorzijde geteisterd door brandstichting. Het oorspronkelijke glas-in-lood ging daarbij verloren. Er is weer nieuw glas ingezet met de oude vormgeving.

3 februari 2010, Voormalig IJkkantoor

Wed, 03 Feb 2010 10:24 +0100

Over geijkte plannen en nieuwe ideeën

Het is woensdag 3 februari 2010. Vandaag een kleurige foto met een rijke historie. In de bocht van het Noord-Hollands kanaal ligt in het Victoriepark aan het water dit pand. Het is gebouwd in 1877-1878 en is een goed voorbeeld van de sobere overheidsarchitectuur van die tijd. Tot 30 juni 1908 is het in gebruik geweest als ijkkantoor voor de binnenvaart. IJken is het aanbrengen of controleren van de schaalverdeling op een weeginstrument. In de literatuur uit die gebruiksperiode wordt het als het beste ijkkantoor van het land omschreven.

Van 1909 tot 1929 is het voormalige ijkkantoor gebruikt als handelsdagschool, waarna de BLO-school (Buitengewoon lager onderwijs) het pand in gebruik nam. Tegenwoordig herbergt het gebouw stichting KOOK (Komité Ontwikkelingshulp Overdie Kooimeer), die voor het goede doel tweedehands kleding en goederen inzamelt en verkoopt.

Met een openbare inschrijving van de gemeente zijn er 13 plannen ingediend voor een eventuele nieuwe bestemming van het ijkkantoor. De gemeenteraad zal zich binnenkort over de plannen buigen en haar favoriete idee kiezen.

Een greep uit de ingediende ideeën:
Villa Victoria: met onder andere horeca en een kleine binnenhaven waar de rondvaart zou kunnen aanmerenEen historisch informatiepunt met horeca en een speeltuinParkpaviljoen: met restaurant, cultuur, theater en een kruidentuinEen koffie- en pannenkoekenhuis met verhuur van kano's en bootjesHoreca aangevuld met optredens van theaterscholen, stand-upcomedy en andere laagdrempelige cultuurEen kasteel met daarin horeca, een hotel en vergaderruimtesEen nautische winkel en sanitaire voorzieningen voor watersportersEen kinderopvang met kantoor- en woonmogelijkheidEen bierbrouwerij met proeflokaalDe meeste plannen willen ook aandacht voor de historische waarde van de plek, met bijvoorbeeld het tentoonstellen van archeologische vondsten, het was immers op deze plek waar de stadsmuur lag en waar in 1573 de strijd tegen de Spanjaarden plaatsvond.

2 februari 2010, Rudi Carrell

Tue, 02 Feb 2010 10:10 +0100

Over een vergeten glop en Rudi Carrell

Het is dinsdag 2 februari 2010. Dit beeld is niet langs een doorgaande route te bewonderen, dus hebben wij het vandaag voor jullie gevonden.
Rudolf Wijbrand Kesselaar wordt in Alkmaar geboren op 19 december 1934 en zit als kind op de openbare Nicolaas Beetsschool aan de Snaarmanslaan. Rudi nam de artiestennaam over van zijn vader, de conferencier André Carrell. Rudi kreeg in de jaren zestig bekendheid met de naar hem genoemde show van de VARA, en door zijn deelname aan het Eurovisie Songfestival van 1960 met het liedje 'Wat een geluk' (welke in Nederland erg populair was, maar hij voorlaatste op het festival mee werd). Sinds 1964 was hij één van de grootste publiekstrekkers van de Duitse televisie. Op 7 juli 2006 overleed Carrell aan de gevolgen van longkanker.

Één van Alkmaars grootste beroemdheden van deze tijd, dat moest volgens de gemeente Alkmaar vereerd worden met een beeld en een straat vernoemd naar de showmaster. Volgens het stadsbestuur is het nog een hele klus geweest een passende plek te vinden die goed genoeg was om de naam van de beroemde Alkmaarder Rudi Carrell te dragen. Een straat in een nieuwbouwwijk vond het bestuur niet passend, het vernoemen van een al bestaande straat was te lastig. Uiteindelijk viel de keuze op een kleine glop aan een vergeten, verloren steegje in de Alkmaarse binnenstad. Een paar vierkante meters tegels met een lantaarn en wat struiken; de Rudi Carrellplaats. Een plaatsje aan de Heul, vlak achter grand café het Gulden Vlies, waar de showmaster en zanger zijn eerste schreden op het toneel zette. Het is ook op dit plaatsje waar zijn dochter op 6 juli 2007 zijn borstbeeld, gemaakt door de Duitse Carsten Eggers, onthulde.

1 februari 2010, Handelsonderneming Boom

Mon, 01 Feb 2010 15:26 +0100

Over klompen en borstels

Het is maandag 1 februari 2010. Vandaag in de nieuwe maand een oud winkeltje.
In de winkel van sinkel is alles te koop...tenminste dat gevoel krijg je als je handelsonderneming Boom aan de Huigbrouwerstraat binnenstapt. Een gezellig knus borstel- en klompenwinkeltje waar je nog de authentieke ambachtssfeer kunt proeven. Sinds de oprichting is het winkelinterieur weinig veranderd; de etalage, de honderden borstels aan het plafond, de grote rijen klompen in de oude houten schappen en de antieke kassa die met de slinger nog handmatig wordt aangedraaid.
Dat er niets veranderd is komt mede doordat het pand zowel aan de buitenkant als deels aan de binnenkant een monument is. Zo mag de eigenaar bijvoorbeeld niets aan de indeling van de kast achter de toonbank veranderen. Ook zijn de kleuren van alle kasten en lades in de winkel vastgelegd. Deze kenmerkende mintgroenige kleur is ontstaan doordat vlak na de oorlog alle restjes verf werden gemengd.
Vijftien jaar geleden is de winkel naar achteren toe uitgebreid door een stadstuintje bij de winkel te trekken. De monumentale pui moest echter blijven staan, en dus is er nu een voor het personeel smal en onhandig doorgangetje van de voorwinkel naar de achterwinkel.

De geschiedenis van de Alkmaarse handelsfamilie Boom gaat terug tot de 19e eeuw. De boeken maken melding van een klompen- en borstelhandel Boom in 1835 aan het Fnidsen. In 1935 zit er een klompen- en borstelgroothandel Boom en zonen aan de Kooltuin. In 1942 werd door nazaat Johannes Boom de huidige winkel aan de Huigbrouwersstraat geopend.

31 januari 2010, Cadettenschool

Sun, 31 Jan 2010 15:00 +0100

Over cadetten en een dikbelegde boterham

Het is zondag 31 januari 2010. Bij ons is zondag over het algemeen een heerlijke rustdag, en zo gold dat ook voor de cadetten die hun opleiding eind 19de eeuw in Alkmaar genoten.
Nederland had in de 19de eeuw een groot tekort aan officieren. Oplossing hiervoor was de oprichting van een Cadettenschool. Wegens de gulle gemeente Alkmaar en een geschikt bevonden terrein, kwam onze stad als beste uit de bus voor de locatie van deze school. Vanaf 1892 werd het prachtige pand aan de Wilhelminalaan gebouwd. De officiële opening was op 30 september 1893. Een feestelijke dag voor heel Alkmaar met veel hoogwaardigheidsbekleders, allerlei activiteiten en een groot vuurwerk.

De Cadettenschool was een school in internaatsverband met extra aandacht voor sport en militaire zaken waar jongens tussen de 15 en 17 jaar werden voorbereid voor de KMA (Koninklijke Militaire Academie) in Breda waar ze werden opgeleid tot beroepsofficier. De toelatingsprocedure voor de Cadettenschool was vrij uitgebreid en opgesplitst in een medisch onderzoek en een meerdaags schriftelijk examen. Elk studiejaar konden ongeveer vijftig leerlingen worden toegelaten, die werden verdeeld over drie klassen.
Net als op de KMA had je hier een onderscheid tussen de opleiding voor Hier te lande of voor Nederlands-Indië. Voor leerlingen van de laatste categorie was het verblijf gratis.

Een dag uit het leven van een cadet
06.00 - 06.15 uur; Weksignaal en gereed maken.
06.15 - 07.30 uur; Gezamenlijk melk drinken en aansluitend studeren.
07.30 - 08.30 uur; Ontbijt: gort met melk, brood, boter en thee. Aansluitend even vrije tijd om bijvoorbeeld een krantje te lezen.
08.30 - 11.50 uur; Lessen volgen
11.50 - 12.00 uur; Opfrissen in de slaapzaal
12.00 - 13.00 uur; Lunch met een dikbelegde boterham en tijd om vrij te bewegen.
13.00 - 16.10 uur; Lessen volgen
16.10 - 17.10 uur; Sport
17.10 - 17.30 uur; Opfrissen en fatsoeneren
17.30 - 19.30 uur; Avondeten met een uitstekend maal en een half flesje bier. Hierna was er tijd voor ontspanning (je moest wel binnen de poorten van het schoolterrein blijven)
19.30 - 21.00 uur; Onder streng toezicht van enkele officieren zaten de cadetten zelfstandig in de leerzaal te werken.
21.00 - 22.00 uur; Wederom werd er een avondmaal geserveerd en aansluitend maakten de cadetten zich klaar voor bed.
22.00 uur; De laatste roffel, de dag was om.

Zes dagen per week was er dit ritme, de enige rustdag was zondag. Op deze dag werd er om 7.00 uur opgestaan en om 7.15 uur gebaad. De rest van de dag mocht dan zelf worden ingevuld. Dit was ook de enige dag dat de poorten geopend waren en de cadetten zich in het openbaar mochten vertonen. Als de cadet een zondag thuis wilde doorbrengen dan moesten de ouders hiervoor een schriftelijk verzoek indienen bij de directeur.

Wegens bezuinigingen werd in 1924 de Cadettenschool opgeheven. In 1929 werd het gebouw omgebouwd tot ziekenhuis. Tegenwoordig hoort het pand bij het MCA (Medisch Centrum Alkmaar).

30 januari 2010, Het bewijs van Muybridge

Sat, 30 Jan 2010 13:20 +0100

Over de grondlegger van de cinematografie en paardengalop

Het is zaterdag 30 januari 2010. Vandaag komen we in ons rondje Alkmaar aan op de rotonde aan de Bergerweg. Dit kunstwerk 'Het bewijs van Muybridge' maakte kunstenaar Herman Lammers in opdracht van de gemeente Alkmaar en werd in 2009 onthuld. Inspiratie haalde Lammers uit de bewegingsstudies van Muybridge.

Eadweard Muybridge werd beroemd om deze bewegingsstudies, waarvan de eerste dateert uit 1872. Hij probeerde toen een galopperend paard fotografisch vast te leggen. In 1877 breidde hij het experiment uit en plaatste twaalf camera's naast elkaar om de beweging van het paard in alle fases te kunnen weergeven. Hiermee lukte het hem in 1878 het bewijs te leveren dat een paard tijdens de galop op een moment alle vier de benen van de grond heeft. Muybridge was de eerste die foto's maakte waarbij de belichtingstijd maar een fractie van een seconde duurde, op deze manier kon hij dus onbewogen foto's maken van het paard. Ook was hij de eerste die een mechanische snelwerkende sluiter gebruikte.
Achter elkaar geplakt en in een cilindervormige stroboscoop bekeken leverden de foto's van de galopperende paarden voor het eerst bewegende beelden op. Muybridge projecteerde deze beelden op een doek en was daarmee de grondlegger van de cinematografie (Een soignant detail over Muybridge; hij vermoordde de minnaar van zijn vrouw).

Terug naar Lammers en dit kunstwerk; in theorie is het galopperende paard van Muybridge te zien als je heel hard rondjes op de rotonde rijdt...

29 januari 2010, Gedempte Baansloot

Fri, 29 Jan 2010 13:05 +0100

Over touwslaan en cholera

Het is vrijdag 29 januari 2010. Tijd voor een Alkmaars straatje, of eigenlijk een Alkmaars slootje.
Namen zoals de Baangracht, Baansluis, Baansloot en de Touwslagerssteeg herinneren aan de lijnbaan die hier vroeger langs de vesting lag. Op een lijnbaan werd vlas tot touw gedraaid. Een touwslagerij lag buiten de stad en aan het water, daar waar schepen in de buurt waren was immers touw nodig.
De lijnbaan van Alkmaar liep langs de Baangracht en van de Baansloot tot het bolwerk. Hierlangs stonden toen nog rijen bomen voor de geleiding van de touwen en voor beschutting. Tegenwoordig is touwslaan geen officieel beroep meer maar zijn er gelukkig nog wat mensen en een enkele scoutinggroep die het ambacht in ere houden en nog volgens de oude manier hun touwen produceren.

In 1849 heerst er cholera in Alkmaar, ook wel Aziatische buikloop, wat zeer besmettelijk is. Er vallen in de stad tientallen doden per week, een medicijn is er niet. Tussen 1830 en 1870 komen er in Nederland vaker van dit soort epidemieën voor. Deze besmettelijke ziekten als cholera en tyfus worden veroorzaakt door een bacterie die zich onder meer verspreidt via open riolen en vervuild drinkwater. In arme buurten in Alkmaar zijn de woonomstandigheden erbarmelijk slecht met vieze grachten en afvoergoten die soms dwars door de gang lopen. Aan de hand van een woononderzoek in deze buurten worden er eind 19de eeuw allerlei maatregelen genomen om de stadshygiëne te bevorderen, zo worden er onder andere vervuilde grachten gedempt. Ook de Baansloot wordt gedempt, en heet voortaan (tja, hoe kan het ook anders) de Gedempte Baansloot.

Op de foto zie je aan de Gedempte Baansloot de 18de eeuwse schutting naar de tuin van de Oudegracht 247, Huize Oort. Voor de demping van de Baansloot lag er voor de poort van deze tuin een brug met in het water op een voetstuk een Zeepaard van leisteen.

28 januari 2010, Wilhelminaschool

Thu, 28 Jan 2010 13:48 +0100

Over waterplanten en hoefijzers

Het is donderdag 28 januari 2010. Apple lanceert tabletcomputer de iPad, en wij denken met weemoed terug aan de tijd van kroontjespennen en leitjes, of zonder te overdrijven, aan de tijd van vulpennen en schriftjes. Voor de foto van vandaag duiken we daarom terug in de schoolbanken van de Wilhelminaschool in de Doelenstraat.
Het pand is één van de best bewaarde Jugendstil panden in Alkmaar. In de tijd van de bouw in 1903 was dat een zeer moderne bouwstijl. Ontwerper was de bekende Alkmaarse architect C.J. Ooms. Er zitten allerlei mooie Jugendstildetails in de gevel. Zo zie je boven de hoofdingang een tegeltableau met waterplanten (waterlelies en lisdodden) en is de school versierd met torentjes en kleurig metselwerk. Ook de vergaarbakken en de verankering van de regenpijpen zijn bijzonder. Boven de ramen lopen de bakstenen bogen helemaal door in een hoefijzervorm. Dit hoefijzer is een populair motief in de Jugendstil.

Voorheen stond op dezelfde plek het pand van de Alkmaarse schutterij. Nadat zij een nieuw onderkomen hadden gekregen iets verderop op de Doelenstraat is het pand een aantal keren doorverkocht tot er uiteindelijk in 1870 een school in kwam: de Christelijke School en Evangelisatielocaal. In 1903 werd dit oude pand dus gesloopt om ruimte te maken voor het huidige gebouw. Ook het nieuwe pand was het onderkomen van christelijk lager onderwijs, zie ook de letters CHR.L.O boven de hoofdingang. Later ging de school Wilhelminaschool heten.
Aan de linkerkant van de school staat een gebouwtje met een lagere gevel, wat toen de conciërgewoning was. Via de deur van deze woning kun je tegenwoordig het pand betreden, dat nu in gebruik is als grafisch atelier. De oorspronkelijke achtergelegen vleugel met leslokalen is afgebroken. Het buurpand van de Wilhelminaschool was vroeger een bioscoop.

27 januari 2010, Man met Kalf

Wed, 27 Jan 2010 10:07 +0100

Over slachtvee en handjeklap

Het is woensdag 27 januari 2010. Als het goed is kunnen jullie je al aardig een beeld vormen van ons project. Vandaag staat ons onderwerp aan de rand van de binnenstad.
De Alkmaarse burgemeester Wytema (1948-1970) is een kunstliefhebber, met in het bijzonder de beeldhouwkunst. Hij is dan ook degene die halverwege de jaren 1950 het initiatief voor een beeldenroute langs de rand van de binnenstad stimuleert. De ontwerpen van deze beelden zijn alleen niet altijd naar de zin van de burgers, zo ook niet als in juni 1955 de Commissie Kunstzaken een gipsen model van 'man met kalf' goedkeurt. Het beeld stelt een arbeider voor van een slachthuis die een kalf draagt.

Een herkenbare voorstelling in die tijd, want iedere maandag was in Alkmaar de veemarkt. Vanaf het Hofplein tot ver op de Gedempte Nieuwesloot en op het Waagplein stond het melk- en slachtvee opgesteld. De veemarkt werd zo druk bezocht dat er extra trams met personen- en veewagens moesten worden ingezet. Honderden boeren uit de wijde omgeving kwamen deze dag naar Alkmaar om hun vee te verhandelen. Handjeklap op straat en vervolgens de koop bezegelen onder het genot van een citroenjenevertje of een brandewijn.

Op de goedkeuring van het gipsen model van de 'slachtvoorstelling' komt dus kritiek van de burgers: Wat moeten wij een kind antwoorden die vraagt: "Waar gaat deze man met het kalf heen?" Er is maar één antwoord: "Hij zal het naar het slachthuis brengen". Ik meen te betwijfelen of een beeld dat tot deze gedachten aanleiding geeft een vreugde voor het oog kan zijn en een sieraad voor de stad.
Toch wordt het bronzen beeld enkele maanden later op het bolwerk bij de Bergerbrug geplaatst. Het beeld is gemaakt door G. Bolhuis, die ook 'de liggende man' in het Weteringsplantsoen in Amsterdam maakte, en kostte de gemeente Alkmaar 12.000 gulden.

26 januari 2010, De Vier Heemskinderen

Tue, 26 Jan 2010 08:54 +0100

Over zilveren schaakborden en driftige paarden

Het is dinsdag 26 januari 2010. Op het Verdronkenoord stond tot 1707 het huis De Vier Heemskinderen, waarin onder meer een koekenbakker was gevestigd. Het pand is in 1707 afgebroken omdat er op de plek een hek moest komen ten bate van de ingang naar de Kapelkerk. Na wat omzwervingen zit de gevelsteen van het pand tegenwoordig in de muur van het pand op de hoek Mient/Waagplein. De verf van de gevelsteen was bijna helemaal verdwenen. Daarom heeft in 2004 een kunstenares (mevrouw van Dam) onder toeziend oog van afdeling monumentenzorg en archeologie van de gemeente de steen weer kleur gegeven. Zij schilderde eerder ook al de gevelsteen van het melkmeisje aan de Oudegracht.

Het verhaal van De Vier Heemskinderen
Ridder Aymon (ook wel Haymijn of Aymes, in het Nederlands verbasterd tot Heems-) van de Ardennen was een trouwe leenman van Karel de Grote. Hij was getrouwd met Aye, een zuster van Karel. Samen kregen zij vier zonen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout, waarvan Reinout de sterkste was. De zonen kregen, naar oude traditie van hun vader, elk een paard als geschenk. Reinout was echter zo sterk, dat hij zijn paard per ongeluk direct doodde en van het tweede paard dat hem werd aangeboden brak hij op de eerste rit de lendenen. Omdat een ridder toch een paard moet hebben, besloot vader Aymon zijn zoon Reinout naar de burcht te brengen waar de beruchte hengst Beiaard opgesloten zat. Dit driftige paard werd door iedereen gevreesd, en had daarom geen meester. Na een heroïsche strijd slaagt Reinout erin het paard aan zijn wil te onderwerpen en vanaf dat moment gehoorzaamt het paard Reinout blindelings.
Dan ontstaat er een vete tussen Karel de Grote en Aymon en zijn zonen. Tijdens een potje schaak ontstaat er een enorme ruzie tussen Reinout en Karels zoon, Lodewijk. Deze ruzie laait zo hoog op dat Reinout met het zware zilveren schaakbord Lodewijk een dodelijke klap op zijn hoofd geeft.
De vier broers vluchten op de rug van het paard Beiaard en Karel zet de achtervolging in. De broers verbergen zich in hun burcht Montalbaen in de moeilijk doorgaanbare wouden en verdedigen zich van hieruit tegen de aanvallende legerbende van hun oom Karel. Hun vader Aymon is echter in handen gevallen van Karel. Karel is bereid vrede te sluiten en Aymon vrij te laten als de jongens het paard Beiaard aan hem uitleveren. Reinout zwicht, en omdat het paard de reputatie heeft onoverwinnelijk te zijn, besluit Karel het te verdrinken terwijl Reinout moet toekijken. Na meerdere pogingen, Beiaard weet steeds de om zijn nek gebonden stenen stuk te slaan, laat het beest zich verdrinken. Het paard denkt dat zijn meester Reinout niks meer van 'm wil weten, en wil daarom niet meer verder leven.

25 januari 2010, Bellevue Tesselschade

Mon, 25 Jan 2010 15:05 +0100

Over averij bij Texel en buxusheggen

Het is maandag 25 januari 2010. Onze reis brengt ons vandaag bij een pand met een mooi uitzicht. Door de eeuwen heen heeft dit pand vele verbouwingen en uitbreidingen gekend. In 1786 kocht de Alkmaarse schepen (=openbaar bestuurder op plaatselijk niveau) baron du Tour het huis, inclusief grote tuin, paardenstal en koetshuis. Kort na aankoop kreeg het de huidige gevel. In het in hout gesneden bovenlicht komen attributen voor van de visvangst: twee vissen met een fuik, een anker, een boothaak en een vissersbijltje.

Het pand dankt zijn dubbele naam 'Bellevue-Tesselschade' aan een vergissing. Oorspronkelijk heette het Bellevue, vanwege het mooie uitzicht. In 1871 krijgt het pand door de toenmalige bewoner de naamsteen 'Tesselschade'. Hij is in de veronderstelling dat Maria Tesselschade Roemer Visscher (beroemde dichteres en graveerster 1594-1649) hier zelf heeft gewoond. Het is echter haar zus Anna geweest die hier met haar echtgenoot woonde.
De naam 'Tesselschade' dankte Maria aan het feit dat haar vader, de beroemde rederkoopman Roemer Visscher, drie maanden voor haar geboorte voor de kust van Texel in een storm twintig beladen schepen had verloren.

Achter het pand ligt een grote, mooi aangelegde formele tuin in Franse stijl (symmetrische opzet en strakke buxusheggen). Voorbeelden van deze stijl zijn de tuinen van Versailles en in Nederland die van Paleis 't Loo.

24 januari 2010, Spoorbrug

Sun, 24 Jan 2010 14:02 +0100

Over schepen die wachten op de trein

Het is zondag 24 januari 2010. Omdat we op deze zondag al vroeg op pad gaan, zijn we op de meeste plekken de eerste die met onze fiets een spoor trekken in het nieuwe pak sneeuw. Al glibberend en glijdend komen we aan bij de spoorbrug. Op deze plek ligt al een spoorbrug sinds 1866 die uiteraard een heel ander uiterlijk had dan de stalen brug die er nu bijna 150 jaar later ligt.

Sinds de begintijd van de spoorbrug is er in de omgeving veel veranderd, zie deze foto uit 1903.
De huidige stalen brug (officieel de Noord-Hollandbrug genaamd) bestaat uit een ééndubbelsporige stalen aanbrug, een ééndubbelsporige betonnen aanbrug en een dubbelsporige stalen ophaalbrug en stamt uit 1957.
De bouw van de nieuwe brug nam enkele jaren in beslag en geschiedde vlak naast het oude exemplaar die toen uiteraard nog gewoon gebruikt werd. Pas op het moment dat de nieuwe brug in gebruik was genomen kon er aan het slopen van de oude brug begonnen worden.

Grotere boten (hoger dan 3,18 meter) die onder de brug door willen moeten telefonisch contact opnemen met de brugwachters om de brug te laten openen. De brugwachter (en dus ook de schipper) is vervolgens afhankelijk van de NS-dienstregeling Alkmaar-Den Helder en Alkmaar-Hoorn. Wanneer er veel treinen aankomen en vertrekken moet de schipper lang wachten, in principe kan de brug twee keer per uur worden bediend.

23 januari 2010, Geestmolen

Sat, 23 Jan 2010 00:07 +0100

Over kruien en vijzels

Het is zaterdag 23 januari 2010. Hier draait ons project nou om; we fietsen s'nachts langs deze molen en weten meteen dat dit de foto van vandaag wordt. De Geestmolen aan het Hoeverpad bemaalde in 1564-1565 het water van de 170 hectare grote Geestmolenpolder van de Egmondermeer op de Schermerboezem. De molen stond eerst in de polder buiten Alkmaar, maar is nu omgeven door de bebouwing van het uitbreidingsplan De Hoef uit het begin van de jaren 1960. Deze hoogbouw belemmert uit vrijwel alle hoeken de windvang van de molen waardoor de molen geen landschappelijke functie meer heeft.

Deze poldermolen is een grondzeiler, wat betekent dat hij vanaf de grond kan worden bediend. Het type is een achtkante Noord-Hollandse binnenkruier. Het eiken binnenwerk heeft acht kanten en het mechanisme bevindt zich geheel in de kap. Hier kan de molenaar aan het kruirad draaien en de wieken dus van binnenuit naar elke windrichting draaien. Dit op de wind zetten van wieken wordt kruien genoemd.

De molen wordt niet bewoond maar heeft een molenaarswoning vlakbij de molen. Toch was het vroeger handig voor de molenaar om een slaapplaats in de molen te hebben zodat hij kon werken bij storm of gewoon even kon rusten bij bemaling in de nacht. Hiervoor was er in de molen stookgelegenheid gebouwd en een kleine houten bedstee, die er nog steeds in zit.

Oorspronkelijk had de molen een scheprad. In 1886 wordt de molen vervijzeld, met eerst een houten en in 1963 een stalen vijzel (een vijzel schroeft het water van laag naar hoog). De vijzel is nog steeds voor de bemaling in gebruik en kan nu zowel door een motor als door de molen aangedreven worden. Met dit systeem bemaalt de molenaar (Kuiper) op vrijwillige basis de polder van de Egmondermeer.
Op afspraak kun je de molen bezichtigen.

Voor de cijferliefhebbers: in 2006 maakte de molen 456.610 omwentelingen.

22 januari 2010, Anna Bosboom-Toussaint

Fri, 22 Jan 2010 13:56 +0100

Over Truitje en Majoor Frans

Het is 22 januari 2010. Vandaag schrijven we over een Alkmaarse schrijfster: Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint wordt gerekend tot de beste Nederlandse auteurs van de 19e eeuw.

Truitje (voor intimi) wordt in 1812 geboren op de Mient 6 in Alkmaar en groeit op in een gezin met veel financiële moeilijkheden. Ze heeft een goede band met haar vader, de apotheker Hendrik-Toussaint, die haar de liefde voor literatuur bijbrengt. Met haar Haarlemse moeder, die niet in het provinciale Alkmaar kan wennen, is de relatie minder goed. In 1820 lopen de spanningen zo hoog op dat ze bij haar oma in Harlingen gaat wonen. Hier wordt haar literaire belangstelling verder gestimuleerd. Op haar zestiende keerde Geertruida terug naar haar ouderlijk huis in Alkmaar, ze haalt hier in 1933 een diploma voor schoolhouderesse en wordt gouvernante bij een familie in Hoorn. Bij dit cultureel onderlegde gezin maakt ze via de plaatselijke leeskring kennis met (franse) literatuur. Als opvoedster had ze minder succes.

Begin 1835 keert ze wederom terug in haar ouderlijk huis in Alkmaar. Hier leeft ze naar eigen zeggen als in een pension: Overdag brengt ze door op haar kamer met het lezen en vertalen van literatuur, pas 's avonds komt ze voor de thee naar beneden en leest dan haar ouders voor. Zij hoopt met dit vertalen haar brood te verdienen, totdat een uitgever haar adviseert om zelf te gaan schrijven. Dit resulteert in 1837 in haar eerste novelle Almagro. In datzelfde jaar verschijnt haar eerste grote boek de historische roman De graaf van Devonshire. Hierna zoekt ze haar onderwerpen in de vaderlandse geschiedenis en verschijnt er vrijwel ieder jaar wel een boek van haar hand. Zo wordt ze al gauw een bekend auteur, ze krijgt opdrachten voor literair werk en wordt opgenomen in literaire kringen. De schrijfster is overigens vooral bekend gebleven door de eigentijdse roman Majoor Frans (1874), over een meisje dat door haar vader als jongen wordt opgevoed.

In 1845 wordt ze tot ereburgeres van Alkmaar benoemd. Na wat mislukte relaties trouwt Geertruida in 1851 met de Haagse kunstschilder Johannes Bosboom, en vestigt zich in 's-Gravenhage. Het huwelijk blijft kinderloos. In 1886 sterft Truitje na een kort ziektebed. Ter nagedachtenis van haar 100e geboortejaar wordt in 1912 dit bronzen borstbeeld van haar onthuld aan het begin van de Wilhelminalaan. Zie hier een foto uit 1964 van het acht oktober feest in volle gang met op de achtergrond het borstbeeld.

21 januari 2010, Algemene Begraafplaats

Thu, 21 Jan 2010 14:10 +0100

Over rijke stinkerds en een lijk te kijk

Het is 21 januari 2010. Tijd voor een serieuzer onderwerp voor de foto van vandaag: de Algemene Begraafplaats aan de Westerweg.

Eind 18de eeuw begonnen Alkmaarse kerkgangers te klagen over stankoverlast in de Grote kerk, die werd veroorzaakt door uitwasemende lijken. Toentertijd konden rijke mensen voor een flinke klap geld begraven worden in de kerk, de zogenaamde 'Rijke stinkerds'. In 1825 komt er een koninklijk besluit dat definitief een einde maakt aan dit ritueel, uiterlijk 1 januari 1829 moet elke gemeente over een begraafplaats beschikken.

Daarom wordt in 1829 begonnen aan de bouw van "de waardige poort naar het paradijs en de nieuwe wereld". Wie door deze poort aan de Westerweg gaat komt op de Algemene Begraafplaats. De vorm van het poortgebouw en de twee bijbehorende paviljoenwoningen lijken op die van de tempels uit de klassieke oudheid. In het gebouwtje rechts kwam een wachtruimte en links een bewaarkamer. In deze ruimte werd een overledene bewaard. Deze kamer zat niet in het oorspronkelijk plan, maar werd snel toegevoegd toen uit Duitsland het begrip 'schijndood' hier zijn intrede deed. Men was als de dood om levend begraven te worden.
De poort heeft een dubbel toegangshek met spijlen voorzien van pijlpunten. De pijlen verwijzen naar dodelijke ziektes als de pest (In de Griekse mythologie verspreidde Apollo ziektes met zijn pijlen). In het ijzeren hekwerk aan weerszijden van het poortgebouw zie je omgekeerde fakkels, deze staan symbool voor het uitdovende levenslicht. Deze fakkels worden verbonden door medaillons met het eikenblad, welke weer staat voor het eeuwige leven.
Dit ontwerp vol symboliek is van de beroemde architect Zocher (die ook het park op het Alkmaarse bolwerk ontwierp).

Op een dag in september 1874 is het een drukte van jewelste op de Algemene begraafplaats. De Alkmaarsche Courant heeft kort hiervoor namelijk bericht over een gemummificeerd lijk. Bij het ruimen van een oud graf blijkt het lichaam van een jaren geleden gestorven vrouw slechts gedeeltelijk te zijn ontbonden. Wie een fooitje betaald aan de opzichter van de begraafplaats mag dit zeldzame gegeven aanschouwen. Arm, rijk en van alle standen, iedereen is nieuwsgierig en komt men naar de Westerweg om naar de mummie te gluren.

De graven van de rijke stinkerds in de Grote Kerk zijn trouwens bij de interieurrestauratie (1993-1996) geruimd omdat er vloerverwarming in de kerk moest komen. De vele honderden stoffelijke persoonsresten worden wetenschappelijk onderzocht op de doodsoorzaak.

20 januari 2010, Albert Heijn

Wed, 20 Jan 2010 13:34 +0100

Over grote voeten en grutterswaren

Het is woensdag 20 januari 2010. Vandaag ondernemen we een wandeling naar een winkeltje die vroeger op de kleintjes lette, en nu op de groteren onder ons. We belanden op de hoek van de Hekelstraat en het Fnidsen.

Deze schoenenwinkel voor mensen met een schoenmaatje meer heeft een speciaal onderkomen; het eerste winkeltje van Albert Heijn in Alkmaar. De naam staat nog te lezen op de glazen plaat boven de pui: Albert Heijn, kruideniers-grutterswaren. Boven de winkel was een bijbehorende woning en aangrenzend in de Hekelstraat was het pakhuis. Het complex heeft eigenlijk drie gevels gekregen: één aan het Fnidsen en twee in de Hekelstraat. In 2002 zijn de gevels opgeknapt, en is de winkelpui weer geschilderd in de originele donkere kleur.

Hoe het allemaal begon
In 1887 neemt de dan 21-jarige Albert Heijn een kleine kruidenierszaak in Oostzaan over van zijn vader, dit winkeltje is niet veel groter dan 12 vierkante meter. Acht jaar later, in 1895, opent Albert Heijn de tweede winkel in Purmerend, met een assortiment van ongeveer 120 producten. Albert Heijn gaat ook eigen koffie branden in het washok achter de winkel in Oostzaan, Perla koffie, dat nu nog steeds in het assortiment zit. In 1897 liet de Zaanse firma op dit hoekje in Alkmaar vervolgens haar derde filiaal bouwen. Tegenwoordig heeft Albert Heijn in Nederland meer dan 700 vestigingen en maakt het groot en klein gek met acties rond wuppies, smurfen en voetbalplaatjes.

19 januari 2010, het Hofje van Splinter

Tue, 19 Jan 2010 15:49 +0100

Over verkeerde familiewapens en mannenbezoek

Het is dinsdag 19 januari 2010. Vandaag gaan we op bezoek bij een verborgen parel in de binnenstad; het Hofje van Splinter.
Hofjes zijn ontstaan door de in de bijbel geprezen naastenliefde. Het was de plicht van elke gelovige om armen en misdeelden te helpen en verzorgen. Dit leidde in de Middeleeuwen tot de oprichting van tal van liefdadigheidsinstellingen die in eerste instantie voornamelijk onder kerkelijk gezag stonden. Later gingen ook rijke burgers zich het lot van deze armen aantrekken, waardoor er verschillende hofjes voor alleenstaande mannen en vrouwen ontstonden.

Zo ook het Hofje van Splinter, of zoals het vroeger heette het Jutphaeshofje of het Provenhuis van Margaretha Splinter. Het hofje werd gesticht in 1646 uit de nalatenschap van diezelfde Margaretha Splinter, en is daarmee meer dan 350 jaar oud. Margaretha had in haar testament vastgelegd dat het woonhuis aan het Ritsevoort waar zij en haar man kapitein Floris Jutphaes van Wijnestein woonden vertimmerd moest worden tot een provenhuis (prove = kado) voor acht ongehuwde dames uit gegoede families die aan lagerwal waren geraakt.
De eerste acht bewoonsters kregen jaarlijks een mand turf en honderd gulden. De dames moesten actief lid zijn van de gereformeerde kerk, op tijd thuis zijn en ze mochten geen mannenbezoek ontvangen.

De gevelsteen
In de voorgevel is het beeld van een vrouw te zien die een wapenschild vasthoudt. Margaretha had in haar testament laten vastleggen dat haar familiewapen hier zou prijken. Echter wat maar weinig bronnen juist vermelden is dat het wapen dat je nu ziet niet die van haar familie is, maar van die van haar echtgenoot. Tijdens de Franse overheersing is het wapenschild van Margaretha verwijderd. Toen later de gevelsteen werd hersteld, is waarschijnlijk per ongeluk het familiewapen van Jutphaes van Wijnestein erop terecht gekomen.

Het hofje nu
Tegenwoordig wonen er nog steeds acht ongehuwde vrouwen in het hofje, en huist er in de regentenkamer vooraan het hofje een advocatenkantoor. Via een zware deur op het drukke Ritsevoort begeef je je ineens in de stilte van een mooie authentieke galerij vanwaar de dames hun huis kunnen bereiken. In het kleine binnentuintje staat nog steeds een gebouwtje dat vroeger dienst deed als toilet en washok, deze wordt nu gebruikt als fietsenschuurtje. De regels zijn niet meer zo streng als vroeger, maar je moet nog steeds door een commissie goedgekeurd worden om in aanmerking te komen voor een woning. Een fijne plek om te wonen, aldus alle bewoonsters van het hofje nu. "We zijn net familie, en vieren al onze verjaardagen samen in de tuin van het hofje".

Tijdens het bezoek aan het Hofje van Splinter is er een korte rapportage gemaakt door RTV Noord-Holland. Het resultaat is hieronder te beluisteren.
Radio Interview RTV Noord-Holland.mp3AudioPlayer.setup("/audio-player/player.swf", { titles: "Interview Radio RTV Noord Holland", width: 400,transparentpagebg: "yes"}); AudioPlayer.embed("audioplayer_1", {soundFile: "http://www.ditisalkmaar.nl/files/Interview Radio RTV Noordholland.mp3"});

18 januari 2010, Stadstimmerwerf

Mon, 18 Jan 2010 13:41 +0100

Over timmerwerk en de zaterdagse kamer

Het is maandag 18 januari 2010. Het is vandaag blauwe maandag, de meest deprimerende dag van het jaar, hopelijk kan onze foto van vandaag jullie wat opvrolijken.

Elke stad had vroeger een timmerwerf, vaak een kleine werf aan het water waar het hout lag opgeslagen dat bestemd was voor gemeentewerken en waar een werkplaats ingericht was om stadstimmerwerk te verrichten. Bij ons lag deze stadstimmerwerf aan de Keetgracht. Deze gracht heette oorspronkelijk zoutkeets graggie, naar de zoutziederij de Eendracht die nabij aan het Zeglis ligt. Dit grachtje was de verbinding tussen de Laat (toen ook nog gracht) en de Oudegracht. Een bekend fabricaat van deze timmerfabriek is bijvoorbeeld de preekstoel van de Kapelkerk.

De eerste bebouwing die op deze plek stond komt waarschijnlijk uit omstreeks 1600 en werd toen gebruikt door Openbare Werken voor de opslag van onderhoudsmiddelen als hout, olie en teer. Omstreeks 1726 werd de schuur uitgebreid en de gevels verhoogd en ontstond de huidige vorm van de stadstimmerwerf. De vergaderruimte lag op de hoek bij de Oudegracht en werd 'zaterdagse kamer' genoemd omdat op deze dag de belangrijke vergaderingen waren. Deze kamer had een monumentale schoorsteenmantel met een zandstenen reliëf met de wapens van de burgemeesters van 1723, dit reliëf is tegenwoordig te bewonderen in het trappenhuis van het stadhuis. Het monumentale pand is nu het onderkomen van de oudste woningstichting van Alkmaar.

17 januari 2010, Sint Joseph Kerk

Sun, 17 Jan 2010 13:08 +0100

Over Margry en Snickers

Het is zondag 17 januari. Nederland is in dooi, alle sneeuwpoppen die eens zo statig op hun tuinpad stonden, zijn nu zielige hoopjes nat die zich met hun laatste beetje kracht proberen te verzetten tegen de smelt. Wij zoeken deze zondag ons heil bij de kerk, en wel de Sint Joseph kerk aan de Nassaulaan. De kerk is in gebruik genomen op 1 januari 1910 en dus nog helemaal niet zo oud. De kerk is ontworpen door de beroemde kerkenbouwers de Rotterdamse gebroeders Margry en Snickers, leerlingen van Pierre Cuypers (architect Rijksmuseum en Centraal Station Amsterdam). Ook van hun hand is de Sint Laurentiuskerk in Oudorp uit 1879.

Het bronzen beeld van Christus staat hier niet vanaf de opening van de kerk, maar is in 1948 geplaatst ter herinnering aan de in de oorlog omgekomen soldaten die in deze parochie zaten. Hun namen staan vermeld op een gedenkplaat aan de muur van de kerk. De gebrandschilderde ramen zijn uit 1955 en van de Bergense kunstenaar Jaap Min. De speeltafel van het orgel is overgeplaatst uit de Dominiscuskerk aan de Laat, die in 1985 gesloopt werd. Op de plek van deze kerk is winkelcentrum Domus gebouwd.
In december 2006 is de kerk geheel gerenoveerd en verbouwd tot multifunctioneel kerkelijk centrum.

16 januari 2010, Kunst Canadaplein

Sat, 16 Jan 2010 08:45 +0100

Over huilende spoken

Het is zaterdag 16 januari 2010. Een mooie dag voor kunst en cultuur en voor ons de uitdaging een ander beeld te schetsen van een stukje modern Alkmaar. Het kunstwerk op het Canadaplein is onderwerp geweest van vele raadspelletjes, want wat stellen de drie aluminium pilaren nou eigenlijk voor?

Het Canadaplein is in 2001 in zijn geheel getransformeerd en opnieuw ingedeeld tot een cultuurplein met een nieuw theater, een stedelijk museum en een bibliotheek. Tevens kwam er een ondergrondse fietsenstalling en een plateau met een lange granieten bank die veel skaters trekt en waar zomers een terras op staat. Op dit plateau staan ook de bewuste pilaren.

De gemeente had als wens voor het vernieuwde cultuurplein een kunstwerk met fonteinfunctie. De kunstenaar Arjen Lancel ontwierp dit kunstwerk en gaf het de titel 'Spoken huilen omdat ze niet bestaan'. De beelden horen aangelicht te zijn, en uit de openingen (ogen) bovenin de drie beelden hoort water te stromen; de huilende spoken dus.

De uitleg van de kunstenaar
Het zijn zielige en simpele beelden. De spoken kunnen karakters voorstellen, ze kunnen huilen maar het blijven legen hulzen. Ze kijken niet naar buiten maar wij kijken door de ogen bij de beelden naar binnen. Zo verwijzen de beelden naar het beeld zelf als afgietsel, hol van binnen, slechts omhulling. Wij, de mensen, kunnen vaak ook spoken zijn voor elkaar. We zien over het algemeen alleen de buitenkant of een bepaalde rol die iemand vervult. Eigenlijk zijn deze beelden een soort objecten die verlangen een levend wezen te zijn, maar dat niet kunnen en daarom huilen. Het spook huilt omdat het niet bestaat.

De vraag is nu natuurlijk of jullie met het weten van deze diepere betekenis met een andere blik naar de beelden kijken?

15 januari 2010, Bierkade 15

Fri, 15 Jan 2010 13:43 +0100

Over de oorsprong van internationale stedenuitwisseling en een straatorgeltje

Het is vrijdag 15 januari 2010. Op de hoek van de Bierkade en de Keizerstraat staat een klein pand met een eenvoudige bakstenen klokgevel uit het einde van de 18de eeuw. Het 18de-eeuwse interieur is overgeplaatst naar een gebouw dat we al eerder in kaart hebben gebracht; het kachelmuseum aan de Bierkade.
Dit ogenschijnlijk simpele pandje is in feite de bakermat van de internationale stedenuitwisseling.

Voor het uitbreken van de oorlog woonde hier de Joodse familie Prins. Dochter Rosa Prins vertrekt in 1937 naar Engeland, trouwt daar een Engelsman en vestigt zich in Bath. Als de Duitsers Nederland bezetten, vlucht zoon Eli Prins met een visserschip uit de IJmuidense haven (de Jonge Jochem, gecharterd door Goudsmit, directeur van de Bijenkorf). In Engeland aangekomen zoekt hij zijn zus op. Hier richtte hij zich tot de plaatselijke rotaryclub met het verzoek iets voor de hulpeloze mensen in Alkmaar te doen. Vervolgens wordt met een klein straatorgeltje voor dit goede doel geld en goederen ingezameld (ruim 1000 Engelse pond). Niet veel later gingen Bath en Alkmaar een vriendschapsband aan. Dit feit wordt gezien als het eerste internationale stedencontact. Het orgeltje is na de oorlog naar Alkmaar verhuisd, en staat in de hal van ons stadhuis. Alkmaar en Bath zijn nog steeds zustersteden.

De ouders van Eli en Rosa zijn niet gevlucht, zij werden tijdens de oorlog uit hun huis weggevoerd en kwamen in 1942 in Sobibor om het leven. De foto laat de gedenksteen zien die aan de zijkant van hun huis aan de Bierkade in de muur is gemetseld. De steen begint met de woorden 'La Zicharoon' ofwel 'Ter herinnering'.

14 januari 2010, Schapenbrug

Thu, 14 Jan 2010 13:04 +0100

Over de Moordenaarssteeg en kijfen

Het is donderdag 14 januari, een doodnormale doordeweekse dag, en dus wordt het lastig een bruggetje naar de foto te maken.
Alkmaar had vroeger veel meer water en grachten dan nu het geval is. Als overbrugging van de Voordam naar het Waagplein kwam er in 1577 een houten ophaalbrug. Deze ophaalbrug kwam uit op het Moordenaarssteegje, een straatje dat vanaf de Houttilkant naar de Voordam liep. Een luguber steegje waar je 's avonds beter niet alleen doorheen kon lopen. Dit straatje is later bij het Waagplein getrokken. Later werd deze ophaalbrug vervangen voor de Schapenbrug. In de volksmond werd de brug de Kijfbrug genoemd omdat er tussen de burgers en het stadsbestuur enorm gekijfd was over waar de brug moest komen te liggen.
In 1912 is de huidige ijzeren brug geplaatst. Dit is een ontwerp van architect Jan Wils, geboren in 1891 te Alkmaar. Wils werd bekend door zijn ontwerp van het Olympisch Stadion in Amsterdam in 1927 voor de zomerspelen van 1928.

13 januari 2010, Kanisstraat 1

Wed, 13 Jan 2010 12:37 +0100

Over één van de oudste huizen van Alkmaar en een klap voor je kanis krijgen

Het is woensdag 13 januari 2010. Vandaag laten we jullie graag één van de oudste huizen van Alkmaar zien.
Dit huis aan de Kanisstraat 1 was vroeger één huis met Geest 10-12 en behoorde toen tot het oudste hofje van Alkmaar; het hofje van Paling en van Foreest.

Het huis ligt aan de Kanisstraat. Een kanis was geen hoofd, zoals je misschien zou vermoeden, maar een marskramersmand. Een dergelijke mand werd op je rug gedragen, en zat als het goed ging vol met handelswaar of sprokkelhout. Zou je een klap tegen deze mand aan krijgen, dan raakte je geheel uit balans en viel je om, met als gevolg dat al je waar op de grond terecht zou komen. Je moest er dus voor zorgen dat je geen klap voor je kanis kreeg. In dit oude deel van Alkmaar zag je veel marskramers met deze manden, vandaar de naam Kanisstraat.

Het pand, gebouwd vermoedelijk omstreeks 1540, heeft in het begin dienst gedaan als winkel en heeft daarom ook een echte winkelvoorpui. De onderste luiken dienden als toonbank en doordat er toen geen glas in zat was het meteen een verkooploket. De luifel diende als zon- en regenscherm. Als de winkel gesloten was gingen alle luiken dicht. Via de ramenrij boven de luiken had men binnen licht. Tegenwoordig is het pand in gebruik als woonhuis en zijn er uiteraard ramen in de voorpui gezet. Normaliter hebben de huidige bewoners het hele jaar de luiken open om binnen meer daglicht te krijgen. Echter met deze aanhoudende winterkou hebben ze de onderluiken nu gesloten om de kou buiten te houden.
Wat voor winkel er hier vroeger in dit mooie pand zat is helaas niet overgeleverd. Wel heeft hier recenter schildervereniging 'Doorwerken' in gezeten, waar menig Alkmaarder tekenlessen heeft genoten.

Binnenkort komen in en om dit huis filmopnames met een project over Rembrandt van Rijn. Zodra we hier meer over informatie over hebben, horen jullie dat van ons.

12 januari 2010, Kaasfabriek Eyssen

Tue, 12 Jan 2010 10:48 +0100

Over smeerkaas en ventilatievensters

Het is dinsdag 12 januari 2010. We zetten onze werkweek gestaag voort bij een voormalig kaaspakhuis aan de Kanaalkade 65. Dit grote rechthoekige gebouw is gebouwd in 1919 op de plek van de voormalige gasfabriek.

Het kaaspakhuis werd gebouwd door de 'Coöperatieve Zuivelexport Vereeniging Noord-Holland'. In 1928 kreeg de firma Eyssen het pand in handen. Zij breiden het pand uit en pasten het aan voor de productie van smeerkaas. Het was namelijk Jan Eyssen zelf die in 1898 smeerkaas (smeltkaas) uitvond. Het succes van de smeerkaas was de langere houdbaarheid, waardoor het naar tropische landen geëxporteerd kon worden. Ook kon men voor de smeltkaas mislukte, misvormde of beschadigde kazen gebruiken.

Ondanks de robuuste, industriële uitstraling van het pand zijn de oorspronkelijke ramen, deuren en dakoverstek fraai gedecoreerd. Beneden in het gebouw bevonden zich het lab, de kantine, de expeditie en de kantoren. De kleine vensters op de verdiepingen van het pand hadden voorheen luiken. Hier lag de kaas in grote vertrekken in rekken opgeslagen. Door de kleine openingen kwam vervolgens wel verse lucht om de kazen te ventileren, maar niet teveel licht naar binnen.

In 1988 heeft Eyssen het pand verlaten (de firma bestaat nog steeds maar heeft zich tegenwoordig in Oosterhuizen gevestigd). Het gietijzeren wapen van Koninklijke kaasfabriek Eyssen hangt nog aan de gevel aan de Kanaalkade. Het pand wacht nu op herbestemming, en zal worden meegenomen in het project van de Paardenmarkt.
In 2008 is het pand aangesteld als gemeentelijk monument.

11 januari 2010, Het huis met de schopjes

Mon, 11 Jan 2010 01:00 +0100

Over Alkmaarse koekenbakkers

Het is maandag 11 januari 2010. Een nieuwe werkweek breekt aan, tijd voor een stukje nijverheid uit de oude doos; één van de vele pakhuizen die Alkmaar rijk is.
'Het huis met de Schopjes' aan het Luttik Oudorp 110 is gebouwd in 1609 en heeft één van de mooiste trapgevels van Alkmaar. Dit pakhuis dankt haar naam aan de gevelsteen in het midden. Hierop zijn drie schopjes of scheppen te zien die werden gebruikt in het bakkersambacht. In dit pand werkten en woonden dan ook Alkmaarse koekenbakkers.
De functie van pakhuis is te herkennen aan laaddeuren in het midden op de verdiepingen (wat nu ramen zijn) en de mooie hijshaak helemaal bovenaan. Beneden was ingericht als winkel met luiken om de waar uit te stallen en een luifel om tegen het weer bestand te zijn. Aan de achterzijde van het pand werd gewoond.
Langs het Luttik Oudorp hebben meerdere panden gestaan met een winkelpui als deze. De meeste zijn in de 19de en 20ste eeuw drastisch verbouwd of verdwenen. Dit pakhuis is in elk geval de enige overgebleven luifel langs de gracht.

10 januari 2010, Kachelmuseum

Sun, 10 Jan 2010 12:22 +0100

Over koken, stoken en bierbrouwen

Het is zondag 10 januari 2010. Het is buiten guur, tijd om de warmte op te zoeken en wel bij het Nederlands kachelmuseum aan de Bierkade 10, die sinds 1992 dit pand in gebruik heeft. Vooral in de winter was de kachel het middelpunt van het huis. Ook werd hij gebruikt om te koken, waswater te verhitten en strijkbouten te verwarmen. Het Nederlands Kachelmuseum gaat dan ook over de geschiedenis van stoken en koken in ons land vanaf circa 1825. Aan de hand van historische kachels en fornuizen wordt getoond hoe men het huis verwarmde en het eten kookte.

Het pand is gebouwd in 1716 als woonhuis voor de toenmalige burgemeester Adriaen Sevenhuysen Sijmonz. In 1846 begon Coenraad Witte, zoon van Alkmaarse bierbrouwer Caspar Witte, in het pand stoombierbrouwerij De Burg. Naast het brouwen van bier, verkoopt hij er ook schoon drinkwater en kun je er graan en zaden laten drogen. Het 18de-eeuwse woonhuisinterieur verdween logischerwijs grotendeels met de komst van de brouwerij. In 1926 stopte de laatste Witte hier met brouwen en begint een garagebedrijf, wat een einde betekende aan bijna 130 jaar bierbrouwen in Alkmaar door de familie Witte.

Bij een restauratie in 1970-1972 is besloten het woonhuisinterieur zoveel mogelijk te reconstrueren, hierbij is onder meer gebruik gemaakt van een prachtige 18de-eeuwse trap afkomstig van het stadhuis aan de Langestraat.

9 januari 2010, IJskelder

Sat, 09 Jan 2010 15:23 +0100

Over alternatieve koelkasten en vleermuizen

Het is zaterdag 9 januari 2010. Vrachtschepen kunnen alleen nog in konvooi achter een ijsbreker het IJsselmeer over, vee loopt massaal via bevroren slootjes de weilanden uit en onze eigen Alkmaarse singel is klaar om op geschaatst te worden. Tijd dus om blokken ijs uit de singel te hakken, tenminste dat zouden ze in de 18e en 19e eeuw gedaan hebben. Dit ijs werd opgeslagen in zogeheten ijskelders en werd gebruikt om eten vers te houden, koelkasten waren er per slot van rekening niet.

De ijskelder van Alkmaar fungeerde eerst als kruitkelder, om het kruit in op te slaan, maar toen in 1801 het landbestuur deze opslag overnam, is de kelder in 1850 klaargemaakt om als ijskelder te dienen.
Op de foto zie je een poortje dat je al wandelend vanaf de Zevenhuizen het bolwerk op passeert. Het poortje geeft toegang tot de ijskelder.

De ijskelder doet nu uiteraard geen dienst meer als 'stadskoelkast', maar heeft nog wel degelijk een functie; het is een hangplek voor vleermuizen. In het poortje van de kelder zit een grote gleuf, waardoor ze gemakkelijk in en uit kunnen vliegen.

8 januari 2010, Bunker Wilhelminalaan

Fri, 08 Jan 2010 10:03 +0100

Over nepgeraniums en picknickmandenservice

Het is vrijdag 8 januari 2010. Het weer blijft streng, en dus zetten ook wij grover geschut in; de bunker aan de Wilhelminalaan. Niet alle Alkmaarders weten van het bestaan van dit verdedigingswerk, omdat hij nogal verdekt staat opgesteld in het groen van de Alkmaarderhout.

De bunker, uit 1943, is een Duitse telefoonbunker uit de Tweede Wereldoorlog (voor wie het wat zegt; standaardtype R616). Een bomvrij onderkomen voor de Duitse verbindingsdienst, er zaten een kleine telefooncentrale en een kabelherstelploeg van zes man met materieel in.
De bunker was opgetrokken uit gewapend beton van 2 meter dik en was daardoor bestand tegen een directe treffer met een bom van 500 kg. Als camouflage was de bunker voorzien van een bakstenen omhulsel met nepramen, waarin kozijnen, gordijntjes en geraniums waren geschilderd. Helaas is dit laatste vrijwel geheel vervaagd.

In 1948 stond de bunker op de slooplijst, maar is uiteindelijk bewaard gebleven. In februari 2009 heeft gemeente Alkmaar een openbare inschrijving gehouden om de creatieve inwoners van Alkmaar zelf een nieuwe bestemming voor de bunker te laten vinden.
9 plannen werden er ingediend, waarvan de jury twee favorieten koos. Eén daarvan was het voorstel van twee ondernemers die de bunker wilden ombouwen tot horecagelegenheid voor ontbijt en lunch, gericht op wandelaars en fietsers en bezoekers, medewerkers en patiënten van het naastgelegen MCA. Hiernaast zagen zij ook mogelijkheden voor een informatiepunt over de Alkmaarderhout en de bunker, een expositieruimte en een picknickmandservice.
Het tweede plan had als titel 'slapen in de bunker'. De bedenkers van dit plan wilden in de bunker een hotelkamer voor twee personen realiseren. Bovenop de bunker zou dan een verblijfsruimte annex vergaderruimte komen. Na veel vergaderen is er toch besloten de bunker voorlopig te laten zoals hij nu is.
Dus als iemand andere ideeën heeft met dit stuk vergeten beton, misschien is de gemeente daar wel voor te porren?

Dankzij een tip van een volger van onze website een extra markant detail: in 2005 heeft een 13-jarige spelende jongen hier een oude handgranaat in de grond gevonden. De Explosieven Opruimings Dienst (EOD) liet gelijk alles afzetten. Het bleek een granaat te zijn die op scherp stond. De EOD heeft de granaat op een andere plek tot ontploffing gebracht.

7 januari 2010, Schermerpoort

Thu, 07 Jan 2010 13:29 +0100

Over de stoomtram en zwezerikpasteitjes

Het is donderdag 7 januari 2010. Omdat het openbaar vervoer in Nederland vandaag door het aanhoudende winterse weer op zijn gat ligt, gaat ons item vandaag over een stukje historische Alkmaars openbaar vervoer; de stoomtram Alkmaar-Purmerend.

Langs het Noordhollands Kanaal liep vroeger een trambaan. Dit was voor de stoomtram die van Alkmaar naar Purmerend reed met een duizelingwekkende snelheid van 5 km per uur.
Het station met de remise was direct om de hoek van de Schermerpoort, aan de Tienenwal op het Schermereiland. De lijn Purmerend-Alkmaar werd op 15 juli 1895 geopend met een feestelijke opening voor 150 gasten in de rijtuigenloods aan diezelfde Tienenwal. Menu; Bouillon, Sandwiches, Zwezerikpasteitjes, Kippen, Kropsalade, Taarten, Vruchten en een dessert.

De tram reed vanaf het station aan de Tienenwal, langs de Schermerpoort, om daarna via het Jaagpad langs het Noord-Hollands kanaal richting de Omval te gaan. Vanaf hier reed de tram verder de polder in, richting Purmerend. Omdat de trambaan dus voor de Schermerpoort langsliep, waren daar overwegbomen en een overwegwachter. Passagiers konden vanaf het station met de vlotbrug naar de Bierkade. De lijn reed tot 1931 en in 1933 is het station afgebroken.

Op de foto dus de bewuste Schermerpoort, gebouwd in 1639. Deze gaf de inwoners van Alkmaar toegang tot de net drooggelegde polder de Schermer. De poort was tot 1712 van hout, daarna stonden er twee stenen pijlers met een ijzeren hek. Op de pijlers staan de familiewapens van de burgemeesters. De stenen brug die tegenwoordig te zien is stamt uit 1853 toen de eigenlijke poort en de ophaalbrug werden gesloopt. Het witte kleine huisje bij de poort was het accijnshuisje. Hier moest je belasting betalen als je Alkmaar in wilde.

Meer informatie over de lijn Alkmaar-Purmerend vind je hier:
www.poldersporen.nl/Beemster/alkmaar.html

6 januari 2010, het Volksbadhuis

Wed, 06 Jan 2010 09:53 +0100

Over regenbaden en het Witte Kruis

Het is woensdag 6 januari 2010. Wij vervolgen onze tocht door Alkmaar, en komen aan bij het Kwerenpad 11. In 1892 werd hier het eerste badhuis van Alkmaar geopend. In deze periode kregen de eerste villa's in het Emmakwartier een eigen badkamer met badkuip, de rest van de Alkmaarse bevolking had geen eigen badgelegenheid, en moest daarvoor dan ook uitwijken naar het badhuis. Uiteraard waren er toentertijd aparte bezoektijden voor mannen en vrouwen!

Het badhuis is ontworpen door de heer G. Looman de stadsbouwmeester, in een neorenaissance stijl, in opdracht van het Witte Kruis Alkmaar (waar Looman bestuurslid van was). Voor de 1e klasse waren er 4 regenbaden (douches) en 2 kuipbaden, voor de 2e klasse waren er 4 regenbaden. Om te baden moest je minstens fl 0,50 betalen.

In 1914 is het badhuis totaal uitgebrand, bij de heropbouw verdwenen de kuipbaden, en werden het aantal douches uitgebreid met 11 stuks. In de jaren die volgden kwamen er steeds meer uitbreidingen; een verlenging aan de achterkant en een linkervleugel (in Amsterdamse School-stijl).

In de 20e eeuw groeide het aantal woonhuizen met een eigen badvoorziening, en was het badhuis niet langer nodig. Het stenen kruis op de toppinakel herinnert nog aan de zorginstelling het Witte Kruis.
Sinds 1964 is het badhuis het onderkomen van de Muziekvereniging Excelsior.

Op de website van het Alkmaars archief ziet u het volksbadhuis in 1895, 3 jaar na de opening dus. Zoals je ziet is het volksbadhuis hier, zonder alle uitbouwen, nog geheel vrijstaand.

5 januari 2010, De Terp in Oudorp

Tue, 05 Jan 2010 14:05 +0100

Over een bijzonder vogeltje en het Spaanse kamp

Het is dinsdag 5 januari 2010. Heel vogelminnend Europa is in rep en roer door het verschijnen van een geel-zwart vogeltje in Oudorp N-H (voor de kenners; de baltimoretroepiaal), de landelijke televisie- en radiojournalen houden er niet over op.

Het is ook wat, het arme vogeltje hoort nu eigenlijk in het warme Latijns-Amerika te zitten, maar is verdwaald in ons koude, regenachtige Alkmaar. Het is pas de tweede keer sinds 1890 dat het vogeltje in ons land is gespot, en omdat wij nieuwsgierig zijn naar alle vogelaars die vandaag vanuit heel Nederland naar hier spoeden, en stiekem ook naar het vogeltje zelf, stoppen wij onze verrekijker en camera in de rugtas, en strijken we voor de foto van vandaag neer bij de spotplaats; Het oude deel van Oudorp.

Op de foto zie je kerkgebouw De Terp (protestants), vanwege het pleisterwerk in de volksmond het witte kerkje genoemd. Hij ligt ietwat verhoogd in de omgeving, op een natuurlijke duinheuvel. Deze ligging bezorgde de kerk de bijnaam De Terp. Al in de 11e eeuw stond hier een kerkje, waarschijnlijk van hout. In de 12e of 13e eeuw werd deze vervangen door een baksteen exemplaar met een kerktoren in Romaanse stijl.

Toen de Spanjaarden in 1573 ons land introkken en Alkmaar belegerden, hebben Spaanse troepen in dit kerkje hun kamp opgeslagen. Het gebouw krijgt het zwaar te verduren in de oorlog, maar kan door de armoede van de dorpelingen pas aan het einde van de eeuw worden hersteld. In 1850 was de kerk echter zo bouwvallig dat een groot deel, inclusief de toren, moest worden gesloopt, er kwam een houten exemplaar voor terug, dit is haar huidige uiterlijk. Ook de omgeving van het witte kerkje ademt nog authentiek Oudorp; met het raadhuis naast de kerk en een oude boerderij uit 1859.

Wij snappen wel waarom het baltimoretroepiaaltje juist hier neerstrijkt.........

4 januari 2010, Luttik Oudorp

Mon, 04 Jan 2010 10:42 +0100

Over de Zaadmarkt en een grachtencamping

Het is maandag 4 januari 2010. Omdat het buiten nog steeds prachtig winters is, kiezen we weer voor een gracht. Alkmaar werd ook wel de Hooftstadt van de grutterij genoemd, met in 1630 ongeveer 70 grutterijen, waarvan de meeste op het Luttik Oudorp. Aan het Luttik (=klein) Oudorp vond onder andere de groentemarkt plaats (Het Luttik Oudorp werd ook wel Zaadmarkt genoemd). Je ziet aan deze gracht vele prachtige oude pakhuizen, wat niet vreemd is, omdat deze werden bevoorraad via het water. Langs de kade stonden diverse hijsbomen om de lading op het droge te tillen. Een voorbeeld van zo'n pakhuis is het Huis met de Schopjes. Dit rijk versierde pakhuis uit 1609 heeft haar naam te danken aan de gevelsteen. Daarop zijn drie schopjes of scheppen te zien, die werden gebruikt in het bakkersambacht. Hier woonden en werkten namelijk Alkmaarse koekenbakkers. Een ander pakhuis aan het Luttik Oudorp is de Korenschoof, met haar tuitgevel.
Één van de bekendste gebouwen aan het Luttik Oudorp is het Huis met de Kogel, dat zijn naam dankt aan het feit dat hier tijdens het Spaanse beleg in 1573 het gezin van Jan Arends ongedeerd bleef toen een Spaanse kanonskogel insloeg.

In juli en augustus is het Luttik Oudorp een heuse camping, langs de grachten ligt het dan vol met toeristenboten die Alkmaar willen bezoeken. Havengeld voor recreatievaartuigen is 0,80 euro per meter per dag. De douches en toiletten van deze watercamping zijn te vinden in de Accijnstoren. In deze twee zomermaanden moet je ook niet raar staan te kijken als je toeristen met een toiletrol onder de arm langs de gracht ziet paraderen.

3 januari 2010, Oudegracht

Sun, 03 Jan 2010 10:22 +0100

Over singelgrachten en binnengrachten

Het is zondag 3 januari 2010. Omdat we niet weten wanneer dit witte sprookje als sneeuw voor de zon verdwijnt, besluiten we er 's nachts nog op uit te gaan voor de foto van vandaag. De foto wordt die van een echt Alkmaars, of eigenlijk Nederlands, tafereeltje: een met ijs bedekte stadsgracht. Alkmaar telt meer dan driehonderd waterovergangen, hier op de foto zie je de Oudegracht, één van de langste grachten van Alkmaar. De Oudegracht is aangelegd in 1536 en was tot 1572 de singelgracht van Alkmaar. In dat jaar was namelijk de nieuwe singel rond de stad klaar. De Oudegracht werd daarna een binnengracht. Aan de gracht werden er tot in de 20e eeuw nog veel goederen verhandeld zoals brandstof en bouwmaterialen.

Neem eens de tijd om de met neonverlichte winkelstraten achter je te laten, het liefste natuurlijk op net zo'n koude en betoverende winteravond als deze, en te genieten van een wandeling langs deze rustige gracht en verwonder je over de prachtige gebouwen, kerken en hofjes aan deze gracht, zoals Huize Oort, Oudegracht 239-241, de Evangelische-Lutherse kerk (op de hoek van de Baangracht), of de Verlosserskerk (die nu is omgebouwd tot appartementencomplex). Ook ligt aan de Oudegracht één van de mooiste hofjes van Alkmaar; het Wildemanshofje. En als de vorst nou even doorzet, kun je binnenkort misschien wel de ijzers onderbinden, en deze gracht vanuit een hele ander perspectief bewonderen; vanaf het water!

2 januari 2010, Molen van Piet

Sat, 02 Jan 2010 12:01 +0100

Over familie Piet en malen voor de prins

Het is zaterdag 2 januari 2010. Vanmorgen wakker geworden door de stilte van een nieuw pak sneeuw. We zijn direct de deur uit gegaan, want met een verse laag sneeuw wilden we maar één Alkmaars pareltje op de foto zetten; de molen van Piet. Deze stellingmolen aan de Alkmaarse singel is een waar visitekaartje zoals hij daar prijkt op het bolwerk aan de rand van de historische binnenstad. De molen werd in 1789 gebouwd waar het de plaats innam van de drie houten standerdmolentjes en deed toen dienst als korenmolen. De officiële naam van de molen is Molen de Groot, maar omdat al meer dan vier generaties de familie Piet (ja, dat is een achternaam) de wieken laat draaien, staat de molen bij de bevolking bekend onder de naam Molen van Piet. Sinds 1993 draait de molen louter nog 'voor de prins'.

'Malen voor de Prins'
Dit is een uitdrukking die zijn oorsprong vond tijdens de 80 jarige oorlog. Bij de belegering van een stad door de Spanjolen, was de bedoeling de stad tot overgave te dwingen door het uithongeren van de bevolking. Binnen de stadsmuren besloot men dan de molen voor niks te laten draaien om daarmee de vijand aan te geven, je zult nog even geduld moeten hebben, want wij hebben nog voldoende te eten. Vanuit hun kamp zagen de Spanjolen dit en dit werd voor hen een ontmoediging om te blijven belegeren. Ze braken op en de stad kon opgelucht ademhalen.

Momenteel is het helaas niet meer mogelijk de molen te bezichtigen, wel wordt er door de huidige molenaar en zijn vrouw van alles georganiseerd om de molen bij toeristen, maar ook bij de Alkmaarders zelf, onder de aandacht te brengen.
Kijk voor evenementen op hun website:
www.molenvanpiet.nl/nl/index.html

1 januari 2010, Huize Isola

Fri, 01 Jan 2010 13:43 +0100

Over een boswachtershuisje en de Liefdelaan

Het is vrijdag 1 januari 2010. De vuurwerkdampen hangen nog in de lucht, de sneeuw is nog niet helemaal weg en wij beginnen ons fotografisch jaar door Alkmaar vlakbij huis; dit is het boswachtershuisje dat aan het einde van de Akerslaan ligt, aan het begin van de Alkmaarderhout. Vroeger lag dit prachtige pittoreske huisje, dat toen Huize Isola heette, ook nog aan de Liefdelaan. Met de uitbreiding van het Medisch Centrum Alkmaar (MCA), moesten de meeste huizen aan deze laan echter wijken, daarmee verdween ook de offici�?«le straatnaam de Liefdelaan. Het bospaadje wat naast dit huisje door de Alkmaarderhout loopt is door de gemeente Alkmaar vernoemd naar deze verdwenen laan; het Liefdelaanpad.

Enkele foto's van het regionaal archief Alkmaar van de Akerslaan en omgeving kun je hier vinden:
www.archiefalkmaar.nl/index.php?option=com_memorix&ta...